Tata Sons હવે શેરબજારમાં લિસ્ટ થશે? RBIના નિર્ણયથી Tata Groupના આ શેરો દોડ્યા
ભારતીય શેરબજારમાં મંગળવાર, 15 સપ્ટેમ્બરે ટાટા ગ્રુપની કંપનીઓના શેરોમાં એક અદ્ભુત અને ઐતિહાસિક તેજી જોવા મળી હતી. આ તેજીમાં સૌથી મોટો ધમાકો ટાટા કેમિકલ્સના શેરમાં થયો, જે સીધો 20 ટકાની અપર સર્કિટ પર પહોંચી ગયો હતો. માત્ર ટાટા કેમિકલ્સ જ નહીં, પરંતુ ટાટા ઇન્વેસ્ટમેન્ટ કોર્પોરેશન, ટાટા મોટર્સ અને ટાટા સ્ટીલ જેવા શેરોમાં પણ ભારે લેવાલી જોવા મળી હતી.
આ અચાનક આવેલી તેજી પાછળનું મુખ્ય કારણ દેશની મધ્યસ્થ બેંક એટલે કે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) દ્વારા ટાટા ગ્રુપની મુખ્ય હોલ્ડિંગ કંપની ‘ટાટા સંસ’ (Tata Sons) ને લઈને લેવાયેલો એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય છે. આરબીઆઈએ ટાટા સંસની એ અરજી ફગાવી દીધી છે, જેમાં તેમણે પોતાની જાતને કોર ઇન્વેસ્ટમેન્ટ કંપની (CIC) ના રજિસ્ટ્રેશનમાંથી મુક્ત કરવાની વિનંતી કરી હતી. આરબીઆઈના આ કડક વલણ બાદ હવે ટાટા સંસ માટે શેરબજારમાં લિસ્ટ થવાની શક્યતા ખૂબ જ પ્રબળ બની ગઈ છે, જેનાથી રોકાણકારોમાં ભારે ઉત્સાહ જોવા મળી રહ્યો છે.
ટાટા સંસ અને આરબીઆઈ વચ્ચે શું મામલો હતો?
ટાટા સંસ એ ટાટા ગ્રુપની મુખ્ય હોલ્ડિંગ કંપની છે. તે ટાટા કન્સલ્ટન્સી સર્વિસિસ (TCS), ટાટા મોટર્સ, ટાટા સ્ટીલ, ટાટા પાવર અને એર ઇન્ડિયા જેવી દિગ્ગજ કંપનીઓમાં મોટી હિસ્સેદારી ધરાવે છે. ટાટા સંસ હંમેશાંથી એક પ્રાઈવેટ લિમિટેડ (બિન-સૂચિબદ્ધ) કંપની તરીકે જ પોતાનું કામકાજ ચલાવવા માંગતી હતી, જેથી કરીને તેણે બજારના કડક નિયમો અને પારદર્શિતાના વધારાના બોજમાંથી મુક્તિ મળી રહે.
પરંતુ, ઓક્ટોબર 2021 માં આરબીઆઈએ એનબીએફસી (NBFCs – નોન-બેંકિંગ ફાઇનાન્સિયલ કંપનીઓ) માટે એક નવો ‘સ્કેલ-બેઝ્ડ રેગ્યુલેટરી ફ્રેમવર્ક’ નિયમ અમલમાં મૂક્યો. આ નિયમ હેઠળ એનબીએફસીને તેમની કદ અને જોખમના આધારે ચાર સ્તરમાં વહેંચવામાં આવી: બેઝ, મિડલ, અપર અને ટોપ લેયર.
સપ્ટેમ્બર 2022 માં આરબીઆઈએ ટાટા સંસને અપર લેયર એનબીએફસી (Upper Layer NBFC) ની શ્રેણીમાં મૂકી દીધી. આ શ્રેણીમાં આવતી કંપનીઓ પર આરબીઆઈના અત્યંત કડક નિયમો લાગુ થાય છે. જેમાંથી સૌથી મોટો નિયમ એ હતો કે કંપનીએ અપર લેયરમાં સામેલ થયાના ત્રણ વર્ષની અંદર એટલે કે 30 સપ્ટેમ્બર 2025 સુધીમાં શેરબજારમાં લિસ્ટ થવું ફરજિયાત હતું.
ટાટા સંસે લિસ્ટિંગ ટાળવા શું પ્રયાસો કર્યા?
શેરબજારમાં લિસ્ટિંગથી બચવા અને પ્રાઈવેટ કંપની તરીકે જળવાઈ રહેવા માટે ટાટા સંસે કાનૂની અને નાણાકીય રસ્તાઓ શોધવાનું શરૂ કર્યું. કંપનીએ માર્ચ 2024 માં આરબીઆઈ સમક્ષ પોતાનું રજિસ્ટ્રેશન સરન્ડર કરવા માટે અરજી કરી.
