ફ્રી 5G ડેટા કેમ કંપનીઓ માટે ખોટનો ધંધો બન્યો? આ રહ્યું તેની પાછળનું અસલી ગણિત
જો તમે પણ એ કરોડો ભારતીય સ્માર્ટફોન યુઝર્સમાંથી એક છો જેઓ છેલ્લા ઘણા સમયથી કોઈ પણ જાતની ચિંતા વગર મફત (Free) અનલિમિટેડ 5G ઈન્ટરનેટની મજા માણી રહ્યા છે, તો તમારા માટે એક મોટા સમાચાર છે. ભારતમાં ફ્રી 5G ડેટાનો આ સુવર્ણ યુગ હવે ટૂંક સમયમાં જ પૂરો થઈ શકે છે. ટેલિકોમ ઈન્ડસ્ટ્રીના નિષ્ણાતો અને તાજેતરના અહેવાલો દર્શાવે છે કે જિયો (Jio), એરટેલ (Airtel) અને વોડાફોન આઈડિયા (Vi) જેવી દિગ્ગજ કંપનીઓ હવે ફ્રી અનલિમિટેડ 5G સર્વિસ બંધ કરવાની તૈયારી કરી રહી છે.
આવી સ્થિતિમાં દરેક મોબાઈલ યુઝરના મનમાં કેટલાક મહત્વના પ્રશ્નો ઉઠી રહ્યા છે— શું ખરેખર ફ્રી 5G મળવાનું બંધ થઈ જશે? જો આવું થશે, તો સામાન્ય માણસના ખિસ્સા પર કેટલી અસર પડશે અને મોબાઈલનો મંથલી ખર્ચ કેટલો વધી જશે? ચાલો આ આખી બાબતને સરળ શબ્દોમાં સમજીએ.
કેમ ઉઠી રહી છે ફ્રી 5G ડેટા બંધ કરવાની માંગ?
જ્યારે ભારતમાં 5G નેટવર્ક લોન્ચ કરવામાં આવ્યું ત્યારે કંપનીઓનો મુખ્ય હેતુ વધુને વધુ ગ્રાહકોને 4G પરથી 5G પર શિફ્ટ કરવાનો હતો. આ માટે તેઓએ “અનલિમિટેડ ફ્રી 5G ડેટા” નો હથિયાર તરીકે ઉપયોગ કર્યો. આજે દેશના નાના-મોટા શહેરોમાં 5G નેટવર્ક પહોંચી ગયું છે અને કરોડો લોકો તેનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે.
હવે સમસ્યા એ છે કે ટેલિકોમ કંપનીઓએ 5G ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (ટાવર, સ્પેક્ટ્રમ, નવી ટેક્નોલોજી) તૈયાર કરવા માટે અબજો રૂપિયાનું મોટું રોકાણ કર્યું છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે જ્યાં સુધી કંપનીઓ ગ્રાહકો પાસેથી આ 5G ડેટા માટે અલગથી ચાર્જ નહીં લે, ત્યાં સુધી તેઓ આ રોકાણની કિંમત (Cost) અને નફો વસૂલ કરી શકશે નહીં. નેટવર્ક પર ટ્રાફિક સતત વધી રહ્યો છે અને ફ્રી મોડલને લાંબા સમય સુધી ચલાવવું હવે કંપનીઓ માટે આર્થિક રીતે નુકસાનકારક સાબિત થઈ રહ્યું છે.
રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી 5G યુઝર્સની સંખ્યા
ભારતમાં 5Gની ઝડપે દુનિયાને ચોંકાવી દીધી છે. ખૂબ જ ટૂંકા સમયમાં મોટી સંખ્યામાં સ્માર્ટફોન યુઝર્સ 5G નેટવર્ક પર સંપૂર્ણપણે શિફ્ટ થઈ ગયા છે. ઘણી ટેલિકોમ ઓપરેટર્સના તો અડધાથી વધુ ગ્રાહકો હવે માત્ર 5G સેવાઓનો જ આનંદ માણી રહ્યા છે.
સુપરફાસ્ટ ઈન્ટરનેટ સ્પીડ મળવાને કારણે લોકોની આદતો પણ બદલાઈ ગઈ છે. હવે લોકો ધડાધડ હાઈ-ડેફિનેશન (HD) વિડિયો સ્ટ્રીમિંગ કરી રહ્યા છે, ઓનલાઈન હેવી ગેમિંગની મજા માણી રહ્યા છે અને ક્લાઉડ સર્વિસનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. આ જ કારણ છે કે ભારતમાં પ્રતિ યુઝર દર મહિને થતો ડેટાનો વપરાશ (Data Consumption) નવા રેકોર્ડ તોડી રહ્યો છે. જ્યારે વપરાશ આટલો વધારે છે, ત્યારે કંપનીઓ હવે તેમાંથી કમાણી (Monetize) કરવાની પૂરી કોશિશમાં છે.
