આ માત્ર મંદી નથી, કાયમી પરિવર્તન છે! ઓરેકલ અને સિસ્કો પછી મેટાના આ આકરા નિર્ણયથી આઈટી સેક્ટર ધ્રુજી ગયું
વૈશ્વિક ટેકનોલોજી ક્ષેત્રે હાલમાં જે પરિવર્તન આવી રહ્યું છે, તે માત્ર સામાન્ય આર્થિક ફેરફાર નથી પરંતુ એક બહુ મોટો ઐતિહાસિક અને માળખાકીય બદલાવ છે. સિલિકોન વેલીની દિગ્ગજ કંપની મેટા પ્લેટફોર્મ્સ (Meta Platforms) દ્વારા તાજેતરમાં લેવાયેલા આકરા નિર્ણયોએ સમગ્ર આઈટી જગતને હચમચાવી દીધું છે. કંપનીએ જે રીતે આયોજનબદ્ધ રીતે પહેલા કર્મચારીઓને ‘વર્ક ફ્રોમ હોમ’ (WFH) આપ્યું અને ત્યારબાદ ઈમેઈલ દ્વારા સામૂહિક છંટની (Layoffs) ની પ્રક્રિયા શરૂ કરી, તેણે કોર્પોરેટ સંસ્કૃતિનો એક નવો અને ક્રૂર ચહેરો સામે લાવ્યો છે.
શાંતિથી ઓપરેશન પાર પાડવા અપાયો ‘વર્ક ફ્રોમ હોમ’ નો આદેશ
અમેરિકા અને બ્રિટન સહિત વિશ્વના વિવિધ પ્રદેશોમાં કાર્યરત મેટાના કર્મચારીઓને અચાનક એક દિવસ ઓફિસે ન આવવા અને ઘરેથી જ કામ કરવા માટે સૂચના આપવામાં આવી હતી. ઓફિસમાં કોઈ ટાઉનહોલ મીટિંગ નહીં, કોઈ ફ્લોર ચેટર (કર્મચારીઓ વચ્ચેની અનૌપચારિક વાતચીત) નહીં અને ઓફિસના કોરિડોરમાં કોઈ ચિંતાજનક માહોલ ન દેખાય તેની મેનેજમેન્ટે પૂરેપૂરી કાળજી લીધી હતી. આ બધું ખૂબ જ શાંતિથી આયોજનબદ્ધ રીતે કરવામાં આવ્યું હતું.
ત્યારબાદ, કર્મચારીઓના ઇનબોક્સમાં ઈમેઈલ આવવાનું શરૂ થયું. મેટાએ તેની છંટનીની પ્રક્રિયા સત્તાવાર રીતે શરૂ કરી દીધી હતી, જે તેના કુલ વર્કફોર્સના લગભગ ૧૦ ટકા એટલે કે આશરે ૮,૦૦૦ કર્મચારીઓને સીધી રીતે અસર કરવાની છે. આ છંટનીના પ્રથમ મેસેજ સિંગાપોર હબમાંથી સામે આવ્યા હતા. બ્લૂમબર્ગના અહેવાલ મુજબ, સિંગાપોરમાં પ્રભાવિત કર્મચારીઓને સ્થાનિક સમય અનુસાર વહેલી સવારે ૪ વાગ્યે (ભારતીય સમય મુજબ રાત્રે ૧:૩૦ વાગ્યે) ઈમેઈલ મળ્યા હતા. ટાઈમ ઝોન પ્રમાણે અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં આ નોટિફિકેશન મોકલવામાં આવી રહ્યા છે. આખી પ્રક્રિયાનો ક્રમ બહુ સ્પષ્ટ હતો: પહેલા ‘વર્ક ફ્રોમ હોમ’ ઓર્ડર અને પછી સીધી નોકરીમાંથી હકાલપટ્ટી. કર્મચારીઓનું માનવું છે કે ઓફિસમાં કોઈ વિરોધ પ્રદર્શન, હોબાળો કે અશાંતિ ન થાય તે માટે જ મેનેજમેન્ટે આ ડિજિટલ રસ્તો અપનાવ્યો હતો.
