ઓનલાઇન શોપિંગની ભારે છૂટ ક્યાંક ખાલી ન કરી દે તમારું બેંક ખાતું, જાણો નકલી વેબસાઇટ્સની ઓળખ

ફેક વેબસાઇટ ઓળખવા માટેની ‘પ્રો ટિપ્સ’, ઓનલાઇન પેમેન્ટ કરતા પહેલા આટલું જરૂર કરજો

આજના ડિજિટલ યુગમાં આપણે ટાંકણીથી લઈને સ્માર્ટફોન સુધીની દરેક વસ્તુ એક ક્લિક પર ઘરે મંગાવી લઈએ છીએ. ઓનલાઇન શોપિંગે આપણા જીવનને જેટલું સરળ અને આરામદાયક બનાવ્યું છે, તેટલું જ તેણે શાતિર ઠગ લોકો માટે નવા દરવાજા પણ ખોલી દીધા છે. તમે અવારનવાર સોશિયલ મીડિયા પર એવી જાહેરાતો જોઈ હશે, જેમાં 50 હજારનો ફોન માત્ર 5 હજારમાં અથવા બ્રાન્ડેડ શૂઝ 90% ડિસ્કાઉન્ટ પર મળી રહ્યા હોય છે. આપણે લાલચમાં આવીને તરત જ ‘Buy Now’ પર ક્લિક કરી દઈએ છીએ, પરંતુ આ જ એ ક્ષણ હોય છે જ્યારે તમે એક મોટા સાયબર ફ્રોડનો શિકાર બની જાઓ છો.

નકલી વેબસાઇટ્સ દ્વારા લોકોને લૂંટવાનો ધંધો આ દિવસોમાં જોરશોરથી ચાલી રહ્યો છે. ચાલો વિગતવાર સમજીએ કે આ ઠગ કઈ રીતે જાળ બિછાવે છે અને તમે તમારી જાતને આનાથી કેવી રીતે સુરક્ષિત રાખી શકો છો.

સસ્તી ઓફર: ઠગ લોકોનું સૌથી મોટું અને ઘાતક હથિયાર

ઓનલાઇન ઠગાઈની સૌથી જૂની અને અસરકારક રીત છે—લાલચ. નકલી વેબસાઇટ્સ બનાવનારા ગુનેગારો જાણે છે કે દરેક વ્યક્તિ સસ્તો સામાન ખરીદવા માંગે છે. તેઓ આઈફોન, મોંઘા લેપટોપ અથવા લક્ઝરી બ્રાન્ડના કપડાં પર એવી છૂટ બતાવે છે જે હકીકતમાં શક્ય જ નથી.

જ્યારે કોઈ ગ્રાહક 80% કે 90% નું ડિસ્કાઉન્ટ જુએ છે, ત્યારે તેનું મગજ તર્ક કરવાનું બંધ કરી દે છે. તેને લાગે છે કે કદાચ આ કોઈ ‘ફ્લેશ સેલ’ છે અને જો અત્યારે નહીં ખરીદે તો મોકો હાથથી નીકળી જશે. આ જ ઉતાવળમાં લોકો પોતાની બેંક વિગતો, ક્રેડિટ કાર્ડ નંબર અને સીવીવી (CVV) જેવી સંવેદનશીલ માહિતી તે નકલી સાઇટ્સ પર નાખી દે છે. પરિણામ? ન તો સામાન ઘરે પહોંચે છે અને ન તો તમારા પૈસા પાછા આવે છે. ઘણીવાર તો આખું બેંક ખાતું જ સાફ થઈ જાય છે.

અસલી અને નકલી વેબસાઇટમાં તફાવત કેવી રીતે ઓળખવો?

જો તમે ઓનલાઇન શોપિંગના શોખીન હોવ, તો તમારે એક જાસૂસની નજર રાખવી પડશે. કોઈ પણ અજાણી સાઇટ પરથી ખરીદી કરતા પહેલા આ 4 માપદંડો પર તેને ચોક્કસ પરખો:

1. વેબ એડ્રેસ (URL)ને બારીકાઈથી જુઓ: ઠગ અવારનવાર જાણીતી વેબસાઇટ્સ (જેમ કે Amazon કે Flipkart) ને મળતા-આવતા નામ રાખે છે. તેઓ નામમાં એક નાનો ફેરફાર કરી દે છે, જે ધ્યાન ન આપવા પર ઓળખવો મુશ્કેલ હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે, amazon.in ને બદલે amazone.in અથવા flipkart-deals.com જેવું કંઈક.

   • પ્રો ટિપ: હંમેશા જુઓ કે એડ્રેસ https:// થી શરૂ થાય છે કે નહીં. અહીં ‘s’ નો અર્થ ‘સિક્યોર’ (સુરક્ષિત) થાય છે. સાથે જ, બ્રાઉઝરમાં એડ્રેસ બાર પાસે એક નાના ‘તાળા’ (Padlock) નું નિશાન જરૂર જુઓ.