ટાટા સંસની દલીલ એવી હતી કે જો તેમને કોર ઇન્વેસ્ટમેન્ટ કંપનીના માળખામાંથી બહાર નીકળવાની મંજૂરી મળી જાય, તો તેઓ એનબીએફસીના દાયરામાંથી બહાર નીકળી જશે અને લિસ્ટિંગના નિયમમાંથી બચી જશે. આ માટે ટાટા સંસે 2024 માં પોતાની ઉપરનું ₹21,000 કરોડથી પણ વધુનું દેવું ચૂકવી દીધું હતું, જેથી તેઓ આરબીઆઈની મર્યાદાથી મુક્ત થઈ શકે. પરંતુ, નિયમો મુજબ ટાટા સંસની કુલ અસ્કયામતો આરબીઆઈ દ્વારા નક્કી કરાયેલી ₹1 લાખ કરોડની મર્યાદા કરતાં ઘણી વધારે હતી. માર્ચ 2025 સુધીમાં ટાટા સંસની સ્ટેન્ડઅલોન સંપત્તિ ₹1.75 લાખ કરોડ જેટલી વિષાળ હતી.
છેવટે, આરબીઆઈએ ટાટા સંસની આ મુક્તિ મેળવવાની અરજીને સત્તાવાર રીતે ફગાવી દીધી છે. આ નિર્ણયનો પત્ર ટાટા સંસના સીએફઓ અને કંપની સેક્રેટરીને મોકલી દેવાયો છે. તેનો સીધો અર્થ એ થયો કે હવે ટાટા સંસ માટે ખાનગી કંપની રહેવાના તમામ દરવાજા બંધ થઈ ગયા છે અને તેણે અપર લેયર એનબીએફસી તરીકે શેરબજારમાં લિસ્ટ થવું જ પડશે.
ટાટા કેમિકલ્સ અને અન્ય શેરોમાં કેમ ઉછાળો આવ્યો?
રોકાણકારોના મનમાં સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે ટાટા સંસના લિસ્ટિંગના સમાચારથી ટાટા કેમિકલ્સ કે ટાટા ઇન્વેસ્ટમેન્ટ જેવા શેરો કેમ ભાગવા લાગ્યા?
આનું કારણ એ છે કે ટાટા સંસમાં ટાટા ગ્રુપની જ ઘણી લિસ્ટેડ કંપનીઓ મોટી હિસ્સેદારી (Shares) ધરાવે છે. જ્યારે ટાટા સંસ શેરબજારમાં લિસ્ટ થશે, ત્યારે તેની બજાર કિંમત (Market Valuation) ખૂબ જ ઊંચી નક્કી થશે. ટાટા સંસનું વેલ્યુએશન વધવાથી જે કંપનીઓ પાસે તેના શેરો છે, તેમની પાસે રહેલી સંપત્તિનું મૂલ્ય પણ રાતોરાત અનેક ગણું વધી જશે.
ટાટા સંસમાં ગ્રુપની કંપનીઓની હિસ્સેદારી આ મુજબ છે:
-
ટાટા સ્ટીલ: 3.06% હિસ્સેદારી
-
ટાટા મોટર્સ પેસેન્જર વ્હીકલ્સ: 3.06% હિસ્સેદારી
-
ટાટા કેમિકલ્સ: 2.53% હિસ્સેદારી
-
ટાટા પાવર: 1.65% હિસ્સેદારી
-
ઇન્ડિયન હોટેલ્સ (IHCL): 1.11% હિસ્સેદારી
-
ટાટા કન્ઝ્યુમર પ્રોડક્ટ્સ: 0.40% હિસ્સેદારી
-
ટાટા ઇન્વેસ્ટમેન્ટ કોર્પોરેશન: 0.25% હિસ્સેદારી
ટાટા કેમિકલ્સ પાસે ટાટા સંસનો 2.53 ટકા જેટલો મોટો હિસ્સો હોવાથી, બજારને આશા છે કે આ હિસ્સેદારીનું અનલોકિંગ થતાં ટાટા કેમિકલ્સના ચોપડે પ્રચંડ નાણાકીય મૂલ્ય ઉમેરાશે. આ જ કારણસર મંગળવારે ટાટા કેમિકલ્સ 20% ની અપર સર્કિટ પર બંધ થયો હતો અને ટાટા ઇન્વેસ્ટમેન્ટ કોર્પોરેશનમાં પણ 13% થી વધુનો ઉછાળો જોવા મળ્યો હતો.
ટાટા સંસના લિસ્ટિંગથી ભારતીય બજારમાં શું બદલાશે?
જો ટાટા સંસનો આઈપીઓ (IPO) આવે છે કે તેનું શેરબજારમાં લિસ્ટિંગ થાય છે, તો તે ભારતીય કોર્પોરેટ ઇતિહાસનું સૌથી મોટું લિસ્ટિંગ સાબિત થઈ શકે છે.
અત્યાર સુધી ટાટા સંસ એક પ્રાઈવેટ હોલ્ડિંગ કંપની તરીકે કામ કરતી હતી, જ્યાં તેની નાણાકીય સ્થિતિ કે નિર્ણયોની બહુ જૂજ માહિતી જાહેર કરવામાં આવતી હતી. પરંતુ લિસ્ટિંગ પછી ટાટા સંસે દર ત્રિમાસિક ગાળે પોતાની નાણાકીય કામગીરી, રોકાણની વિગતો અને કેપિટલ ઉપયોગની માહિતી સાર્વજનિક કરવી પડશે.
આ ફેરફારથી ટાટા ગ્રુપની તમામ કંપનીઓમાં વિઝિબિલિટી અને પારદર્શિતા વધશે. રોકાણકારો માટે ટાટા સંસના વિશાળ પોર્ટફોલિયોમાં સીધું રોકાણ કરવાની આ એક સુવર્ણ તક બનશે, જે ભારતીય શેરબજાર માટે એક નવો યુગ શરૂ કરી શકે છે.
