મોંઘા એલ્યુમિનિયમ અને યુદ્ધની અસર: બજારમાં ડાયેટ કોકની કિંમતમાં અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો ઉછાળો
આજના આધુનિક યુગમાં હેલ્થ-કોન્શિયસ બનવાના ચક્કરમાં ઘણા લોકો સુગર-ફ્રી સોફ્ટ ડ્રિંક્સ તરફ વળ્યા છે. જો તમે પણ ડાયેટ કોક (Diet Coke) પીવાના શોખીન છો અને રોજના દૈનિક રૂટીનમાં તેને સામેલ કરો છો, તો હવે તમારે આ સ્વાદિષ્ટ ઝીરો-કેલરી ડ્રિંક માટે વધારે પૈસા ખર્ચવા પડી શકે છે.
દેશના અગ્રણી મેટ્રો શહેરો જેવાં કે દિલ્હી-એનસીઆર, મુંબઈ, બેંગલુરુ અને ગોવા જેવાં માર્કેટમાં કોકા-કોલા (Coca-Cola) ના કેટલાક બોટલર્સ અને સ્થાનિક રિટેલર્સે ડાયેટ કોકની કિંમતોમાં અચાનક મોટો વધારો ઝીંકી દીધો છે. જેના કારણે ગ્રાહકોના બજેટ પર સીધી અસર પડી રહી છે.
૫૦ રૂપિયાનો કૅન હવે ૭૦ રૂપિયામાં: કેમ વધી કિંમત?
અત્યાર સુધી જે ડાયેટ કોકનો 330 ml નો કૅન બજારમાં ૫૦ રૂપિયામાં મળતો હતો, તેની કિંમત હવે વધીને ૭૦ રૂપિયા થઈ ગઈ છે. ડાયેટ કોકના ઇતિહાસમાં આ અત્યાર સુધીનો સૌથી ઊંચો ભાવ વધારો માનવામાં આવી રહ્યો છે.
આ ભાવ વધારા પાછળ મુખ્યત્વે બે મોટાં કારણો જવાબદાર છે:
૧. એલ્યુમિનિયમના ભાવમાં ૩૦% નો ઉછાળો: કૅન બનાવવા માટે વપરાતા એલ્યુમિનિયમના દરમાં વાર્ષિક ધોરણે અંદાજે ૩૦ ટકાનો ધરખમ વધારો થયો છે.
૨. સપ્લાય ચેઈનમાં મોટો ઘટાડો: પશ્ચિમ એશિયા (મિડલ ઈસ્ટ) માં ચાલી રહેલા યુદ્ધ અને વૈશ્વિક તણાવના કારણે એલ્યુમિનિયમ કૅનની આંતરરાષ્ટ્રીય સપ્લાય પર માઠી અસર પડી હતી, જેનાથી બજારમાં કૅનની ભારે અછત સર્જાઈ હતી.
ચોંકાવનારી વાત એ છે કે, કોકા-કોલાના પોતાના પ્લાન્ટમાંથી પ્રોસેસ થઈને આવતા ડાયેટ કોકના કૅન પર હજુ પણ પ્રિન્ટેડ MRP ૫૦ રૂપિયા જ લખેલી છે, છતાં બજારમાં તે ૭૦ રૂપિયામાં વેચાઈ રહ્યો છે.
બોટલર્સ અને રિટેલર્સનું શું કહેવું છે?
કોકા-કોલાના એક સ્વતંત્ર બોટલર (Independent Bottler) એ કિંમતમાં થયેલા આ વધારા વિશે પુષ્ટિ આપતાં જણાવ્યું હતું કે, “હા, અમે હવે ડાયેટ કોકના 330 ml કૅન ૭૦ રૂપિયાની કિંમતે વેચી રહ્યા છીએ. એલ્યુમિનિયમ કૅનના ભાવમાં જે રીતે સતત વધારો થઈ રહ્યો છે, તેને લાંબા સમય સુધી સહન કરવો કોઈપણ ઉત્પાદક માટે શક્ય નથી.”
