વાહનનું ફ્યુઅલ ટેન્ક ફૂલ કરાવવાની ભૂલ ન કરશો: જાણો કેમ ‘ઓવરફિલિંગ’ તમારા ખિસ્સા અને સુરક્ષા બંને માટે જોખમી છે
આજના સમયમાં જ્યારે પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ આસમાને છે, ત્યારે ઘણા લોકો વારંવાર પંપ પર જવાની માથાકૂટ ટાળવા માટે ‘ટેન્ક ફૂલ’ કરાવવાનો આગ્રહ રાખતા હોય છે. કેટલાક લોકો તો ટેન્કની નિર્ધારિત ક્ષમતા કરતા પણ વધુ એટલે કે સાવ ઉપર સુધી ઇંધણ ભરાવી દે છે. જોકે, મોટાભાગના વાહનચાલકો એ વાતથી અજાણ હોય છે કે આ આદત માત્ર ગાડીના એન્જિનને જ નુકસાન નથી પહોંચાડતી, પરંતુ તે જીવલેણ અકસ્માતનું કારણ પણ બની શકે છે. ઓટોમોબાઇલ એક્સપર્ટ્સ માને છે કે ઇંધણની ટાંકીમાં થોડી જગ્યા ખાલી રાખવી એ વાહનની તંદુરસ્તી અને તમારી સુરક્ષા માટે અનિવાર્ય છે.
શા માટે કંપનીઓ ઓછી ક્ષમતા દર્શાવે છે?
દરેક વાહન ઉત્પાદક કંપની જ્યારે કાર કે બાઇક બનાવે છે, ત્યારે તેની ફ્યુઅલ ટેન્કની એક ચોક્કસ મર્યાદા નક્કી કરે છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે, જો કંપની કહેતી હોય કે ટેન્કની ક્ષમતા 40 લિટર છે, તો વાસ્તવમાં તે 42 થી 45 લિટર સુધીનું ઇંધણ સમાવી શકે એટલી મોટી હોય છે. કંપનીઓ જાણીજોઈને આ આંકડો ઓછો બતાવે છે જેથી યુઝર સુરક્ષિત મર્યાદાની અંદર જ ફ્યુઅલ ભરાવે. આ વધારાની જગ્યા ‘એર સ્પેસ’ અથવા ‘વેન્ટિલેશન’ માટે રાખવામાં આવે છે, જે ઇંધણમાંથી નીકળતા ગેસ અને તેના ફેલાવા (Expansion) માટે અત્યંત જરૂરી છે.
તાપમાન અને દબાણનું વિજ્ઞાન
પેટ્રોલ પંપ પર ઇંધણ જમીનની અંદર રહેલી ઠંડી ટાંકીઓમાં સંગ્રહિત હોય છે. જ્યારે આ ઠંડું પેટ્રોલ તમારા વાહનની ટાંકીમાં આવે છે અને બહારના ગરમ વાતાવરણના સંપર્કમાં આવે છે, ત્યારે તેનું તાપમાન વધવા લાગે છે. વિજ્ઞાનનો નિયમ છે કે પ્રવાહી પદાર્થ ગરમ થતા ફેલાય છે. જો તમે ટાંકીને છેક મોઢા સુધી ભરાવી દીધી હોય, તો આ ફેલાયેલા ઇંધણને રહેવા માટે જગ્યા મળતી નથી. પરિણામે, ટાંકીની અંદર હવાનું દબાણ (Pressure) સતત વધતું જાય છે, જે લાંબા ગાળે લીકેજ અથવા ટાંકીમાં તિરાડ પડવાનું કારણ બની શકે છે.
એન્જિનની પરફોર્મન્સ અને પ્રદૂષણ પર અસર
આધુનિક વાહનોમાં ‘ઇવેપોરેટિવ એમિશન કંટ્રોલ સિસ્ટમ’ (EVAP) હોય છે. આ સિસ્ટમનું કામ પેટ્રોલમાંથી નીકળતી વરાળને એન્જિનમાં મોકલીને બાળવાનું છે, જેથી તે વાતાવરણમાં ન ભળે અને પ્રદૂષણ ન ફેલાય. જો તમે ટાંકી ફૂલ ભરી દો છો, તો આ સિસ્ટમના ચારકોલ કેનિસ્ટરમાં પ્રવાહી પેટ્રોલ ઘૂસી જાય છે. આનાથી માત્ર સિસ્ટમ જ બગડતી નથી, પણ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા પણ ઘટે છે. તમારી ગાડી ઓછું એવરેજ આપવા લાગે છે અને પ્રદૂષણનું સ્તર પણ વધી જાય છે.
સુરક્ષાનું જોખમ: એક નાનકડી ચિંગારી અને મોટી હોનારત
સૌથી મોટો ખતરો સુરક્ષાનો છે. ખાસ કરીને ટુ-વ્હીલરના કિસ્સામાં, જો ટાંકી સાવ ઉપર સુધી ભરેલી હોય અને તમે ગાડીને સાઈડ સ્ટેન્ડ પર ઊભી રાખો, તો પેટ્રોલ ઢોળાઈ શકે છે. પેટ્રોલ અત્યંત જ્વલનશીલ પદાર્થ છે. જો આ ઢોળાયેલું પેટ્રોલ ગરમ એન્જિન પર પડે અથવા આસપાસ કોઈ નાનકડી ચિંગારી પણ પેદા થાય, તો તે તરત જ આગ પકડી શકે છે. હાઈવે પર ચાલતી ગાડીઓમાં આગ લાગવાના ઘણા કિસ્સાઓમાં ‘ઓવરફિલિંગ’ એક મુખ્ય કારણ સાબિત થયું છે.
સમજદારીભર્યો રસ્તો શું છે?
નિષ્ણાતો સલાહ આપે છે કે જ્યારે તમે પેટ્રોલ પંપ પર જાઓ અને ઓટો-કટ (Auto-cut) સેન્સર અટકી જાય, ત્યારે તરત જ ફ્યુઅલ ભરવાનું બંધ કરી દેવું જોઈએ. ઘણા લોકો ઓટો-કટ પછી પણ ‘રાઉન્ડ ફિગર’ રકમ કરવા માટે વધારાનું પેટ્રોલ ભરાવે છે, જે ટાળવું જોઈએ. ટાંકીમાં હંમેશા 10% થી 15% જગ્યા ખાલી રાખવી એ વાહનની આવરદા વધારે છે અને તમારી મુસાફરીને સુરક્ષિત બનાવે છે.