મોબાઈલ ટાવરોનો ખર્ચ અને વધતી કિંમતો: શું છે અસલી કારણ?
રિચાર્જ પ્લાન મોંઘા થવા પાછળ માત્ર 5Gનું રોકાણ જ એકમાત્ર કારણ નથી. ટેલિકોમ કંપનીઓ સામે બીજો એક મોટો પડકાર છે— નેટવર્ક ચલાવવાનો ઓપરેટિંગ ખર્ચ (Operating Cost).
એક અહેવાલ મુજબ, કોઈપણ મોબાઈલ ટાવરને ચોવીસે કલાક ચાલુ રાખવાના કુલ ખર્ચમાં વીજળી અને બળતણ (મુખ્યત્વે ડીઝલ)નો હિસ્સો લગભગ 40% જેટલો હોય છે. દેશના ઘણા ભાગોમાં, ખાસ કરીને ગ્રામીણ અથવા વીજ કાપવાળા વિસ્તારોમાં, મોબાઈલ ટાવરોને બેકઅપ પાવર આપવા માટે આજે પણ જનરેટર અને ડીઝલનો મોટા પાયે ઉપયોગ થાય છે. આવી સ્થિતિમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના વધતા ભાવ સીધા જ ટેલિકોમ કંપનીઓનો ખર્ચ વધારી દે છે. આ વધતા ખર્ચનો બોજ કંપનીઓ આખરે ગ્રાહકોના ટેરિફ પ્લાન વધારીને જ પૂરો કરે છે.
આ ઉપરાંત, ટેલિકોમ કંપનીઓ પોતાના ARPU (પ્રતિ ગ્રાહક સરેરાશ આવક) ને વધારવા માંગે છે. દુનિયાના ઘણા વિકસિત દેશોનો નિયમ છે કે જે યુઝર જેટલો વધારે ડેટા વાપરશે, તેણે તેટલું જ વધારે બિલ ચૂકવવું પડશે. ભારતીય કંપનીઓ પણ હવે આ જ ઈન્ટરનેશનલ મોડલ અપનાવવા તરફ આગળ વધી રહી છે.
Jio, Airtel અને Viના ગ્રાહકો પર શું અસર થશે?
જો ફ્રી 5G ડેટાને મર્યાદિત કે બંધ કરવામાં આવે, તો તેનો સૌથી મોટો ફટકો એવા ‘હેવી યુઝર્સ’ને લાગશે જેઓ ઘરમાં વાઈ-ફાઈ લગાવવાને બદલે મોબાઈલના ફ્રી 5G ડેટાથી જ આખું કામ ચલાવતા હતા. વર્ક ફ્રોમ હોમ કરતા પ્રોફેશનલ્સ, ફિલ્મ-વેબ સિરીઝના શોખીનો અને ગેમર્સને ભવિષ્યમાં 5G સ્પીડ માટે ખાસ કરીને મોંઘા પ્લાન અથવા ‘5G ડેટા પેક્સ’નો વિકલ્પ પસંદ કરવો પડી શકે છે.
હાલ પૂરતી રાહતની વાત એ છે કે કોઈ પણ ટેલિકોમ ઓપરેટરે હજુ સુધી સત્તાવાર (Official) રીતે ફ્રી 5G બંધ કરવાની તારીખ જાહેર કરી નથી. પરંતુ અંદરખાને એવી ચર્ચાઓ તેજ છે કે આગામી થોડા મહિનામાં કંપનીઓ ધીમે-ધીમે પોતાના દરરોજના 1.5GB કે 2GB વાળા શરૂઆતના પ્લાન્સમાંથી ફ્રી 5Gની ઓફર હટાવી શકે છે અને તેને માત્ર મોંઘા કે પ્રીમિયમ પેક સુધી જ સીમિત કરી શકે છે.
બદલાવ એ કુદરતનો નિયમ છે અને ટેલિકોમ સેક્ટરમાં તો આ બદલાવ ખૂબ જ ઝડપથી થાય છે. મફત 5G ડેટાએ આપણને હાઈ-સ્પીડ ઈન્ટરનેટની આદત ચોક્કસ પાડી દીધી છે, પરંતુ હવે કંપનીઓ માટે આ બિઝનેસને નફામાં લાવવો જરૂરી બની ગયો છે. આગામી સમયમાં જો તમને સુપરફાસ્ટ 5G સ્પીડ જોઈતી હોય, તો તમારા ખિસ્સા થોડા વધુ ઢીલા કરવા માટે માનસિક રીતે તૈયાર થઈ જાઓ. હાલમાં જ્યાં સુધી આ સુવિધા મળી રહી છે, ત્યાં સુધી તેનો પૂરો આનંદ માણો!
