ગૂગલનું AI હવે તમને ખોટી રીતે ફસાવી શકે છે? જાણો જર્મનીના આ આઘાતજનક કિસ્સા વિશે.
કલ્પના કરો કે તમે એક સવારે ઉઠો છો અને તમારા ફોન પર પરિવારના સભ્યો અને મિત્રોના સતત કોલ્સ આવી રહ્યા છે. દરેક વ્યક્તિ તમારી ખબર-અંતર પૂછી રહી છે, અને તમારા દુશ્મનો કે હરીફો તમને ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે તમે મોટી મુસીબતમાં મુકાઈ ગયા છો. તમને સમજ જ નથી પડતી કે આ બધું શું થઈ રહ્યું છે. પછી તમને ખબર પડે છે કે જ્યારે તમે ગાઢ નિદ્રામાં હતા, ત્યારે એક AI બોટે વર્ષોની મહેનત અને પ્રતિષ્ઠાને માટીમાં ભેળવી દીધી છે. આ કોઈ સાયન્સ-ફિક્શન ફિલ્મની પટકથા નથી, પરંતુ જર્મનીમાં બનેલી એક વાસ્તવિક ઘટના છે.
ગૂગલનું AI અને પ્રતિષ્ઠાને થયેલું નુકસાન
ગૂગલના ‘AI ઓવરવ્યૂ’ (AI Overview) એ મ્યુનિક સ્થિત બે પ્રકાશકોને ખોટી રીતે સબસ્ક્રિપ્શન કૌભાંડો અને શંકાસ્પદ વ્યવસાયિક પદ્ધતિઓ સાથે જોડી દીધા હતા. આમાંથી એક પ્રકાશક છે ‘ગેરામોન્ડ’ (GeraMond), જે ટેકનોલોજી અને ઈતિહાસના વિષયો પર પુસ્તકો પ્રકાશિત કરે છે. જ્યારે કોઈએ ગૂગલ પર આ કંપની વિશે સર્ચ કર્યું, ત્યારે AI એ એવા જવાબો આપ્યા કે જેમાં કંપની પર છેતરપિંડીના પાયાવિહોણા આક્ષેપો હતા. ગૂગલના ‘જેમિની’ (Gemini) મોડેલે કોઈ અન્ય કંપનીની માહિતીને ગેરામોન્ડ સાથે ભેળવી દીધી હતી. જ્યારે ગૂગલે આ ભૂલ સુધારવામાં નિષ્ફળતા મેળવી, ત્યારે પ્રકાશકોએ બદનક્ષીનો દાવો કર્યો અને કોર્ટમાં જીત મેળવી.
કોર્ટનો મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો: માત્ર ‘ડિસ્ક્લેમર’ કાફી નથી
આ કેસ જનરેટિવ AI ના ક્ષેત્રમાં અત્યાર સુધીનો સૌથી મહત્વનો કાયદાકીય વળાંક સાબિત થયો છે. મ્યુનિકની કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે AI દ્વારા જનરેટ કરવામાં આવેલા કન્ટેન્ટ પર માત્ર એક નાનકડું ‘ડિસ્ક્લેમર’ (ચેતવણી) મૂકી દેવાથી ગૂગલ પોતાની જવાબદારીમાંથી છટકી શકે નહીં.
કોર્ટનું તર્ક ખૂબ જ ગહન છે: ગૂગલનું AI માત્ર ત્રીજા પક્ષની વેબસાઇટ્સ પરથી માહિતી કોપી-પેસ્ટ કરતું નથી, પરંતુ તે માહિતીનું વિશ્લેષણ કરે છે, તેને ફરીથી ગોઠવે છે અને એક નવું નિવેદન ગૂગલના પોતાના અવાજમાં રજૂ કરે છે. એકવાર જ્યારે આ પ્રક્રિયા થાય છે, ત્યારે ગૂગલ માત્ર એક ‘મેસેન્જર’ રહેતું નથી, પરંતુ તે તે માહિતીનું ‘પ્રકાશક’ બની જાય છે. તેથી, જે કંઈ પણ ખોટું લખાય છે, તેની જવાબદારી ગૂગલે લેવી જ પડે.
