વ્હીકલ સ્ક્રેપ પોલિસી: જૂની કારથી છુટકારો મેળવવાનો સુવર્ણ અવસર, નવી ગાડી ખરીદતી વખતે મળશે લાખોના ફાયદા
સમયના વહેણ સાથે આપણી ગાડીઓ પણ જૂની થતી જાય છે. એક સમય એવો આવે છે જ્યારે ગાડી વારંવાર બગડવા લાગે છે અને તેની સર્વિસિંગ કે મેન્ટેનન્સ પાછળ ખર્ચો આકાશ આંખવા લાગે છે. જો તમારી પાસે પણ ૧૫ વર્ષ કે તેથી વધુ જૂની કાર છે જે વારંવાર ગેરેજના ધક્કા ખવડાવતી હોય, તો હવે તેને રસ્તા પર દોડાવવા કરતાં સ્ક્રેપ કરાવવી એ તમારા માટે ઘણું ફાયદાકારક સાબિત થઈ શકે છે.
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા લાવવામાં આવેલી ‘વ્હીકલ સ્ક્રેપ પોલિસી’ (Vehicle Scrappage Policy) માત્ર પ્રદૂષણ ફેલાવતા જૂના વાહનોને રસ્તા પરથી હટાવવા માટે જ નથી, પરંતુ તે ગાડી માલિકોને નવી ગાડી ખરીદતી વખતે આર્થિક રીતે મોટો ટેકો પૂરો પાડે છે. આજના આ લેખમાં આપણે વિગતવાર સમજીશું કે વ્હીકલ સ્ક્રેપ પોલિસી શું છે, તેનાથી શું-શું ફાયદા થાય છે અને તેની સંપૂર્ણ પ્રક્રિયા કેવી રીતે કામ કરે છે.
વ્હીકલ સ્ક્રેપ પોલિસી શું છે? તેનો ઉદ્દેશ્ય શું છે?
વાહન ભંગાર નીતિ એ ભારત સરકારની એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ યોજના છે, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દેશમાંથી જૂના, બિનઉપયોગી અને પ્રદૂષણ ફેલાવતા વાહનોને તબક્કાવાર રીતે દૂર કરવાનો છે. સામાન્ય નિયમો મુજબ, 15 વર્ષથી વધુ જૂના ખાનગી વાહનો અને 10 વર્ષથી વધુ જૂના વાણિજ્યિક વાહનો આ નીતિના કાર્યક્ષેત્રમાં આવે છે.
જોકે, ફક્ત વાહન જૂનું હોવાનો અર્થ એ નથી કે તેને ફરજિયાત રીતે સ્ક્રેપ કરવામાં આવે છે. નિર્ધારિત સમય પછી, વાહનને ઓટોમેટેડ ફિટનેસ સેન્ટર (ATS) ખાતે ફિટનેસ ટેસ્ટમાંથી પસાર થવું પડે છે. જો વાહન આ કડક ટેસ્ટમાં નિષ્ફળ જાય છે, તો તેને સત્તાવાર રીતે ‘એન્ડ-ઓફ-લાઇફ વ્હીકલ’ (ELV) જાહેર કરવામાં આવે છે. આ નીતિ દેશમાં પર્યાવરણની સ્વચ્છતા જાળવી રાખે છે અને માર્ગ અકસ્માતોનું જોખમ પણ ઘટાડે છે.
ગાડી સ્ક્રેપ કરાવવાથી વાહન માલિકોને કયા-કયા મોટા ફાયદા મળે છે?
ઘણા લોકો એવું વિચારે છે કે જૂની ગાડીને સ્ક્રેપમાં આપવાથી કશું ખાસ વળતર નથી મળતું, પરંતુ આ પોલિસી આવ્યા બાદ ચિત્ર સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગયું છે. સરકાર અને ઓટોમોબાઈલ કંપનીઓ દ્વારા સ્ક્રેપ કરાવનાર ગ્રાહકોને અનેકવિધ પ્રોત્સાહનો પૂરા પાડવામાં આવે છે:
૧. આકર્ષક સ્ક્રેપ વેલ્યુ (પૈસા અને મેટલના ભાવ)
જ્યારે તમે તમારી જૂની ગાડી અધિકૃત સેન્ટર પર સ્ક્રેપ માટે આપો છો, ત્યારે તેના વજન અને લોખંડ-મેટલની વર્તમાન કિંમત પ્રમાણે તમને ગાડીની એક્સ-શોરૂમ કિંમતના આશરે ૪ થી ૬ ટકા સુધીની સ્ક્રેપ વેલ્યુ રોકડ અથવા ખાતામાં મળે છે.
૨. નવી ગાડીની ખરીદી પર સ્પેશિયલ ડિસ્કાઉન્ટ
સરકાર દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત સ્ક્રેપિંગ સેન્ટર તરફથી તમને એક ‘સર્ટિફિકેટ ઓફ ડિપોઝિટ’ (Certificate of Deposit) આપવામાં આવે છે. જ્યારે તમે આ સર્ટિફિકેટ બતાવીને બજારમાંથી કોઈ નવી કાર ખરીદો છો, ત્યારે ઘણી કાર ઉત્પાદક કંપનીઓ ગાલિકોને નવી કારની ખરીદી પર ૧.૫ થી ૫ ટકા સુધીનું વધારાનું સ્પેશિયલ ડિસ્કાઉન્ટ આપે છે.
