હવે ‘ચિન્ટુ જી’ ના નામનો નહીં થાય વેપાર! જાણો કેમ રણબીર કપૂર અને પરિવારે કોર્ટના દરવાજા ખખડાવ્યા
બોલિવૂડના ‘ચિંટુ જી’ એટલે કે ઋષિ કપૂર ભલે આજે આપણી વચ્ચે નથી, પરંતુ તેમની યાદો, તેમની ફિલ્મો અને તેમનું નામ આજે પણ કરોડો દિલોમાં ધબકે છે. અવારનવાર જોવામાં આવ્યું છે કે જ્યારે કોઈ દિગ્ગજ હસ્તી દુનિયા છોડીને ચાલી જાય છે, ત્યારે ઘણા લોકો અથવા કંપનીઓ તેમના નામ અને ખ્યાતિનો ઉપયોગ પોતાના અંગત ફાયદા કે બિઝનેસ માટે કરવા લાગે છે. ઋષિ કપૂર સાથે આવું ન થાય, તે માટે કપૂર પરિવારે હવે એક ખૂબ જ મોટું અને કડક કાનૂની પગલું ભર્યું છે.
હવે ઋષિ કપૂરના નામનો ઉપયોગ કરવો કોઈના માટે પણ સરળ નહીં હોય. કપૂર પરિવારે અદાલતના દરવાજા ખખડાવ્યા છે અને દિવંગત અભિનેતાના નામનો કોપીરાઈટ (Copyright) મેળવી લીધો છે. ચાલો વિગતવાર સમજીએ કે આખરે કપૂર પરિવારને આ નિર્ણય કેમ લેવો પડ્યો અને હવે તેના નિયમો શું હશે.
હવે કોઈ નહીં કરી શકે ‘ઋષિ કપૂર’ નામના જોરે વેપાર
ઋષિ કપૂર હિન્દી સિનેમાના એવા સિતારાઓમાંથી એક હતા જેમનો વારસો ઘણો મોટો છે. તેમના અવસાનના લગભગ 6 વર્ષ પછી (વર્ષ 2020 માં તેમનું અવસાન થયું હતું), તેમના પરિવારે—જેમાં નીતુ કપૂર, રણબીર કપૂર અને રિદ્ધિમા સામેલ છે—એ નક્કી કર્યું કે ઋષિ જીના નામની ગરિમા જળવાઈ રહેવી જોઈએ.
ઈન્ડિયા ટુડેના એક રિપોર્ટ અનુસાર, કપૂર પરિવારને હવે સત્તાવાર રીતે ઋષિ કપૂરના નામનો કોપીરાઈટ મળી ગયો છે. આનો સીધો અર્થ એ છે કે:
-
જો કોઈ કંપની ઋષિ કપૂરના નામ પર કોઈ સામાન (Merchandise) વેચવા માંગતી હોય.
-
જો કોઈ બ્રાન્ડ તેમના નામનો ઉપયોગ પોતાની જાહેરાત માટે કરવા માંગતી હોય.
-
અથવા એવી કોઈ પણ સંસ્થા જે તેમના નામનો ઉલ્લેખ કરીને પૈસા કમાવા માંગતી હોય.
તેણે સૌથી પહેલા કપૂર પરિવાર પાસેથી લેખિત પરવાનગી (Permission) લેવી પડશે. પરવાનગી વગર આવું કરવું હવે કાનૂની ગુનો ગણાશે અને પરિવાર તે વ્યક્તિ કે સંસ્થા પર ભારે દંડ કે કાનૂની કાર્યવાહી કરી શકે છે.
કેમ પડી આ કાનૂની કવચની જરૂર?
અવારનવાર જોવામાં આવ્યું છે કે મશહૂર હસ્તીઓના ગયા પછી તેમના નામ પર ટી-શર્ટ, પોસ્ટર, મગ કે અન્ય વસ્તુઓ બજારમાં વેચાવા લાગે છે. ઘણીવાર લોકો તેમના અવાજ અથવા એઆઈ (AI) ટેકનિકનો ઉપયોગ કરીને ખોટી રીતે કન્ટેન્ટ બનાવે છે. કપૂર પરિવાર નથી ઈચ્છતો કે ઋષિ કપૂર જેવા દિગ્ગજ અભિનેતાના નામનો ઉપયોગ એવી કોઈ પણ જગ્યાએ થાય જે તેમની છબી બગાડે અથવા જેનો હેતુ માત્ર અને માત્ર પૈસા કમાવાનો હોય.
આ પગલું તેમની ‘ઈન્ટેલેક્ચ્યુઅલ પ્રોપર્ટી’ (Intellectual Property) ને બચાવવા માટે છે. પરિવારનું માનવું છે કે ઋષિ કપૂરે પોતાના જીવનમાં જે નામ અને ઈજ્જત કમાઈ છે, તેની સુરક્ષા કરવી હવે તેમની જવાબદારી છે.
સેલિબ્રિટી વર્લ્ડમાં વધી રહ્યો છે આ ટ્રેન્ડ
માત્ર કપૂર પરિવાર જ નહીં, છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં અમિતાભ બચ્ચન, અનિલ કપૂર અને જેકી શ્રોફ જેવા અનેક સિતારાઓએ પોતાની ‘પર્સનાલિટી રાઈટ્સ’ (Personality Rights) સુરક્ષિત કરવા માટે કોર્ટનો આશરો લીધો છે. ડિજિટલ યુગમાં, જ્યાં ડીપફેક અને એઆઈનો ખતરો વધી રહ્યો છે, ત્યાં પોતાના અવાજ, નામ અને ચહેરાનો કોપીરાઈટ કરાવવો ખૂબ જ જરૂરી બની ગયો છે.
ઋષિ કપૂરના કિસ્સામાં આ એટલા માટે પણ ખાસ છે કારણ કે તેઓ એક ‘પબ્લિક લેજન્ડ’ છે. તેમના નામ સાથે લાખો લોકોની લાગણીઓ જોડાયેલી છે. કપૂર પરિવાર ઈચ્છે છે કે જો તેમના નામનો ઉપયોગ કોઈ સારા કામ, કોઈ ફિલ્મ કે કોઈ જાહેર કાર્યક્રમ માટે થાય, તો તેમાં પરિવારની સંમતિ અને તેમના વારસાનું સન્માન જળવાયેલું હોય.
વારસાની જાળવણી
કપૂર પરિવારનો આ નિર્ણય તે લોકો માટે એક મોટી ચેતવણી છે જેઓ મશહૂર હસ્તીઓની લોકપ્રિયતાનો ગેરલાભ લેવાનો પ્રયાસ કરે છે. ઋષિ કપૂરે હંમેશા પોતાની શરતો પર જીવન જીવ્યું અને પોતાની બેબાકી માટે જાણીતા રહ્યા. હવે તેમના ગયા પછી તેમનો પરિવાર પણ તેટલી જ મક્કમતા સાથે તેમની યાદો અને નામની રક્ષા કરી રહ્યો છે.
તો હવે જો તમે ક્યાંય “ઋષિ કપૂર” નામનો વ્યવસાયિક ઉપયોગ જુઓ, તો સમજી લેજો કે તેની પાછળ પરિવારની મંજૂરી હોવી જરૂરી છે. આ માત્ર એક કાનૂની પગલું નથી, પરંતુ એક પુત્ર અને પત્નીનો પોતાના પ્રિય સભ્ય પ્રત્યેનો આદર પણ છે.
