ઓટો સેક્ટરમાં ક્રાંતિ: ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ શું છે અને કેવી રીતે બદલાશે ભારતીય ગાડીઓનું ભવિષ્ય?
પેટ્રોલના વધતા ભાવ અને પ્રદૂષણની સમસ્યા સામે લડવા માટે ભારત સરકાર હવે ‘વૈકલ્પિક ઇંધણ’ (Alternative Fuel) પર ખૂબ જ ઝડપથી કામ કરી રહી છે. આ દિશામાં ‘ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ’ (Flex-Fuel) નામની ટેક્નોલોજી હાલમાં ચર્ચાનું કેન્દ્ર બની છે. તાજેતરમાં મારુતિ સુઝુકીએ પોતાની લોકપ્રિય કાર ‘વેગન આર’નું ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ મોડલ રજૂ કર્યું છે, જ્યારે હીરો મોટોકોર્પે પોતાની દિગ્ગજ બાઈક્સ ‘સ્પ્લેન્ડર પ્લસ’ અને ‘એચએફ ડીલક્સ’ના ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વેરિઅન્ટ્સ લોન્ચ કરીને બજારમાં નવી હલચલ મચાવી દીધી છે. આવો જાણીએ, આ ટેક્નોલોજી સામાન્ય માણસ માટે કેટલી ફાયદાકારક છે.
શું છે ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ અને એથેનોલ?
સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ એટલે એવું ઇંધણ જે પેટ્રોલ અને એથેનોલ (અથવા મેથેનોલ) ના મિશ્રણથી બને છે. એથેનોલ એ એક પ્રકારનું આલ્કોહોલ-આધારિત ઇંધણ છે, જે મુખ્યત્વે શેરડીમાંથી બનાવવામાં આવે છે. જોકે, તેને મકાઈ, સડેલા બટાકા, કસાવા અને અમુક સડેલી શાકભાજી જેવા સ્ટાર્ચયુક્ત પદાર્થોમાંથી પણ તૈયાર કરી શકાય છે.
ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનોની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે તે માત્ર એક જ પ્રકારના ઇંધણ પર નિર્ભર હોતા નથી. તમે આ ગાડીમાં પેટ્રોલ ભરાવી શકો, એથેનોલ ભરાવી શકો અથવા બંનેનું મિશ્રણ પણ વાપરી શકો છો. એન્જિનમાં એવી સિસ્ટમ હોય છે જે જાતે જ સમજી લે છે કે ઇંધણમાં કેટલું એથેનોલ છે અને તે મુજબ એન્જિનનું પરફોર્મન્સ એડજસ્ટ કરે છે.
ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલના પ્રકારો
એથેનોલ અને પેટ્રોલના પ્રમાણના આધારે તેના વિવિધ પ્રકારો છે:
E5: ૫% એથેનોલ + ૯૫% પેટ્રોલ
E10: ૧૦% એથેનોલ + ૯૦% પેટ્રોલ
E20: ૨૦% એથેનોલ + ૮૦% પેટ્રોલ (ભારતમાં હાલમાં આના પર વધુ ભાર મૂકવામાં આવે છે)
E85: ૮૫% એથેનોલ + ૧૫% પેટ્રોલ
આ ટેક્નોલોજીથી દેશને શું ફાયદો થશે?
૧. પ્રદૂષણમાં ઘટાડો: એથેનોલ એક ‘ગ્રીન ફ્યુઅલ’ છે. પેટ્રોલ-ડીઝલના દહનથી જે હાનિકારક વાયુઓ નીકળે છે, એથેનોલના ઉપયોગથી તેમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરી શકાય છે.
૨. વિદેશી હૂંડિયામણની બચત: ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું મોટાભાગનું ક્રૂડ ઓઈલ વિદેશથી ખરીદે છે. એથેનોલનું ઉત્પાદન દેશમાં જ થાય છે, તેથી તેલ માટેની બીજા દેશો પરની નિર્ભરતા ઘટશે.
૩. ખેડૂતોની આવકમાં વધારો: એથેનોલ શેરડી અને અન્ય કૃષિ પેદાશોમાંથી બનતું હોવાથી, દેશના ખેડૂતોને સીધો આર્થિક લાભ થશે. કૃષિ અને ઓટો સેક્ટર એકબીજા સાથે જોડાઈને દેશની અર્થવ્યવસ્થાને મજબૂત બનાવશે.
મારુતિ અને હીરોનો મોટો દાવ
મારુતિ સુઝુકીએ પોતાની ‘વેગન આર’ ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ કાર સાથે આ સેગમેન્ટમાં પ્રવેશ કર્યો છે. તે ૮૫% સુધી એથેનોલ મિશ્રણ પર ચાલી શકે તેવી ક્ષમતા ધરાવે છે. મારુતિની વેગન આર અગાઉ સીએનજી અને એલપીજીમાં સફળ રહી છે, અને હવે ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ સાથે તે ક્રાંતિ લાવવા તૈયાર છે.
બીજી તરફ, હીરો મોટોકોર્પની ‘સ્પ્લેન્ડર પ્લસ ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ’ (આશરે ૮૨,૭૧૦ રૂપિયા) અને ‘એચએફ ડીલક્સ ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ’ (આશરે ૭૨,૭૯૨ રૂપિયા) ની કિંમત મધ્યમ વર્ગના ગ્રાહકો માટે આકર્ષક છે. આ બાઈક્સ ૯૭.૨ સીસી એન્જિન સાથે આવે છે અને તેમાં સાઈડ સ્ટેન્ડ એન્જિન કટ-ઓફ જેવી સુરક્ષા સુવિધાઓ પણ આપવામાં આવી છે. જુલાઈ ૨૦૨૬થી દિલ્હી અને મહારાષ્ટ્રથી આનું વેચાણ શરૂ થશે.
ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું આયોજન
સરકાર આ ટેક્નોલોજીને સફળ બનાવવા માટે યુદ્ધના ધોરણે કામ કરી રહી છે. હાલમાં દિલ્હી-એનસીઆર, મુંબઈ, પુણે અને નાગપુર જેવા શહેરોમાં ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ સ્ટેશનો શરૂ કરવામાં આવી રહ્યા છે. સરકારનું લક્ષ્ય છે કે ૨૦૨૭ ના અંત સુધીમાં સમગ્ર દેશમાં ૫,૦૦૦ થી વધુ આવા પેટ્રોલ પંપ કાર્યરત થઈ જાય, જ્યાં સામાન્ય લોકો એથેનોલ કે ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ ભરાવી શકે.
ભવિષ્ય કેવું હશે?
આગામી સમયમાં, તમે પેટ્રોલ પંપ પર જઈને તમારી પસંદગીનું ઇંધણ પસંદ કરી શકશો. જો પેટ્રોલના ભાવ વધે, તો ગ્રાહક એથેનોલનો વિકલ્પ અપનાવીને પોતાના ખિસ્સા પરનો બોજ હળવો કરી શકશે. ગાડી ચલાવનારાઓ માટે આ ‘ફ્યુઅલ ચોઈસ’ (Fuel Choice) એક મોટી આઝાદી સમાન હશે.