૩. રોડ ટેક્સ અને રજીસ્ટ્રેશન ફીમાં ભારે છૂટ
આ પોલિસીનો સૌથી મોટો આર્થિક ફાયદો ટેક્સમાં રાહતનો છે. નવી ખાનગી ગાડી ખરીદતી વખતે ઘણા રાજ્યોમાં રોડ ટેક્સમાં ૨૫% સુધીની છૂટ મળે છે. આ ઉપરાંત, નવી ગાડીના રજીસ્ટ્રેશન માટે લાગતી ફીમાં પણ ૧૦૦% સુધીની રાહત મળી શકે છે, જે લાંબે ગાળે મોટી બચત સાબિત થાય છે.
કઈ શરતોનું પાલન કરવું અનિવાર્ય છે?
આ તમામ સરકારી અને આર્થિક લાભો મેળવવા માટે કેટલીક મહત્વની શરતોનું ધ્યાન રાખવું ખૂબ જરૂરી છે:
તમારી જૂની ગાડીને ગલી કે સામાન્ય ભંગારની દુકાને આપવાને બદલે માત્ર સરકાર દ્વારા અધિકૃત રજિstered વ્હીકલ સ્ક્રેપિંગ ફેસિલિટી (RVSF) પર જ જમા કરાવવી પડે છે.
સ્ક્રેપિંગ પ્રક્રિયા સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થયા બાદ જ તમને સત્તાવાર સર્ટિફિકેટ ઓફ ડિપોઝિટ જારી કરવામાં આવે છે.
ખાસ વાત એ છે કે આ સર્ટિફિકેટ ટ્રાન્સફરેબલ હોય છે, એટલે કે જો તમે ખુદ નવી ગાડી નથી ખરીદવા માંગતા તો આ સર્ટિફિકેટ નિયમો અનુસાર અન્ય વ્યક્તિને પણ વેચી કે ટ્રાન્સફર કરી શકો છો.
કાર સ્ક્રેપ કરાવવાની સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ પ્રક્રિયા
જો તમે તમારી જૂની કારને સ્ક્રેપ કરાવવા માંગો છો, તો તેની પ્રક્રિયા ખૂબ જ સરળ અને પારદર્શક રાખવામાં આવી છે:
રજીસ્ટ્રેશન અને મૂલ્યાંકન: સૌથી પહેલા તમારે અધિકૃત સ્ક્રેપિંગ સેન્ટરનો સંપર્ક કરવો પડે છે. ત્યાં નિષ્ણાતો દ્વારા ગાડીની વર્તમાન સ્થિતિ, બોડી અને એન્જિનની કંડિશનની ચકાસણી કરવામાં આવે છે.
કિંમત નક્કી કરવી: વાહનની સ્થિતિ અને વજનના આધારે તેની અંતિમ સ્ક્રેપ કિંમત નક્કી થાય છે. જો ગાડી ચાલુ હાલતમાં હોય અથવા તેના કેટલાક સ્પેરપાર્ટ્સ સારી સ્થિતિમાં હોય, તો વધુ કિંમત મળી શકે છે.
ડિસ્મેંટલિંગ (છૂટી પાડવાની પ્રક્રિયા): કિંમત નક્કી થયા બાદ ગાડીને વૈજ્ઞાનિક ઢંગથી વિઘટિત કરવામાં આવે છે. તેના હાર્મફુલ પ્રવાહી સુરક્ષિત રીતે બહાર કાઢવામાં આવે છે અને ચેસિસ નંબર નષ્ટ કરવાની કાનૂની પ્રક્રિયા થાય છે.
ડી-રજીસ્ટ્રેશન: સ્ક્રેપિંગ પૂર્ણ થયા બાદ સેન્ટર દ્વારા RTO (પ્રાદેશિક પરિવહન કાર્યાલય) ને અધિકૃત સૂચના આપવામાં આવે છે, જેથી ગાડીનું સત્તાવાર રજીસ્ટ્રેશન કાયમી ધોરણે રદ (De-register) થઈ જાય.
ખાસ સલાહ: વાહન માલિકોએ આખી પ્રક્રિયા દરમિયાન ગાડીના ફોટોગ્રાફ્સ અને તમામ રસીદો સુરક્ષિત રાખવી જોઈએ, જેથી ભવિષ્યમાં આરટીઓ રેકોર્ડ અપડેટ કરતી વખતે કોઈ મુશ્કેલી ન પડે.
પર્યાવરણ અને રોડ સેફ્ટી માટે આ પોલિસી કેમ જરૂરી છે?
વ્હીકલ સ્ક્રેપ પોલિસી માત્ર આર્થિક ફાયદાઓ સુધી સીમિત નથી, પરંતુ તે આપણા સૌના ભવિષ્ય માટે અત્યંત આવશ્યક પગલું છે. જૂની ગાડીઓ આધુનિક ધોરણો (જેવા કે BS6 નોર્મ્સ) મુજબ પ્રદૂષણ નિયંત્રણમાં નિષ્ફળ રહે છે અને હવામાં ઝેરી વાયુઓ છોડે છે.
વધુમાં, લાંબો સમય વપરાયેલી ગાડીઓના બ્રેક, સ્ટિયરિંગ અને સસ્પેન્શન જેવા મહત્વપૂર્ણ ભાગો નબળા પડી જાય છે, જેના કારણે અકસ્માતોનું જોખમ અનેકગણું વધી જાય છે. તેથી, જો તમારી કાર પણ ૧૫ વર્ષનો પડਾવ પાર કરી ચૂકી હોય અને વારંવાર ખરાબ થતી હોય, તો આ સ્ક્રેપ પોલિસીનો લાભ લઈને નવી, સુરક્ષિત અને ઇકો-ફ્રેન્ડલી ગાડી ઘરે લાવવી એ એક અત્યંત સમજદારીભર્યો નિર્ણય સાબિત થશે.
