કાર્ડિયાક અરેસ્ટથી નાના પાટેકરનું અવસાન: હાર્ટ એટેક કરતાં કેમ વધુ ઘાતક છે આ સ્થિતિ?

પીઢ અભિનેતા નાના પાટેકરના નિધનથી બોલિવૂડમાં શોકની કાલિમા: સવારે કાર્ડિયાક અરેસ્ટ બાદ સારવાર કારગત ન નીવડી

ભારતીય સિનેમાના પીઢ અને તેજસ્વી અભિનેતા નાના પાટેકરના અચાનક થયેલા અવસાનના સમાચારથી આખું બોલિવૂડ અને દેશભરમાં વસતા તેમના કરોડો ચાહકો ભારે આઘાતમાં સરી પડ્યા છે. આજે વહેલી સવારે આશરે ૫:૨૦ વાગ્યે પોતાના નિવાસસ્થાને હતા ત્યારે તેમને હૃદયરોગનો ગંભીર હુમલો આવ્યો હતો. સ્થિતિ કથળતાં જ પરિવારે તેમને તાત્કાલિક ધોરણે નજીકની મણિપાલ હોસ્પિટલમાં ખસેડ્યા હતા. હોસ્પિટલના તબીબોની ટીમે તેમને બચાવવા માટે સતત પ્રયાસો કર્યા હોવા છતાં તેમની જિંદગી બચાવી શકાઈ નહોતી.

મણિપાલ હોસ્પિટલના ઓન્કોલોજી વિભાગના વડા ડૉ. શેખર સાલકરે તબીબી માહિતી આપતાં જણાવ્યું હતું કે, નાના પાટેકરને હોસ્પિટલ લાવવામાં આવ્યા ત્યારે તેમની સ્થિતિ અત્યંત નાજુક હતી. ડૉક્ટરોની ટીમે સતત ૪૫ મિનિટ સુધી તેમને સીપીઆર (CPR) આપીને હૃદયના ધબકારા પુનઃસ્થાપિત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ તમામ પ્રયાસો નિષ્ફળ રહ્યા હતા. આખરે તબીબોએ તેમને મૃત જાહેર કર્યા હતા અને તેમના મૃત્યુનું પ્રાથમિક કારણ ગંભીર કાર્ડિયાક અરેસ્ટ જણાવવામાં આવ્યું છે.

હાર્ટ એટેક કરતાં કેટલું અલગ અને જોખમી છે કાર્ડિયાક અરેસ્ટ?

સામાન્ય રીતે લોકો હાર્ટ એટેક અને કાર્ડિયાક અરેસ્ટને એક જ ગણે છે, પરંતુ તબીબી વિજ્ઞાન અનુસાર કાર્ડિયાક અરેસ્ટ એ અત્યંત ગંભીર અને ક્ષણભરમાં જીવલેણ નીવડતી સ્થિતિ છે. મેક્સ હોસ્પિટલના કાર્ડિયાક સાયન્સના ચેરમેન ડૉ. બલબીર સિંહના જણાવ્યા મુજબ, હાર્ટ એટેકમાં હૃદયના સ્નાયુઓ સુધી લોહી પહોંચાડતી નસોમાં બ્લોકેજ આવે છે, જ્યારે કાર્ડિયાક અરેસ્ટમાં હૃદય અચાનક અને અણધારી રીતે લોહી પમ્પ કરવાનું સંપૂર્ણપણે બંધ કરી દે છે.

જેમ જ હૃદય બંધ પડે છે, કે તરત જ મગજ અને શરીરના અન્ય મુખ્ય અંગો સુધી લોહીનો પુરવઠો ક્ષણભરમાં અટકી જાય છે. આ સ્થિતિમાં દર્દીનું બ્લડ પ્રેશર અને નાડી સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ જાય છે. ઘણીવાર લોકો સૂતા હોય ત્યારે એરિથમિયા (હૃદયના અશાંત ધબકારા) ને કારણે મૃત્યુ પામે છે, જ્યારે જીમ, ડાન્સ, સાયકલિંગ કે અન્ય શારીરિક પ્રવૃત્તિ કરતી વખતે અચાનક ઢળી પડવાનું કારણ લોંગ ક્યુટી સિન્ડ્રોમ અથવા આનુંવંશિક હૃદયરોગ હોય છે. શરીરમાં ખરાબ કોલેસ્ટ્રોલ વધવાથી પણ આ જોખમ બેગણું થઈ જાય છે. તેથી જ હૃદયરોગનો ફેમિલી હિસ્ટ્રી ધરાવતા લોકોએ હાઈ સેન્સિટિવિટી સી-રિએક્ટિવ પ્રોટીન ટેસ્ટ કરાવવો હિતાવહ છે.

ઈમરજન્સીમાં CPR કેવી રીતે બચાવી શકે છે દર્દીનો જીવ?

તબીબી નિષ્ણાતોના મતે કાર્ડિયાક અરેસ્ટ અથવા હાર્ટ એટેકના કિસ્સામાં જો પ્રથમ પાંચ મિનિટમાં દર્દીને યોગ્ય રીતે સીપીઆર આપવામાં આવે, તો હોસ્પિટલ પહોંચતા સુધીમાં તેમનો જીવ બચવાની શક્યતાઓ ઘણી વધી જાય છે.

સીપીઆર આપવા માટે સૌથી પહેલા દર્દીને સમતળ જમીન પર ચત્તા સુવડાવવા. ત્યારબાદ તમારો ડાબો હાથ આગળ સીધો રાખી, જમણા હાથને તેની ઉપર મૂકીને આંગળીઓને અંદરની તરફ ભીડવીને મુઠ્ઠી જેવી પકડ બનાવવી. હવે હથેળીના મધ્ય ભાગ વડે દર્દીની છાતીના મધ્ય ભાગમાં ઝડપી અને ચોક્કસ દબાણ આપવું. આ દબાણ એક મિનિટમાં આશરે ૧૦૦ થી ૧૨૦ ની લયબદ્ધ ગતિએ થવું જોઈએ. છાતી પર સતત દબાણ આપ્યા બાદ, જો શક્ય હોય તો દર્દીને મોંથી મોં વડે કૃત્રિમ શ્વાસ આપવાનો પ્રયાસ કરવો. જો કાર્ડિયાક અરેસ્ટ આવ્યાની ૫ મિનિટમાં જ યોગ્ય રીતે સીપીઆર આપી હોસ્પિટલમાં કટોકટી સારવાર શરૂ કરાય, તો દર્દીનો જીવ બચી શકે છે.