એઆઈ (AI) રીસેટ: નાની ટીમો અને મોટો જુગાર
આ છંટની પહેલા મેટામાં આશરે ૭૮,૦૦૦ કર્મચારીઓ કામ કરતા હતા. હવે, હજારો લોકો બહાર ફેંકાઈ ગયા છે અને હજારોને નવી ભૂમિકાઓમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવી રહ્યા છે. કંપનીના ચીફ પીપલ ઓફિસર જેનેલ ગેલ દ્વારા જારી કરાયેલા એક આંતરિક મેમો અનુસાર, ૭,૦૦૦ કર્મચારીઓને નવી ‘એઆઈ-નેટિવ’ (AI-Native) ટીમોમાં ફરીથી સોંપવામાં આવશે. આ સિવાય, આશરે ૬,૦૦૦ ખાલી પડેલી જગ્યાઓ સદંતર બંધ કરી દેવામાં આવી છે અને મેનેજમેન્ટના સ્તરો (Managerial Layers) માં મોટો ઘટાડો કરવામાં આવી રહ્યો છે.
જેનેલ ગેલે મેમોમાં લખ્યું છે કે, “અમે હવે એવા તબક્કે પહોંચી ગયા છીએ જ્યાં ઘણી સંસ્થાઓ નાની ટીમો અથવા પોડ્સ/કોહોર્ટ્સ સાથે વધુ સપાટ માળખા (Flatter Structure) માં કામ કરી શકે છે, જે વધુ ઝડપથી અને વધુ માલિકીભાવ સાથે આગળ વધી શકે છે.” આ બદલાવની સૌથી મોટી નકારાત્મક અસર એન્જિનિયરિંગ અને પ્રોડક્ટ ડેવલપમેન્ટ ટીમો પર પડવાની અપેક્ષા છે અને આ વર્ષના અંતમાં વધુ કાપ પણ આવી શકે છે. મુખ્ય સ્તરે, માર્ક ઝુકરબર્ગે હવે એઆઈ (AI) ને કંપનીની કેન્દ્રીય અગ્રતા બનાવી દીધી છે. મેટાએ જણાવ્યું છે કે તે આ વર્ષે મુખ્યત્વે AI ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પાછળ ૧૨૫ થી ૧૪૫ અબજ ડોલરનો જંગી ખર્ચ કરવાની યોજના ધરાવે છે. ટૂંકમાં કહીએ તો – ઓછા લોકો, નાની ટીમો અને એઆઈ પર મોટો જુગાર.
મેટાની અંદર: ચિંતા, લીક્સ અને કર્મચારીઓનો પ્રતિકાર
ગયા મહિને જ આ છંટનીની વિગતો આંતરિક રીતે લીક થઈ ગઈ હતી, જેના પછી મેટાએ સત્તાવાર પુષ્ટિ કરવી પડી હતી. આ લીક પછી કંપનીની અંદર કર્મચારીઓનું મનોબળ (Morale) ખૂબ જ તૂટી ગયું હતું. અહેવાલો અનુસાર, સત્તાવાર જાહેરાત પહેલા જ કેટલાક કર્મચારીઓએ ઓફિસમાંથી મફત સ્નેક્સ અને લેપટોપના સ્પેર ચાર્જર્સ એકઠા કરવાનું શરૂ કરી દીધું હતું, કારણ કે તેમને ખબર હતી કે ગમે ત્યારે તેમનો વારો આવી શકે છે.
આ દરમિયાન, વધુ એક ચોંકાવનારો અહેવાલ સામે આવ્યો કે કંપનીમાં એક નવું આંતરિક ટૂલ (Internal Tool) લાવવામાં આવ્યું છે જે એઆઈ સિસ્ટમ્સને ટ્રેન કરવા માટે કર્મચારીઓના માઉસની મૂવમેન્ટ અને કીબોર્ડના કીસ્ટ્રોક્સ (Keystrokes) ને ટ્રેક કરી રહ્યું હતું. આ પગલાથી કર્મચારીઓમાં ભારે આક્રોશ ફેલાયો હતો અને ૧,૦૦૦ થી વધુ કર્મચારીઓએ આ ટ્રેકિંગ સિસ્ટમનો વિરોધ કરતી એક પિટિશન પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. કર્મચારીઓનું માનવું છે કે કંપની તેમની જ મહેનત અને ડેટાનો ઉપયોગ કરીને એઆઈ તૈયાર કરી રહી છે જે ભવિષ્યમાં તેમની જ નોકરીઓ છીનવી લેશે.
