સોનાની ચમક કે ચાંદીની તેજી? વૈશ્વિક તણાવ વચ્ચે બદલાયું બજારનું ગણિત

સોનાની ચમક કે ચાંદીની તેજી? વૈશ્વિક તણાવ વચ્ચે બદલાયું બજારનું ગણિત, રોકાણકારો માટે ખાસ એનાલિસિસ

ભારતીય પરિવારોમાં સોનું અને ચાંદી માત્ર ઘરેણાં નથી, પરંતુ મુશ્કેલ સમયની સૌથી મોટી મૂડી અને રોકાણનું શ્રેષ્ઠ માધ્યમ ગણાય છે. જ્યારે પણ બજારમાં અસ્થિરતા આવે છે, ત્યારે દરેક સામાન્ય અને મોટા રોકાણકારના મનમાં એક જ સવાલ જરૂર ઊઠે છે કે, અત્યારના ટ્રેન્ડ પ્રમાણે સોનામાં પૈસા રોકવા વધુ ફાયદાકારક રહેશે કે ચાંદીમાં? સામાન્ય રીતે લોકો આ બંને કિંમતી ધાતુઓને એક સમાન માનીને રોકાણ કરતા હોય છે, પરંતુ વૈશ્વિક બજાર અને કોમોડિટી માર્કેટમાં અત્યારે એક એવો મોટો સંકેત મળ્યો છે જે રોકાણની આખી રમત બદલી શકે છે. નિષ્ણાતો આ સંકેતને ‘ગોલ્ડ-સિલ્વર રેશિયો’ (Gold-Silver Ratio) તરીકે ઓળખાવે છે.

વર્તમાન સમયમાં જ્યારે વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં અનેક પ્રકારના ઉતાર-ચઢાવ જોવા મળી રહ્યા છે, ત્યારે સોના અને ચાંદીના રોકાણ પર દરેકની નજર ટકેલી છે. કોમોડિટી માર્કેટના લેટેસ્ટ આંકડા દર્શાવે છે કે ગોલ્ડ-સિલ્વર રેશિયો અણધારી રીતે વધીને ૬૨ ના સ્તરને પાર કરી ગયો છે. બજારના ટોચના ફંડ હાઉસ અને નિષ્ણાતોનું અનુમાન છે કે આ રેશિયો હજુ પણ વધીને ૬૮ સુધી પહોંચી શકે છે. જો આ અનુમાન સાચું પડશે, તો આગામી ટૂંકા સમયગાળામાં સોનું, ચાંદીની સરખામણીમાં ઘણું વધુ મજબૂત પ્રદર્શન કરીને રોકાણકારોને તગડું વળતર આપી શકે છે.

શું છે આ ‘ગોલ્ડ-સિલ્વર રેશિયો’ અને તેનો સંકેત?

સરળ શબ્દોમાં સમજીએ તો, ગોલ્ડ-સિલ્વર રેશિયો એ દર્શાવે છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય માર્કેટમાં એક ઔંસ સોનું ખરીદવા માટે તમારે કેટલા ઔંસ ચાંદીની જરૂર પડશે. હાલમાં આ રેશિયો ૬૨ ની ઉપર હોવાનો સીધો અર્થ એ છે કે, એક ઔંસ સોનાની કિંમત ૬૨ ઔંસ ચાંદી બરાબર ચાલી રહી છે. જ્યારે પણ આ રેશિયો વધે છે, ત્યારે તેનો સ્પષ્ટ સંકેત હોય છે કે બજારમાં સોનાની માગ ચાંદી કરતાં વધુ મજબૂત છે અને સોનું ઝડપથી મોંઘું થઈ રહ્યું છે. આનાથી વિપરીત, જ્યારે આ રેશિયો ઘટે છે ત્યારે ચાંદી વધુ શક્તિશાળી પ્રદર્શન કરતી જોવા મળે છે.

