સાવધાન! શું સ્માર્ટફોનની એપ્સ કરી રહી છે તમારી જાસૂસી? આ સેટિંગ તરત કરો બંધ

જાહેરાતોની રમત બંધ! સ્માર્ટફોનમાં ‘Precise Location’ બંધ રાખવાના ફાયદા જુઓ

આજના ડિજિટલ યુગમાં સ્માર્ટફોન આપણા જીવનનો એક એવો મહત્વનો ભાગ બની ગયો છે, જેના વિના સવારની શરૂઆતથી લઈને રાત્રે સૂવા સુધીના ઘણા કામ અટકી શકે છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે તમારા ખિસ્સામાં રાખેલો આ ફોન ચૂપચાપ તમારી દરેક ગતિવિધિ પર નજર રાખી રહ્યો છે? જી હા, ઘણી મોબાઈલ એપ્સ તમારી જાણ બહાર બેકગ્રાઉન્ડમાં સતત તમારો લોકેશન ડેટા એકત્રિત કરતી રહે છે.

ચોરીછૂપીથી થતા આ ટ્રેકિંગને કારણે માત્ર તમારી પ્રાઇવસી (ગોપનીયતા) જોખમમાં નથી મુકાતી, પરંતુ તમારા ફોનની બેટરી અને કિંમતી મોબાઈલ ડેટા પણ પાણીની જેમ વેડફાઈ જાય છે. સારી વાત એ છે કે આ માટે તમારે કોઈ મોટા ટેકનિકલ એક્સપર્ટ બનવાની જરૂર નથી. તમે તમારા એન્ડ્રોઇડ (Android) કે આઇફોન (iPhone) ની કેટલીક સરળ સેટિંગ્સ બદલીને આ ટ્રેકિંગ પર સંપૂર્ણપણે લગામ લગાવી શકો છો. ચાલો આ આખી રમતને અને તેને રોકવાની રીતોને વિગતવાર સમજીએ.

આખરે એપ્સને તમારી લોકેશનની જરૂર કેમ પડે છે?

એ સમજવું ખૂબ જ જરૂરી છે કે દરેક એપનો ઈરાદો ખોટો નથી હોતો. કેટલીક એપ્સને યોગ્ય રીતે કામ કરવા માટે તમારી લોકેશનની ખરેખર જરૂર હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે:

• નેવિગેશન એપ્સ: ગૂગલ મેપ્સ કે એપલ મેપ્સને તમને સાચો રસ્તો બતાવવા માટે.

• કેબ અને ડિલિવરી એપ્સ: ઉબર, ઓલા કે ઝોમેટો જેવી એપ્સને તમારી સાચી પિકઅપ અને ડિલિવરી લોકેશન જાણવા માટે.

• હવામાન એપ્સ: તમારા વિસ્તારના હવામાનની બિલકુલ સચોટ માહિતી આપવા માટે.

અસલી રમત: જાહેરાત અને ડેટાનું માર્કેટ

સમસ્યા ત્યારે શરૂ થાય છે જ્યારે એક સામાન્ય ટોર્ચ એપ, કોઈ કેલ્ક્યુલેટર, ફોટો એડિટર કે ગેમિંગ એપ તમારી પાસે લોકેશનની પરમિશન (મંજૂરી) માંગે છે. ખરેખર તો, ઘણી સોશિયલ મીડિયા, શોપિંગ અને ગેમિંગ એપ્સ બેકગ્રાઉન્ડમાં તમારી લોકેશનનો ડેટા ભેગો કરે છે. આ ડેટા દ્વારા કંપનીઓ એ વિશ્લેષણ કરે છે કે તમે ક્યારે ક્યાં જાઓ છો, કઈ દુકાને રોકાઓ છો અને તમારી લાઈફસ્ટાઈલ કેવી છે. બાદમાં આ જ ડેટાનો ઉપયોગ તમને તમારી પસંદગી મુજબની ‘ટાર્ગેટેડ જાહેરાતો’ (Targeted Ads) બતાવવા માટે કરવામાં આવે છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, તમારી પ્રાઇવસી વેચીને નફો કમાવવામાં આવે છે.

એન્ડ્રોઇડ ફોનમાં લોકેશન ટ્રેકિંગ કેવી રીતે રોકવું?

જો તમે એન્ડ્રોઇડ સ્માર્ટફોન યુઝર છો, તો તમારી પ્રાઇવસી સુરક્ષિત કરવા માટે નીચે આપેલા સ્ટેપ્સ ફોલો કરો:

1. લોકેશન સેટિંગ્સમાં જાઓ: સૌથી પહેલા તમારા ફોનનું Settings ઓપન કરો અને નીચે સ્ક્રોલ કરીને Location ના ઓપ્શન પર ટેપ કરો.

2. એપ પરમિશન ચેક કરો: અહીં તમને App Location Permissions અથવા Manage Permissions નો ઓપ્શન દેખાશે. તેના પર ક્લિક કરતા જ તમારી સામે એ બધી એપ્સનું લિસ્ટ આવી જશે જેને લોકેશનનું એક્સેસ મળેલું છે.

3. સેટિંગ્સ બદલો: લિસ્ટને ધ્યાનથી જુઓ. જે એપ્સને દરેક સમયે લોકેશનની જરૂર નથી (જેમ કે શોપિંગ કે સોશિયલ મીડિયા એપ્સ), તેના પર ટેપ કરો અને પરમિશનને “Allow only while using the app” (માત્ર એપનો ઉપયોગ કરતી વખતે) પર સેટ કરી દો. જો કોઈ એપને લોકેશનની બિલકુલ જરૂર ન હોય, તો તેને સીધું “Don’t Allow” (બ્લોક) કરી દો.

