માત્ર પેઈનકિલર જ નહીં, એસ્પિરિન હવે કેન્સર નિવારણમાં પણ કારગર

કેન્સર સામે નવી આશા: શું એસ્પિરિનની એક ગોળી કેન્સરનું જોખમ અડધું કરી શકે છે?

જ્યારે આપણે એસ્પિરિન વિશે વિચારીએ છીએ, ત્યારે આપણને તાવ કે બળતરા ઘટાડતી દવાનો વિચાર આવે છે. જોકે, છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં થયેલા અત્યાધુનિક સંશોધનો સૂચવે છે કે આ દવા કેન્સર નિવારણના ક્ષેત્રમાં ગેમ-ચેન્જર સાબિત થઈ શકે છે. ખાસ કરીને કોલોરેક્ટલ કેન્સર (આંતરડાનું કેન્સર) અને અમુક આનુવંશિક કેન્સરના જોખમો ઘટાડવા માટે એસ્પિરિન હવે તબીબોની સૂચિમાં સ્થાન મેળવી રહી છે. ૨૦૨૬ના આધુનિક મેડિકલ રિસર્ચ મુજબ, એસ્પિરિન કેન્સર કોષોના વિકાસ અને ફેલાવાને અટકાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.

મુખ્ય સંશોધનો અને ક્લિનિકલ ટ્રાયલ્સ

આ દિશામાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ ક્રાંતિ જોન બર્ન્સ દ્વારા કરવામાં આવેલા અભ્યાસથી આવી છે.

• લિંચ સિન્ડ્રોમ પર પ્રયોગ: લિંચ સિન્ડ્રોમ એ એક આનુવંશિક સ્થિતિ છે જેમાં વ્યક્તિને કોલોરેક્ટલ કેન્સર થવાનું જોખમ ખૂબ જ ઊંચું હોય છે. ૧૦ વર્ષ સુધી ચાલેલા આ લાંબા ગાળાના ટ્રાયલમાં ૬૦૦ મિલિગ્રામ એસ્પિરિનનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. પરિણામોમાં જાણવા મળ્યું કે જે દર્દીઓએ દરરોજ એસ્પિરિન લીધી હતી, તેમનામાં કેન્સરનું જોખમ લગભગ ૫૦% જેટલું ઘટી ગયું હતું.

• સર્જરી પછીનું જોખમ: સ્વીડનની કેરોલિન્સ્કા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ખાતે અન્ના માર્ટલિંગની આગેવાની હેઠળ ૨,૯૮૦ દર્દીઓ પર હાથ ધરાયેલ ટ્રાયલમાં જાણવા મળ્યું કે કેન્સરની સર્જરી બાદ એસ્પિરિન લેનારાઓમાં રોગ ફરી ઉથલો મારવાનું જોખમ અડધાથી વધુ ઘટી ગયું છે. ૨૦૨૫માં પ્રકાશિત આ રિપોર્ટે સમગ્ર વિશ્વની હેલ્થ ગાઈડલાઈન્સ બદલવા મજબૂર કરી છે.

એસ્પિરિન કેવી રીતે કામ કરે છે? (મેકેનિઝમ)

તમારા મનમાં પ્રશ્ન થશે કે હૃદયરોગ કે માથાના દુખાવાની દવા કેન્સર કેવી રીતે રોકી શકે? યુનિવર્સિટી કોલેજ લંડનના ઓન્કોલોજી નિષ્ણાત રૂથ લેંગલી અને કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટીના સંશોધકોએ આ પાછળના વૈજ્ઞાનિક કારણો સમજાવ્યા છે:

૧. લોહી ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયા: કેન્સર કોષો લોહીના પ્લેટલેટ્સ (Platelets) નો ઉપયોગ એક ‘ઢાલ’ તરીકે કરે છે જેથી શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ તેમને ઓળખી ન શકે. એસ્પિરિન લોહીને પાતળું રાખે છે અને પ્લેટલેટ્સના આ જથ્થાને કેન્સર કોષોની આસપાસ જમા થતા રોકે છે. ૨. રોગપ્રતિકારક તંત્રને જાગૃત કરવું: જ્યારે કેન્સર કોષો પ્લેટલેટ્સની ઢાલ ગુમાવે છે, ત્યારે શરીરની ઇમ્યુન સિસ્ટમ (T-cells) તેમને આસાનીથી ઓળખી શકે છે અને તેમનો નાશ કરી શકે છે. ૩. બળતરા (Inflammation) ઘટાડવી: કેન્સર કોષો ઘણીવાર શરીરમાં લાંબા ગાળાની બળતરાના વાતાવરણમાં ઝડપથી વધે છે. એસ્પિરિન એક ઉત્તમ એન્ટી-ઇન્ફ્લેમેટરી દવા હોવાથી તે કેન્સર કોષોને વિકસવા માટે જરૂરી ‘ઇંધણ’ પૂરું પાડતું નથી.

ઓછો ડોઝ (Low Dose) પણ અસરકારક?

શરૂઆતના સંશોધનોમાં ૬૦૦ મિલિગ્રામ જેવા મોટા ડોઝનો ઉપયોગ થયો હતો, પરંતુ તાજેતરના અભ્યાસો દર્શાવે છે કે ૭૫ થી ૧૦૦ મિલિગ્રામનો ઓછો ડોઝ પણ સમાન રીતે અસરકારક હોઈ શકે છે. ઓછા ડોઝનો ફાયદો એ છે કે તેનાથી આડઅસરોનું જોખમ ઘટે છે, જે આ દવાને લાંબા ગાળાના ઉપયોગ માટે વધુ સુરક્ષિત બનાવે છે.

ચેતવણી: સાવધાની રાખવી કેમ જરૂરી છે?

ભલે એસ્પિરિન ફાયદાકારક જણાતી હોય, પણ તે કોઈ ‘મેજિક પિલ’ નથી કે જે કોઈપણ વ્યક્તિ જાતે લઈ શકે. તેની ગંભીર આડઅસરો પણ થઈ શકે છે:

• આંતરિક રક્તસ્રાવ (Internal Bleeding): એસ્પિરિન લોહી પાતળું કરતી હોવાથી તે પેટમાં અલ્સર અથવા આંતરિક રક્તસ્રાવનું જોખમ વધારી શકે છે.

• પેટની સમસ્યા: ઘણા લોકોને એસ્પિરિનથી પેટમાં બળતરા અથવા એસિડિટીની ફરિયાદ રહે છે.

• વ્યક્તિગત અસર: દરેક વ્યક્તિના જનીનો અને તબીબી ઇતિહાસ અલગ હોય છે, તેથી આ દવાની અસર દરેક પર એકસમાન થતી નથી.

નિઃસંદેહ, એસ્પિરિન કેન્સર નિવારણના ઇતિહાસમાં એક આશાસ્પદ પ્રકરણ છે. પરંતુ તેનો ઉપયોગ કરતા પહેલા ઓન્કોલોજિસ્ટ અથવા ફેમિલી ડોક્ટરની સલાહ લેવી અનિવાર્ય છે. ખાસ કરીને લિંચ સિન્ડ્રોમ જેવી આનુવંશિક સ્થિતિ ધરાવતા લોકો માટે તે જીવનરક્ષક સાબિત થઈ શકે છે. યાદ રાખો, સ્વ-દવા (Self-medication) ક્યારેય ઉકેલ નથી, માત્ર નિષ્ણાતની દેખરેખ હેઠળ જ આ પદ્ધતિ અપનાવવી હિતાવહ છે.