સોનાની ચમક વધવા પાછળના મુખ્ય વૈશ્વિક કારણો

સોનાને સદીઓથી આર્થિક કટોકટી અને અનિશ્ચિતતા સામે રક્ષણ આપતી સૌથી સુરક્ષિત અસ્કયામત (Safe Haven Asset) માનવામાં આવે છે. વર્તમાન વૈશ્વિક પરિસ્થિતિમાં સોનાની માગ આકાશે આંબવા પાછળ બે મુખ્ય પરિબળો જવાબદાર છે:

• જીઓ-પોલિટિકલ તણાવ: અમેરિકા, ઈરાન અને પશ્ચિમ એશિયાના દેશો વચ્ચે ચાલી રહેલો ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ અને યુદ્ધ જેવી સ્થિતિને કારણે મોટા રોકાણકારો શેરબજારમાંથી નાણાં ખેંચીને સોનામાં પાર્ક કરી રહ્યા છે.

• સેન્ટ્રલ બેંકોની આક્રમક ખરીદી: દુનિયાભરની કેન્દ્રીય બેંકોએ છેલ્લા એક દાયકામાં સોનાની ખરીદી અંદાજે બમણી કરી દીધી છે. ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) પણ આ રેસમાં ઘણી આગળ છે. આરબીઆઈએ તાજેતરમાં ૭૨.૬ ટન સોનાની પ્રચંડ ખરીદી કરીને વિશ્વના બીજા ક્રમના સૌથી મોટા સોનાના ખરીદનાર તરીકે સ્થાન મેળવ્યું છે. ભારતનું કુલ ગોલ્ડ રિઝર્વ અંદાજે ૮૦ ટનની સપાટીએ પહોંચી ગયું છે, જે આપણા કુલ વિદેશી મુદ્રા ભંડાર (Forex Reserve) ના ૧૬.૨% હિસ્સો ધરાવે છે.

ચાંદીની વર્તમાન સ્થિતિ: ટૂંકા ગાળાનું દબાણ વિરુદ્ધ લાંબા ગાળાની તેજી

ચાંદી માત્ર એક કિંમતી ધાતુ નથી, પરંતુ તે એક અત્યંત મહત્ત્વની ઔદ્યોગિક ધાતુ (Industrial Metal) પણ છે. તેનો મોટો વપરાશ સોલર પેનલ્સ, ઇલેક્ટ્રિક વ્હીકલ્સ (EV), સેમિકન્ડક્ટર્સ અને 5G ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં થાય છે. તાજેતરના મહિનાઓમાં વૈશ્વિક સ્તરે મેન્યુફેક્ચરિંગ એક્ટિવિટીમાં આવેલી સુસ્તીને કારણે ચાંદીની ઔદ્યોગિક માગ થોડી નરમ પડી છે, જેના લીધે ટૂંકા ગાળા માટે ચાંદીના ભાવો દબાણ હેઠળ જોવા મળી રહ્યા છે.

જો કે, લાંબા ગાળા માટે ચાંદીનું ભવિષ્ય અત્યંત ઉજળું છે. વૈશ્વિક બજારમાં સતત છઠ્ઠા વર્ષે ચાંદીની માગ તેના કુલ સપ્લાય (પુરવઠા) કરતાં વધુ રહેવાની સંભાવના છે. ગ્રીન એનર્જી અને હાઈ-ટેક ઇન્ડસ્ટ્રીઝનો જે રીતે વિકાસ થઈ રહ્યો છે, તે જોતા ચાંદી ભવિષ્યમાં મોટી ઉડાન ભરી શકે છે. ખાસ કરીને ચીનમાં વર્ષ ૨૦૨૬ ના પ્રથમ ક્વાર્ટરમાં જ ચાંદીની માગ છેલ્લા આઠ વર્ષના સર્વોચ્ચ સ્તરે પહોંચી ગઈ છે.

જો તમે આગામી થોડા મહિનાઓ કે ટૂંકા ગાળા માટે રોકાણ કરવા ઈચ્છતા હોવ, તો ગોલ્ડ-સિલ્વર રેશિયોના મજબૂત સંકેતો મુજબ સોનું વધુ નફો કરાવી શકે છે. પરંતુ જો તમારું લક્ષ્ય આગામી ૩ થી ૫ વર્ષ કે તેથી લાંબા ગાળાનું હોય, તો ઔદ્યોગિક ક્રાંતિ અને ડિમાન્ડ સપ્લાય ગેપના કારણે ચાંદીમાં પણ રોકાણ કરવું એ ડિવર્સિફાઈડ પોર્ટફોલિયો માટે ખૂબ જ સ્માર્ટ નિર્ણય સાબિત થશે.