2. વેબસાઇટની બનાવટ અને દેખાવ: એક પ્રોફેશનલ કંપની પોતાની વેબસાઇટની ડિઝાઇન પર લાખો રૂપિયા ખર્ચ કરે છે. અસલી વેબસાઇટ્સનું લેઆઉટ સાફ-સુથરું અને વ્યવસ્થિત હોય છે. તેનાથી વિપરીત, નકલી વેબસાઇટ્સ પર અવારનવાર ફોટા ધૂંધળા (Blurry) હોય છે, ફોન્ટ અજીબ હોય છે અને સ્પેલિંગની ઘણી ભૂલો જોવા મળશે. જો તમને કોઈ સાઇટનો લુક ‘સસ્તો’ કે ‘અજીબ’ લાગે, તો ત્યાંથી તરત જ હટી જાઓ.

3. સંપર્ક માહિતી (Contact Us) ની તપાસ: ભરોસાપાત્ર વેબસાઇટ્સ પર કંપનીનું સરનામું, ઇમેઇલ આઈડી અને એક ચાલુ કસ્ટમર કેર નંબર જરૂર હોય છે. નકલી સાઇટ્સ પર અવારનવાર માત્ર એક મોબાઈલ નંબર અથવા એક ફોર્મ આપેલું હોય છે. તેમનું ‘About Us’ પેજ પણ ક્યાંકથી કોપી-પેસ્ટ કરેલું લાગે છે.

4. ‘અર્જન્સી’ અથવા દબાણ બનાવવાની ટ્રિક્સ: શું તમે ક્યારેય એવી સાઇટ જોઈ છે જ્યાં સ્ક્રીન પર એક ટાઈમર ચાલતું હોય કે “સેલ ખતમ થવામાં માત્ર 10 મિનિટ બાકી છે” અથવા “માત્ર 2 પીસ વધ્યા છે”? આ ગ્રાહકો પર મનોવૈજ્ઞાનિક દબાણ બનાવવાની રીત છે જેથી તેઓ વિચાર્યા વગર પેમેન્ટ કરી દે. અસલી સેલમાં આ પ્રકારનું ડરામણું દબાણ ઓછું જોવા મળે છે.

સુરક્ષિત ઓનલાઇન શોપિંગ માટે કેટલીક જરૂરી સાવચેતીઓ

જો તમને કોઈ નવી વેબસાઇટ પર કોઈ ડીલ પસંદ આવી ગઈ હોય, તો પેમેન્ટ કરતા પહેલા આ પગલાં ભરો:

• કેશ ઓન ડિલિવરી (COD) પસંદ કરો: કોઈ પણ નવી કે અજાણી વેબસાઇટ પરથી ખરીદી કરતી વખતે હંમેશા ‘કેશ ઓન ડિલિવરી’ નો વિકલ્પ જ પસંદ કરો. જો સાઇટ માત્ર ઓનલાઇન પેમેન્ટ (UPI કે કાર્ડ) નો જ આગ્રહ રાખતી હોય, તો સમજી લેજો કે દાળમાં કંઈક કાળું છે.

• રિવ્યૂઝ અને રેટિંગ્સ ચેક કરો: ગૂગલ પર તે વેબસાઇટનું નામ સર્ચ કરો અને જુઓ કે બીજા લોકોનો અનુભવ કેવો રહ્યો છે. ‘Quora’ કે ‘Consumer Complaint’ જેવા પ્લેટફોર્મ પર અવારનવાર આવા ફ્રોડની પોલ ખુલી જતી હોય છે.

• સત્તાવાર એપનો ઉપયોગ કરો: શોપિંગ માટે બ્રાઉઝરને બદલે હંમેશા કંપનીની ઓફિશિયલ એપ (જે પ્લે સ્ટોર કે એપ સ્ટોર પરથી ડાઉનલોડ કરેલી હોય) નો જ ઉપયોગ કરો.

• ખૂબ સારી ડીલથી બચો: યાદ રાખો, દુનિયામાં કંઈ પણ મફત કે આટલું સસ્તું નથી મળતું. જો કોઈ ડીલ ‘Too good to be true’ (એટલી સારી કે વિશ્વાસ ન આવે) લાગતી હોય, તો માની લેજો કે તે સાચી નથી.

તમારી જાગૃતિ એ જ તમારો બચાવ છે

ઇન્ટરનેટની દુનિયા જેટલી મોટી છે, એટલી જ ગૂંચવણભરી પણ છે. અહીં ‘સાવધાની હટી અને દુર્ઘટના ઘટી’ વાળી વાત બિલકુલ સાચી સાબિત થાય છે. હવે પછી જ્યારે પણ તમારા મોબાઈલ પર કોઈ ‘મહા સેલ’ નો મેસેજ આવે, ત્યારે તરત જ ખરીદી કરવાને બદલે ઉપર જણાવેલ રીતોથી તેની સચ્ચાઈ જરૂર તપાસી લેજો. તમારો થોડો વિવેક તમને આર્થિક અને માનસિક ચોટથી બચાવી શકે છે.