ઉલ્લેખનીય છે કે, કંપનીએ આ વર્ષે જુલાઈ મહિનામાં પણ પોતાની પેકિંગ સ્ટ્રેટેજીમાં ફેરફાર કર્યો હતો. તે સમયે ૪૦ રૂપિયાના ભાવે મળતા 300 ml ના કૅનને બંધ કરીને તેના બદલે ૫૦ રૂપિયાની કિંમત ધરાવતો મોટો 330 ml નો કૅન બજારમાં ઉતાર્યો હતો. પરંતુ હવે તે જ 330 ml નો કૅન ગ્રાહકોને ૭૦ રૂપિયામાં પડી રહ્યો છે.
કંપનીનો સત્તાવાર જવાબ અને કાયદાકીય સ્થિતિ
કિંમતોમાં થયેલા આ વિવાદિત વધારા અંગે જ્યારે કોકા-કોલા કંપનીનો સંપર્ક કરવામાં આવ્યો, ત્યારે કંપનીના પ્રવક્તાએ ઇમેઇલ દ્વારા આપેલા જવાબમાં સ્પષ્ટતા કરી હતી કે:
“ભારતીય કાયદા અને નિયમો અનુસાર, અમારા તમામ ટ્રેડ પાર્ટનર્સ અને રિટેલર્સને અમારી સ્પષ્ટ સલાહ છે કે તેઓ પેક પર છપાયેલી MRP (માર્જિનલ રીટેલ પ્રાઇસ) મુજબ જ ગ્રાહકો પાસેથી કિંમત વસૂલે.”
તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે, ડાયેટ કોક બજારમાં અલગ-અલગ ગ્રાહકોની જરૂરિયાતો અને પ્રસંગો મુજબ વિવિધ પ્રાઇસ પોઇન્ટ્સ પર ઉપલબ્ધ છે.
બીજી તરફ, બેવરેજ ઇન્ડસ્ટ્રીના એક સિનિયર એક્ઝિક્યુટિવે જણાવ્યું હતું કે, થર્ડ-પાર્ટી અથવા ઇન્ડિપેન્ડન્ટ બોટલર્સ અને રિટેલર્સ જે કિંમતો નક્કી કરે છે, તેના પર મેન્યુફેક્ચરિંગ કંપનીનો કોઈ પ્રત્યક્ષ કંટ્રોલ હોતો નથી.
માંગમાં બમણો ઉછાળો અને સોશિયલ મીડિયા પર ગ્રાહકોનો રોષ
કિંમતો વધારવા પાછળનું એક અગત્યનું કારણ માંગ અને પુરવઠાનું ગણિત પણ છે. છેલ્લા એક જ વર્ષમાં ભારતમાં આ ઝીરો-કેલરી અને સુગર-ફ્રી સોફ્ટ ડ્રિંકની માંગ બમણી થઈ ગઈ છે. લોકો હેલ્થ કોન્શિયસ બનીને સામાન્ય કોકની જગ્યાએ ડાયેટ કોક વધારે પસંદ કરી રહ્યા છે.
હાલમાં પરિસ્થિતિ એવી છે કે, બ્લિંકઈટ (Blinkit) અને ઝેપ્ટો (Zepto) જેવા ક્વિક-કોમર્સ ઓનલાઈન ડિલિવરી પ્લેટફોર્મ પર 330 ml નો ડાયેટ કોક કૅન હજુ પણ ૫૦ રૂપિયાની મૂળ MRP પર જ મળી રહ્યો છે.
પરંતુ, ઓફલાઈન સ્ટોર્સ અને સુપરમાર્કેટ્સમાં આ પરિસ્થિતિ સાવ અલગ છે. દિલ્હી, મુંબઈ અને બેંગલુરુ જેવા શહેરોના ગ્રાહકો ઇન્સ્ટાગ્રામ અને એક્સ (અગાઉનું ટ્વિટર) જેવા સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર બિલના ફોટા શેર કરીને સતત વિરોધ નોંધાવી રહ્યા છે કે, એમઆરપી ૫૦ રૂપિયા હોવા છતાં ઓફલાઈન દુકાનદારો તેમની પાસેથી કૅન દીઠ ૭૦ રૂપિયા વસૂલી રહ્યા છે.