4. પ્રાઇવસી ડેશબોર્ડનો ઉપયોગ: એન્ડ્રોઇડના નવા વર્ઝનમાં Privacy Dashboard નું ફીચર મળે છે. અહીં તમે છેલ્લા ૨૪ કલાકનો આખો હિસાબ જોઈ શકો છો કે કઈ એપ ખરેખર ક્યારે તમારી લોકેશનનો ઉપયોગ કરી રહી હતી.

iPhone યુઝર્સ આ સેટિંગ્સ તરત જ બદલે

એપલ પોતાની પ્રાઇવસી માટે જાણીતું છે, અને આઇફોનમાં ટ્રેકિંગ કંટ્રોલ કરવા માટે ખૂબ જ શાનદાર ફીચર્સ આપવામાં આવ્યા છે:

1. પ્રાઇવસી સેક્શન ઓપન કરો: તમારા આઇફોનના Settings માં જાઓ અને નીચે સ્ક્રોલ કરીને Privacy & Security પર ટેપ કરો.

2. લોકેશન સર્વિસીસ: સૌથી ઉપર આપેલા Location Services ના ઓપ્શન પર ક્લિક કરો. અહીં તમને તમારા ફોનમાં રહેલી તમામ એપ્સનું લિસ્ટ દેખાશે.

3. Always ને કહો અલવિદા: જો કોઈ એપની સામે “Always” લખેલું છે, તો તેનો અર્થ એ છે કે તે એપ બંધ હોવા છતાં પણ તમારી લોકેશન ટ્રેક કરી રહી છે. તેને તરત જ બદલીને “While Using the App” અથવા “Never” કરી દો.

4. સચોટ લોકેશન (Precise Location) બંધ કરો: આઇફોનમાં દરેક એપની અંદર એક અદ્ભુત ફીચર હોય છે જેને Precise Location કહે છે. જો તમે તેને બંધ કરી દેશો, તો એપ્સને તમારી બિલકુલ સચોટ લોકેશન (જેમ કે તમારું ઘર કે ઓફિસ) ખબર નહીં પડે, પરંતુ તેમને માત્ર તમારા અંદાજિત વિસ્તાર કે શહેરની માહિતી મળશે. હવામાન બતાવતી એપ્સ માટે આ સેટિંગ બંધ રાખવું સૌથી બેસ્ટ છે.

દર થોડા મહિને કરો પરમિશનની તપાસ (ડિજિટલ ઓડિટ)

સાયબર સિક્યોરિટી નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે પ્રાઇવસી એ કોઈ એક વખતની સેટિંગ નથી, પરંતુ તે એક આદત છે. જ્યારે પણ તમે કોઈ નવી એપ ઇન્સ્ટોલ કરો છો, ત્યારે અવારનવાર ઉતાવળમાં ‘Allow’ બટન દબાવતા જાઓ છો. આ સિવાય ઘણી વખત સોફ્ટવેર અપડેટ થયા પછી પણ સેટિંગ્સ બદલાઈ જાય છે.

તેથી, એક નિયમ બનાવી લો કે દર બે-ત્રણ મહિને એકવાર તમારા ફોનની પરમિશન સેટિંગ્સને રી-ચેક ચોક્કસ કરશો. પોતાને સવાલ પૂછો—શું આ ગેમને મારી લોકેશન જાણવાનો હક છે? જો જવાબ ‘ના’ હોય, તો તરત જ પરમિશન હટાવી દો.

માત્ર પ્રાઇવસી જ નહીં, બેટરી અને ડેટા પણ બચશે!

લોકેશન સેટિંગ્સ સુધારવાનો ફાયદો માત્ર તમારી ખાનગી જિંદગીને સુરક્ષિત રાખવા પૂરતો મર્યાદિત નથી, તેના બીજા પણ ઘણા વ્યવહારુ ફાયદા છે:

• બેટરીનું લાંબુ આયુષ્ય: જ્યારે કોઈ એપ બેકગ્રાઉન્ડમાં સતત તમારી લોકેશન ટ્રેક કરે છે, ત્યારે તે ફોનના જીપીએસ (GPS) ને વારંવાર એક્ટિવ કરે છે. આનાથી ફોનનો પ્રોસેસર સતત કામ કરે છે અને બેટરી ખૂબ જ ઝડપથી પૂરી થઈ જાય છે. ટ્રેકિંગ બંધ કરતા જ તમે પોતે અનુભવશો કે તમારા ફોનનો બેટરી બેકઅપ વધી ગયો છે.

• મોબાઈલ ડેટાની બચત: બેકગ્રાઉન્ડમાં ડેટા એકત્રિત કર્યા પછી એપ્સ તેને કંપનીઓના સર્વર પર અપલોડ કરે છે, જેમાં તમારો ઇન્ટરનેટ ડેટા વપરાય છે. ટ્રેકિંગ સીમિત કરવાથી તમારો ડેઇલી ડેટા પ્લાન પણ લાંબો ચાલશે.

સ્માર્ટફોનને ‘સ્માર્ટ’ રહેવું જોઈએ, પરંતુ તેને તમારી જાસૂસી કરવાની છૂટ મળવી જોઈએ નહીં. આજે જ પાંચ મિનિટનો સમય કાઢો અને તમારા ફોનની લોકેશન સેટિંગ્સને દુરસ્ત કરો.