કોણ કરી રહ્યું છે ફોન? સરકારની નવી CNAP સિસ્ટમ ખોલી દેશે અજાણ્યા નંબરોનું રહસ્ય
ટેલિકોમ સેક્ટરમાં એક મોટો ફેરફાર થવા જઈ રહ્યો છે, જેનાથી સામાન્ય મોબાઇલ યૂઝર્સને મોટી રાહત મળશે. ભારત સરકાર નવેમ્બર ૧, ૨૦૨૬થી દેશના તમામ મોબાઇલ સબ્સ્ક્રાઇબર્સ માટે કોલરનું નામ સ્ક્રીન પર દેખાડવું ફરજિયાત બનાવવા જઈ રહી છે. અત્યાર સુધી એવું બનતું હતું કે જ્યારે કોઈ અજાણ્યા નંબર પરથી ફોન આવે, ત્યારે આપણે વિચારમાં પડી જતા હતા કે ફોન કોનો હશે. પરંતુ હવે આ નવી સિસ્ટમ આવ્યા બાદ કોલ રીસીવ કરતાની સાથે જ સ્ક્રીન પર ફોન કરનાર વ્યક્તિનું નામ પણ દેખાવા લાગશે.
ટેલિકોમ વિભાગ (DoT) દ્વારા તમામ ટેલિકોમ કંપનીઓને આદેશ આપવામાં આવ્યો છે કે તેઓ ‘કોલિંગ નેમ પ્રેઝન્ટેશન’ (CNAP) નામની નવી કોલ આઇડેન્ટિફિકેશન સિસ્ટમ શરૂ કરે. આ સિસ્ટમની મદદથી યૂઝર્સને ખબર પડી જશે કે તેમને કોણ ફોન કરી રહ્યું છે, કારણ કે આ નામ સીધું ટેલિકોમ ઓપરેટર્સ પાસે નોંધાયેલા ડેટાબેઝમાંથી લેવામાં આવશે.
CNAP સિસ્ટમ કેવી રીતે કામ કરશે?
સરકારની આ નવી વ્યવસ્થા તમારા ફોન પર ખૂબ જ સરળ રીતે કામ કરશે. જ્યારે પણ તમને કોઈનો કોલ આવશે, ત્યારે તમારા ફોનની સ્ક્રીન પર સૌથી પહેલા ફોન નંબર દેખાશે, અને જો તે નંબર તમારા ફોનમાં સેવ હશે તો તમારું સેવ કરેલું નામ દેખાશે.
જો તે નંબર તમારા ફોનની કોન્ટેક્ટ લિસ્ટમાં સેવ નહીં હોય, તો પણ ચિંતા કરવાની જરૂર નથી. ટેલિકોમ કંપનીના સબ્સ્ક્રાઇબર ડેટાબેઝમાં જે નામ નોંધાયેલું હશે, તે જ નામ ડોમેસ્ટિક કોલ્સ માટે તમારી સ્ક્રીન પર પ્રદર્શિત થશે. એટલે કે, નંબર સેવ ન હોવા છતાં પણ તમે જાણી શકશો કે ફોન કોનો છે. જોકે, વિદેશથી આવનારા કોલ્સ માટે સ્ક્રીન પર માત્ર “ઇન્ટરનેશનલ કોલ” એવું લખેલું દેખાશે. આ સુવિધા માટે તમામ ટેલિકોમ કંપનીઓએ પોતાના ગ્રાહકોના નામને તેમના મોબાઇલ નંબર સાથે લિંક કરતો એક મોટો ડેટાબેઝ તૈયાર કરવો પડશે.
શું તમારી પ્રાઈવસી સુરક્ષિત રહેશે?