પ્રકાશકો સામે બેવડો માર
આ ચુકાદો એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે વિશ્વભરના પ્રકાશકો અને પત્રકારો એક મોટી સમસ્યા સામે ઝઝૂમી રહ્યા છે. ગૂગલે તેની સર્ચ પાવરનો ઉપયોગ કરીને ‘AI ઓવરવ્યૂ’ દ્વારા સીધા જ જવાબો આપવાનું શરૂ કર્યું છે. પરિણામ એ છે કે લોકો ગૂગલ પર સર્ચ કરે છે, AI તેમને જવાબ આપે છે, પણ મૂળ વેબસાઇટ પર ક્લિક કરવાનું બંધ કરી દીધું છે.
આ પ્રકાશકો માટે બેવડો માર છે: પહેલું, તેમની વર્ષોની મહેનત અને સંશોધનનો ઉપયોગ કરીને AI જવાબ તૈયાર કરે છે, અને બીજું, જે ટ્રાફિક અને આવક અગાઉ વેબસાઇટ્સને મળતી હતી, તે હવે બંધ થઈ રહી છે. ગૂગલ લાંબા સમયથી એવો બચાવ કરતું આવ્યું છે કે તે તો માત્ર એક ‘લાઇબ્રેરી કેટલોગ’ જેવું કામ કરે છે જે માહિતીની દિશા બતાવે છે, પરંતુ હવે AI ઓવરવ્યૂ સાથે આ ભૂમિકા સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગઈ છે.
શું AI પર વિશ્વાસ કરવો સલામત છે?
AI ઓવરવ્યૂ એક ‘સંપૂર્ણતાનો ભ્રમ’ પેદા કરે છે. આ જવાબો એટલી આત્મવિશ્વાસપૂર્ણ અને વ્યવસ્થિત ભાષામાં લખાયેલા હોય છે કે સામાન્ય વપરાશકર્તાને એવું જ લાગે છે કે આ સત્ય જ છે. ભાગ્યે જ કોઈ વપરાશકર્તા માહિતીની ખરાઈ કરવા માટે મૂળ સ્ત્રોત પર ક્લિક કરે છે. યુકેની સંસ્થા ‘ઓથોરિટા’ (Authoritas) ના જુલાઈ 2025 ના એક રિપોર્ટ મુજબ, AI ઓવરવ્યૂને કારણે વેબસાઇટ્સ પરનો ક્લિક-થ્રૂ રેટ 80 ટકા સુધી ઘટી ગયો છે. જ્યારે માહિતીની સુવિધા માટે લોકો તેને વાપરે છે, ત્યારે આ સુવિધા ‘જવાબદારી’ના ભોગે ન હોવી જોઈએ.
માત્ર બદનક્ષી જ નહીં, કોપીરાઈટનો પણ મુદ્દો
આ લડાઈ માત્ર બદનક્ષી સુધી સીમિત નથી. ગૂગલ પર કોપીરાઈટ ઉલ્લંઘનનો પણ મોટો આરોપ છે. 2025 માં, હેશેટ બુક ગ્રુપ અને સેંગેજ ગ્રુપ જેવી મોટી પ્રકાશન સંસ્થાઓએ ગૂગલ સામે કાનૂની કાર્યવાહી કરી છે. તેમનો આક્ષેપ છે કે ગૂગલે તેમના પુસ્તકો અને પાઠ્યપુસ્તકોની પરવાનગી વગર AI મોડેલને ટ્રેન કરવા માટે ચોરી કરી છે. આ ઉપરાંત, પ્રખ્યાત લોકોના અવાજનો દુરુપયોગ અને અન્ય કલાકારોના કામનો ઉપયોગ કરવાના કેસો પણ અમેરિકા અને કેનેડામાં ચાલી રહ્યા છે.