આ માત્ર મેટા પૂરતું સીમિત નથી: સમગ્ર ટેક સેક્ટરમાં મહામંદી
જોકે, નોકરીઓમાં કાપ મૂકવાનો આ ટ્રેન્ડ માત્ર મેટા પૂરતો સીમિત નથી. સિલિકોન વેલી અને વૈશ્વિક ટેક સેક્ટરમાં આ પેટર્ન વારંવાર પુનરાવર્તિત થઈ રહી છે:
-
સિસ્કો સિસ્ટમ્સ (Cisco): પાછલા અઠવાડિયે જ ૪,૦૦૦ કર્મચારીઓની છંટની કરી.
-
ઓરેકલ (Oracle): એપ્રિલ મહિનામાં જ વિશ્વભરમાં વહેલી સવારે ઈમેઈલ મોકલીને અંદાજે ૨૦,૦૦૦ થી ૩૦,૦૦૦ કર્મચારીઓને છૂટા કર્યા.
-
અન્ય જાયન્ટ્સ: માઇક્રોસોફ્ટ, એમેઝોન, ડિઝની અને એએસએમએલ (ASML) જેવી દિગ્ગજ કંપનીઓએ પણ મોટા પાયે લેઓફ અથવા સ્વૈચ્છિક નિવૃત્તિ યોજનાઓની જાહેરાત કરી છે.
‘આ માત્ર કામચલાઉ ફેરફાર નથી, પરંતુ કાયમી માળખાકીય પરિવર્તન છે’
આ વૈશ્વિક આઇટી કટોકટી પર વિશ્લેષણ કરતા, RedoQ ના સીઇઓ દિપલ દત્તાએ બહુ મહત્વની વાત કહી છે. તેમના મતે, ટેક સેક્ટરમાં આવેલી આ સુનામી કોઈ ટૂંકા ગાળાની આર્થિક સુધારણા નથી.
તેમણે જણાવ્યું કે, “ટેકનોલોજી ક્ષેત્રે ચાલી રહેલી આ અસ્થિરતા કોઈ અસ્થાયી મેક્રોઇકોનોમિક કરેક્શન નથી, પરંતુ તે કર્મચારીઓની સંખ્યા (Linear Headcount) થી કંપનીની ઉત્પાદકતા (Enterprise Productivity) નું કાયમી માળખાકીય વિભાજન છે. જનરેટિવ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (Generative AI) અને ઓટોનોમસ એજન્ટિક વર્કફ્લોના સંકલનને કારણે સામાન્ય સોફ્ટવેર એન્જિનિયરિંગ, ફ્રન્ટલાઇન કસ્ટમર ઓપરેશન્સ અને ડેટા મેનેજમેન્ટ જેવા કામો હવે કોમોડિટી બની ગયા છે (એટલે કે મશીનો દ્વારા સરળતાથી થઈ શકે છે). પરિણામે, માનવ સંસાધનો વધારીને કંપનીનો વિકાસ કરવાનો પરંપરાગત બિઝનેસ પ્લેબુક હવે સંપૂર્ણપણે પડી ભાંગ્યો છે.”
દત્તાએ ઉમેર્યું કે હવે આઈટી પ્રોફેશનલ્સે પોતાની કારકિર્દી બચાવવા માટે ઉચ્ચ સ્તરની ક્ષમતાઓ કેળવવી પડશે. “કોર્પોરેટ જગતમાં હવે સામાન્ય ટાસ્ક એક્ઝિક્યુશન (કામ કરવાની ઝડપ) નું મૂલ્ય ઘટી ગયું છે અને તેની જગ્યાએ હાઈ-લેવલ આર્કિટેક્ચરલ સિન્થેસિસ (સમગ્ર સિસ્ટમની ડિઝાઇન સમજવી) ને વધુ પ્રીમિયમ મળી રહ્યું છે. હવે પ્રોફેશનલ રેઝિલિયન્સ (ટકી રહેવાની ક્ષમતા) માત્ર કોડના નાના બ્લોક્સ લખવામાં નથી, પરંતુ જટિલ અને સંભવિત એઆઈ સિસ્ટમ્સને ઓર્કેસ્ટ્રેટ (સંચાલિત) કરવાની ક્ષમતામાં રહેલી છે.”