ઘણા લોકોના મનમાં આ પ્રશ્ન આવી શકે કે આ સિસ્ટમથી પ્રાઈવસી પર કોઈ અસર પડશે કે નહીં. ટેલિકોમ વિભાગના આદેશ મુજબ, આ સિસ્ટમમાં ‘સિક્યોરિટી-બાય-ડિઝાઇન’ અભિગમનું પાલન કરવામાં આવ્યું છે. એટલે કે, એકવાર ફોન કટ થઈ જાય પછી ક્વેરી-રેસ્પોન્સ મિકેનિઝમ દ્વારા કોલરનું નામ કોઈ પણ સંજોગોમાં સેવ કે સ્ટોર રાખવામાં આવશે નહીં.
આ ઉપરાંત, જે લોકોએ ‘કોલિંગ લાઇન આઇડેન્ટિફિકેશન રેસ્ટ્રિક્શન’ (CLIR) સુવિધા એક્ટિવ કરી રાખી છે, તેમના માટે ખાસ છૂટ આપવામાં આવી છે. આવા યૂઝર્સના નામ CNAP સિસ્ટમ હેઠળ બીજા કોઈને દેખાડવામાં આવશે નહીં, જેથી તેમની ગોપનીયતા જળવાઈ રહે.
બિઝનેસ અને કંપનીઓ માટે શું નિયમ છે?
સામાન્ય નાગરિકોની સાથેસાથે વ્યવસાયિક અને બલ્ક કનેક્શન ધરાવતા લોકો માટે પણ સરકારે નિયમો નક્કી કર્યા છે. બિઝનેસ કનેક્શન વાળા યૂઝર્સ ટેલિકોમ ઓપરેટરની મંજૂરીથી સબ્સ્ક્રાઇબર ડેટાબેઝમાં નોંધાયેલા નામની જગ્યાએ પોતાનું કોઈ અન્ય પસંદગીનું નામ સ્ક્રીન પર દેખાડી શકે છે.
પરંતુ આ માટે પણ કેટલીક શરતો પૂરી કરવી પડશે. પ્રદર્શિત થનારું નામ ટ્રેડ માર્ક્સ રજિસ્ટ્રીમાં નોંધાયેલું ટ્રેડમાર્ક હોવું જોઈએ અથવા તો ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ (GST) પોર્ટલ પર રજિસ્ટર્ડ ટ્રેડ નેમ હોવું અનિવાર્ય છે. ટેલિકોમ કંપનીઓ આ તમામ દસ્તાવેજોની ચકાસણી કર્યા પછી જ નામ બદલવાની પરવાનગી આપશે. જે જૂના ગ્રાહકો પોતાના બિઝનેસ માટે આવું નામ રાખવા માંગતા હોય, તેમણે તેના માટે અલગથી અરજી કરવી પડશે.
સરકાર શા માટે આ સિસ્ટમ લાવી રહી છે?
આ નવો નિયમ લાવવા પાછળ સરકારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ડિજિટલ ફ્રોડ અને ફેક કોલ્સ અટકાવવાનો અને સામાન્ય જનતાને સુરક્ષા પૂરી પાડવાનો છે. છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી 4G અને 5G નેટવર્ક પર આ સિસ્ટમનું સફળ પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું છે. ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૪માં ટ્રાઈ (TRAI) દ્વારા આપવામાં આવેલી ભલામણોના આધારે જ આ આદેશ જારી કરવામાં આવ્યો છે.
શરૂઆતમાં એવું સૂચન હતું કે આ સેવા માત્ર તે જ યૂઝર્સને મળવી જોઈએ જેઓ તેની માંગણી કરે, પરંતુ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫માં ટ્રાઈ અને ટેલિકોમ વિભાગે સહમતિ દર્શાવી કે આ સુવિધા તમામ યૂઝર્સ માટે બાય ડિફોલ્ટ ઓન હોવી જોઈએ. આ નવી પહેલથી હવે સાયબર ફ્રોડ અને અજાણ્યા નંબરોથી થતી પરેશાનીઓ સામે મોટી રોક લાગશે તેવી પૂરી આશા છે.
