આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સના વર્ચસ્વે બદલ્યો ખેલ: ક્લાઉડ કોડના આગમનથી કેમ જોખમાયું ઇન્ફોસિસનું ભવિષ્ય?
ભારતીય શેરબજારના ઈતિહાસમાં ૨૦૨૬નું વર્ષ આઈટી (IT) ક્ષેત્ર માટે એક અત્યંત ભયાનક દુઃસ્વપ્ન સાબિત થઈ રહ્યું છે. દેશની બીજા ક્રમની સૌથી મોટી સોફ્ટવેર નિકાસકાર કંપની ઇન્ફોસિસના શેરમાં બુધવારે મોટો કડાકો જોવા મળ્યો હતો અને શેર ગગડીને ₹૯૮૬.૯૦ ના સ્તરે બંધ આવ્યો હતો. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૦ ના કોવિડ ક્રેશ પછીના છેલ્લા છ વર્ષમાં આ પ્રથમ વરસે બન્યું છે જ્યારે ઇન્ફોસિસનો શેર ₹૧,૦૦૦ ના અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને મનોવૈજ્ઞાનિક સ્તરની નીચે સરકી ગયો હોય. આ કડાકાને કારણે કંપનીના માર્કેટ કેપિટલાઇઝેશનમાંથી લાખો કરોડ રૂપિયા પળવારમાં સાફ થઈ ગયા છે. બજારના નિષ્ણાતો અને સામાન્ય રોકાણકારો વચ્ચે હવે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ ઉભો થયો છે કે, શું આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) નો આ નવો યુગ ભારતીય આઈટી કંપનીઓના પરંપરાગત બિઝનેસ મોડલને કાયમ માટે ખતમ કરી દેશે?
માર્કેટ કેપિટલાઇઝેશન અડધું થઈ ગયું
ફેબ્રુઆરી મહિનાથી જ ઇન્ફોસિસના શેર પર વૈશ્વિક પરિબળોને કારણે સતત દબાણ જોવા મળી રહ્યું હતું. વર્તમાન ઘટાડાની તીવ્રતા એટલી વધારે છે કે કંપનીનું માર્કેટ કેપ તેની સર્વોચ્ચ સપાટીથી સીધું અડધું થઈ ગયું છે. વર્ષ ૨૦૨૪માં ઇન્ફોસિસનું કુલ બજાર મૂલ્ય ₹૮.૩૭ લાખ કરોડની ટોચે પહોંચ્યું હતું, જે હવે ઘટીને માત્ર ₹૪,૩૭,૦૦૦ કરોડ આસપાસ રહી ગયું છે. એકલા ૨૦૨૬ ના વર્ષમાં જ આ બ્લુ-ચિપ શેરમાં આશરે ૪૦% નો ઘટાડો નોંધાયો છે, જ્યારે ગયા વર્ષે તે ૧૪% તૂટ્યો હતો. પરિણામે, છેલ્લા ૧૮ મહિનામાં કુલ ઘટાડો ૪૭% ની આશ્ચર્યજનક સપાટીએ પહોંચ્યો છે. પોતાની રેકોર્ડ હાઈ સપાટી ₹૨,૦૦૬ થી શેર અત્યાર સુધીમાં ૫૧% થી વધુ તૂટી ચૂક્યો છે. આ અણધાર્યા ઘટાડાથી માત્ર નાના કે રિટેલ રોકાણકારોને જ નહીં, પરંતુ ઇન્ફોસિસમાં મોટો હિસ્સો ધરાવતા સ્થાનિક મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સને પણ હજારો કરોડ રૂપિયાનું માર્ક-ટુ-માર્કેટ (MTM) નુકસાન સહન કરવું પડ્યું છે.
આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) એ ઊંઘ હરામ કરી
ઇન્ફોસિસ અને સમગ્ર ભારતીય આઈટી ઉદ્યોગની આ વર્તમાન કટોકટી પાછળ માત્ર સ્થાનિક પરિબળો જવાબદાર નથી, પરંતુ અનેક વૈશ્વિક સમસ્યાઓનું મિશ્રણ છે. જોકે, રોકાણકારોના આ ગભરાટનું સૌથી મોટું અને વાસ્તવિક કારણ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) નું ઝડપથી વધી રહેલું વર્ચસ્વ છે. ફેબ્રુઆરીમાં જ્યારે જાણીતા AI સ્ટાર્ટઅપ ‘એન્થ્રોપિક’ દ્વારા તેનું અત્યંત અદ્યતન કોડિંગ ટૂલ ‘ક્લાઉડ કોડ’ (Claude Code) લોન્ચ કરવામાં આવ્યું, ત્યારથી વૈશ્વિક સ્તરે સોફ્ટવેર ઉદ્યોગની ચિંતા વધી ગઈ છે. આંતરરાષ્ટ્રીય રોકાણકારોને મોટો ડર છે કે આ નવા જનરેટિવ AI ટૂલ્સ માનવ કોડર્સની જગ્યા લઈ લેશે અને પરંપરાગત સોફ્ટવેર ડેવલપમેન્ટ તથા આઉટસોર્સિંગની જરૂરિયાત જ પૂરી કરી નાખશે. જો આવું થાય, તો ભારતીય આઈટી કંપનીઓનો મુખ્ય વ્યવસાય જ જોખમમાં આવી પડે તેમ છે.
અમેરિકી વ્યાજ દર અને એક્સેન્ચરની નબળી ગાઈડન્સનો બેવડો ફટકો
આઈટી સેક્ટરના આ ઘટાડામાં બળતામાં ઘી હોમવાનું કામ અમેરિકાના આર્થિક પરિબળોએ કર્યું છે. ભારતીય આઈટી કંપનીઓની મોટાભાગની આવક અમેરિકન બજારમાંથી આવે છે. યુએસએમાં ફુગાવો સતત ઊંચો રહેવાને કારણે યુએસ ફેડરલ રિઝર્વ દ્વારા વ્યાજ દરોમાં લાંબા સમય સુધી વધારો થવાની આશંકા સેવાઈ રહી છે. જ્યારે અમેરિકામાં લોન મોંઘી થાય છે, ત્યારે ત્યાંની કંપનીઓ પોતાના ટેકનોલોજી બજેટ અને આઉટસોર્સિંગ ખર્ચમાં મોટો કાપ મૂકે છે, જેની સીધી નકારાત્મક અસર ભારતીય કંપનીઓના ઓર્ડર બુક પર પડે છે.
બીજી તરફ, વૈશ્વિક આઈટી જાયન્ટ કંપની ‘એક્સેન્ચર’ (Accenture) દ્વારા તાજેતરમાં ટેકનોલોજી ખર્ચ અંગે ખૂબ જ સાવધ અને નબળું માર્ગદર્શન (Guidance) જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું. આ નકારાત્મક અહેવાલ પછી, વિદેશી પોર્ટફોલિયો રોકાણકારોએ (FII) ભારતીય આઈટી શેરોમાંથી મોટા પાયે નાણાં પાછા ખેંચવાનું શરૂ કર્યું છે. પરિણામે, નિફ્ટી આઈટી (Nifty IT) ઇન્ડેક્સ આ વર્ષે ૩૨% જેટલો ગગડી ગયો છે, જે તેને ૨૦૨૬ નો સૌથી ખરાબ પ્રદર્શન કરનારો સેક્ટર ઇન્ડેક્સ બનાવે છે.
