ટેક્સ ચોરી કરનારાઓ પર સિકંજો! ૧ કરોડ પ્લસ આવકવાળા માટે કેમ ફરજિયાત બન્યું ‘Schedule AL’ ફોર્મ? ફાઇલ કરતા પહેલાં ખાસ વાંચો.
નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ પૂર્ણ થઈ ચૂક્યું છે અને હવે ટેક્સપેયર્સ માટે ઇન્કમ ટેક્સ રિટર્ન (ITR Filing 2026) ફાઇલ કરવાનો સમય આવી ગયો છે. જો આ નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન તમારી કુલ વાર્ષિક આવક ૧ કરોડ રૂપિયા કે તેથી વધુ રહી હોય, તો તમારે આ વખતે આઈટીઆર સબમિટ કરતી વખતે એક વિશેષ અને અત્યંત મહત્વપૂર્ણ નિયમનું પાલન કરવું પડશે.
આવા હાઈ-નેટવર્થ ટેક્સપેયર્સ (High-Net-Worth Taxpayers) માટે માત્ર પોતાની કમાણી કે આવકની વિગતો જાહેર કરવી પૂરતી નથી. આવકવેરા વિભાગે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ૧ કરોડ રૂપિયાથી વધુની વાર્ષિક આવક ધરાવતી વ્યક્તિઓ અને હિન્દુ અવિભાજિત પરિવારો (HUF) એ પોતાના આઈટીઆર ફોર્મમાં ‘Schedule AL’ ભરવું કાયદેસર રીતે ફરજિયાત છે. જો આ શેડ્યૂલમાં વિગતો આપવામાં કોઈ ભૂલ થશે અથવા અધૂરી માહિતી સબમિટ કરવામાં આવશે, તો સીધો ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગનો નોટિસ આવી શકે છે.
શું છે આ ‘Schedule AL’?
સૌથી પહેલાં એ સમજીએ કે આ ‘Schedule AL’ વાસ્તવમાં શું છે. અહીં ‘AL’ નો સીધો અર્થ Assets and Liabilities (સંપત્તિ અને દેવાં અથવા કાનૂની જવાબદારીઓ) થાય છે.
આ શેડ્યૂલ એવા વ્યક્તિગત કરદાતાઓ અને HUF માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે જેમની કુલ કરપાત્ર આવક વાર્ષિક ૧ કરોડ રૂપિયાની મર્યાદા વટાવી જાય છે. સામાન્ય રીતે જે કરદાતાઓ ITR 2 અને ITR 3 ફોર્મ ભરે છે અને તેમની આવક ૧ કરોડથી વધુ છે, તેમણે આ વિગતો આપવી જ પડે છે. આ ઉપરાંત, કંપનીઓ (Corporate Taxpayers) માટે પણ ટેક્સ વિભાગે અલગ જોગવાઈ રાખી છે, જેમાં તેમણે ITR 6 ફોર્મની અંદર સ્પેસિફિક ‘Schedule AL 1’ અને ‘AL 2’ માં પોતાની સંપત્તિની જાહેરાત કરવાની હોય છે.
કઈ-કઈ સંપત્તિઓની વિગતો આપવી ફરજિયાત છે?
આવકવેરા વિભાગના નિયમો અનુસાર, Schedule AL માં કરદાતાએ ૩૧ માર્ચ ૨૦૨૬ સુધીની સ્થિતિ પ્રમાણે પોતાની માલિકીની તમામ મુખ્ય અસ્કયામતો (Assets) નું લિસ્ટ આપવાનું રહેશે. જેમાં મુખ્યત્વે નીચેની બાબતોનો સમાવેશ થાય છે:
-
અચલ સંપત્તિ (Immovable Property): તમારી માલિકીની તમામ જમીન, પ્લોટ, રહેણાંક મકાન, ફ્લેટ કે કોમર્શિયલ દુકાનો.
