8મું પગાર પંચ: સરકારી કર્મચારીઓના પગાર ધોરણમાં ઐતિહાસિક ફેરફારની તૈયારી, જાણો નવા દરખાસ્તોની વિગતો
આજે ૨૭ એપ્રિલ ૨૦૨૬ના રોજ દેશના સરકારી માળખામાં એક નવી હિલચાલ જોવા મળી રહી છે. ભારત સરકારના ૪૫ લાખથી વધુ કર્મચારીઓ અને અંદાજે ૬૦ લાખ જેટલા પેન્શનરોની નજર અત્યારે આઠમા પગાર પંચની ગતિવિધિઓ પર ટકેલી છે. જાન્યુઆરી ૨૦૨૫માં જ્યારે આ પંચની રચના કરવામાં આવી હતી, ત્યારથી જ કર્મચારીઓમાં ઉત્સાહ જોવા મળી રહ્યો હતો. હવે, પંચે તેની ભલામણોને આખરી ઓપ આપવા માટે ‘ગ્રાઉન્ડ વર્ક’ એટલે કે પાયાનું કામ શરૂ કરી દીધું છે.
પગાર પંચનો પ્રવાસ: ઉત્તરાખંડથી દિલ્હી અને આગળ
આઠમા પગાર પંચે તેની કાર્યપદ્ધતિને પારદર્શક અને સર્વસમાવેશક બનાવવા માટે વિવિધ રાજ્યોના પ્રવાસ શરૂ કર્યા છે.
-
ઉત્તરાખંડ બેઠક: ૨૪ એપ્રિલ ૨૦૨૬ના રોજ ઉત્તરાખંડમાં કર્મચારી સંગઠનો સાથેની પ્રથમ રૂબરૂ બેઠક સફળતાપૂર્વક સંપન્ન થઈ હતી. આ બેઠકમાં પહાડી વિસ્તારોમાં ફરજ બજાવતા કર્મચારીઓના વિશેષ ભથ્થાઓ અંગે ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.
-
દિલ્હીની મુખ્ય બેઠકો: ૨૮ થી ૩૦ એપ્રિલ દરમિયાન પંચની ટીમ દેશની રાજધાની દિલ્હીમાં હશે. અહીં કેન્દ્ર સરકારના મોટા સંગઠનો અને રેલવે-ટપાલ વિભાગના યુનિયનો સાથે મહત્વપૂર્ણ પરામર્શ કરવામાં આવશે.
-
આગામી રોડમેપ: મે મહિનામાં કમિશન મહારાષ્ટ્રના પુણે અને અન્ય શહેરોની મુલાકાત લઈને પશ્ચિમ ભારતના કર્મચારીઓનો પ્રતિસાદ એકત્રિત કરશે.
ફિટમેન્ટ ફેક્ટર: પગાર વધારાનું મુખ્ય એન્જિન
આઠમા પગાર પંચમાં સૌથી વધુ ચર્ચાઈ રહેલો વિષય ‘ફિટમેન્ટ ફેક્ટર’ (Fitment Factor) છે. કર્મચારી સંગઠનોના સંયુક્ત મંચ (NC-JCM) દ્વારા એવી માંગણી કરવામાં આવી છે કે આ વખતે ફિટમેન્ટ ફેક્ટર વધારીને ૩.૬૮ અથવા ૩.૮૩ સુધી લઈ જવામાં આવે. સાતમા પગાર પંચમાં આ ફેક્ટર ૨.૫૭ હતું. જો સરકાર ૩.૬૮ ના ફેક્ટરને મંજૂરી આપે છે, તો કર્મચારીઓનો લઘુત્તમ મૂળ પગાર (Basic Pay) હાલના ૧૮,૦૦૦ રૂપિયાથી વધીને સીધો ૨૬,૦૦૦ રૂપિયા કે તેથી વધુ થઈ શકે છે. આનાથી માત્ર પગાર જ નહીં, પરંતુ ગ્રેચ્યુઈટી અને પીએફના યોગદાનમાં પણ મોટો વધારો થશે.
નવા ફોર્મ્યુલા અને ટેકનિકલ સુધારા
યુનિયનોએ માત્ર પગાર વધારાની જ નહીં, પણ ગણતરીની પદ્ધતિમાં પણ ફેરફારની દરખાસ્ત મૂકી છે: ૧. કુટુંબ એકમમાં ફેરફાર: અત્યાર સુધી ભથ્થાઓની ગણતરી ૩ સભ્યોના પરિવાર (પતિ, પત્ની અને ૧ બાળક) ના આધારે થતી હતી. હવે મોંઘવારી અને સામાજિક બદલાવને જોતા તેને ૫ સભ્યોના પરિવારના આધારે ગણવા સૂચન કરાયું છે. ૨. DA ગણતરીનું નવું ફોર્મ્યુલા: મોંઘવારી ભથ્થાની ગણતરીમાં ૧૨ મહિનાની સરેરાશને ધ્યાનમાં લેવાની માંગ કરવામાં આવી છે જેથી ફુગાવાની અસરને વધુ સચોટ રીતે પ્રતિબિંબિત કરી શકાય. ૩. પગાર ધોરણોનું વિલીનીકરણ: વહીવટી સરળતા માટે નાના અને ગૂંચવણભર્યા પગાર ધોરણોને એક કરીને માળખું સુવ્યવસ્થિત કરવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
ભથ્થાઓની સમીક્ષા અને સામાજિક સુરક્ષા
પગાર પંચ માત્ર રોકડ પગાર જ નહીં, પણ અન્ય સુવિધાઓ પર પણ ધ્યાન આપી રહ્યું છે:
-
HRA (ઘર ભાડા ભથ્થું): શહેરોની બદલાતી શ્રેણી મુજબ એચઆરએમાં સુધારો કરવાની યોજના છે.
-
TA (પરિવહન ભથ્થું): વધતા ઇંધણના ભાવ અને મુસાફરી ખર્ચને પહોંચી વળવા માટે ટ્રાન્સપોર્ટ એલાઉન્સમાં વધારો સૂચવવામાં આવ્યો છે.
-
પેન્શનરો માટે રાહત: પેન્શન ગણતરીમાં સુધારો કરીને નિવૃત્ત કર્મચારીઓને વધતી ઉંમર સાથે વધુ આર્થિક સુરક્ષા મળે તેવા પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે.
ક્યારથી અમલમાં આવશે નવી ભલામણો?
કેન્દ્ર સરકારે આ પંચને તેનો અહેવાલ તૈયાર કરવા માટે ૧૮ મહિનાનો સમય આપ્યો છે. અંદાજ મુજબ, કમિશન ૨૦૨૬ના અંત સુધીમાં તેનો આખરી અહેવાલ સોંપશે. જો બધું જ આયોજન મુજબ ચાલશે, તો ૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ થી પૂર્વવર્તી અસરે અથવા ૨૦૨૭ની શરૂઆતથી આ નવું પગાર ધોરણ અમલમાં આવી શકે છે.
૮મું પગાર પંચ એ માત્ર પગાર વધારો નથી, પણ કેન્દ્રીય કર્મચારીઓના જીવનધોરણને સુધારવાની એક પ્રક્રિયા છે. ૨૭ એપ્રિલ ૨૦૨૬ના રોજ જ્યારે દેશ આર્થિક વિકાસના પંથે છે, ત્યારે સરકારી કર્મચારીઓને મોંઘવારી સામે રક્ષણ આપવું એ સરકારની પ્રાથમિકતા બની રહેશે. આગામી ૧૫ દિવસમાં દિલ્હી અને પુણેમાં થનારી બેઠકો આ પંચની દિશા નક્કી કરવામાં નિર્ણાયક સાબિત થશે.