-
ચલ સંપત્તિ (Movable Property): તમારા નામે ખરીદેલા વાહનો (કાર, બાઇક વગેરે), સોના-ચાંદીના દાગીના, હીરા અને કીમતી રત્નો.
-
નાણાકીય રોકાણો: વિવિધ કંપનીઓના શેર, બોન્ડ્સ, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ અને અન્ય સિક્યોરિટીઝ.
-
અન્ય કીમતી વસ્તુઓ: કોઈ કીમતી પુરાતત્વીય સંગ્રહ (Antiques), કળાકૃતિઓ (Artworks) અથવા પેઇન્ટિંગ્સ.
-
રોકડ રકમ: વર્ષના અંતે એટલે કે ૩૧ માર્ચ ૨૦૨૬ ના રોજ તમારી પાસે હાથ પર રહેલી રોકડા રૂપિયાની સિલક (Cash in hand).
આ બધી સંપત્તિઓની વિગતો આપવાની સાથે જ, જો તમે આ સંપત્તિઓ ખરીદવા માટે કોઈ લોન કે દેવું (Liabilities) લીધું હોય, તો તે દેવાની બાકી રકમ પણ આ શેડ્યૂલમાં દર્શાવવી જરૂરી છે.
સંપત્તિની કિંમત કે વેલ્યુએશન કેવી રીતે નક્કી થશે?
ઘણા કરદાતાઓને મૂંઝવણ થાય છે કે વર્ષો પહેલાં ખરીદેલી સંપત્તિની કિંમત આજના બજાર ભાવ (Market Value) પ્રમાણે લખવી કે ખરીદ કિંમત પ્રમાણે? આવકવેરા વિભાગે આ માટે એકદમ સરળ અને સ્પષ્ટ ગાઇડલાઇન આપી છે:
સંપત્તિઓનું મૂલ્ય હંમેશા તેમની વાસ્તવિક ખરીદ કિંમત (Cost of Acquisition) ના આધારે જ જાહેર કરવાનું રહેશે. જો તમે મકાન કે જમીન ખરીદ્યા પછી તેમાં કોઈ સુધારો-વધારો કે કન્સ્ટ્રક્શનનો ખર્ચ (Cost of Improvement) કર્યો હોય, તો તે ખર્ચને મૂળ ખરીદ કિંમતમાં ઉમેરી શકાય છે.
ગિફ્ટ કે વારસામાં મળેલી સંપત્તિનું શું? જો તમને કોઈ મિલકત વારસામાં, વસિયતનામું (Will) દ્વારા અથવા ભેટ (Gift) સ્વરૂપે મળી હોય, તો તેના અગાઉના અસલી માલિકે તે મિલકત ખરીદવા માટે જે કિંમત ચૂકવી હતી, તેને જ આધાર ગણવામાં આવશે. જો કોઈ સંજોગોમાં ભૂતકાળની અસલી ખરીદ કિંમતનો કોઈ પાકો પુરાવો કે વિગત ઉપલબ્ધ ન હોય, તો તે સંપત્તિનું યોગ્ય સરકારી મૂલ્યાંકન કરાવીને તેનું અંદાજિત બજાર મૂલ્ય (Fair Market Value) જાહેર કરી શકાય છે.
આટલો મોટો ખુલાસો કરવો કેમ જરૂરી બન્યો? ટેક્સ વિભાગનો હેતુ
ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગે આ કડક નિયમ લાગુ કરવા પાછળનું એક ખૂબ જ ચોક્કસ કારણ આપ્યું છે. વિભાગના ડેટા એનાલિટિક્સમાં એવું બહાર આવ્યું છે કે ઘણા હાઈ-નેટવર્થ કરદાતાઓની વર્ષ દરમિયાન જાહેર કરાયેલી ‘વાર્ષિક આવક’ અને તેમની પાસે રહેલી લક્ઝરી ‘સંપત્તિઓ’ વચ્ચે મોટો તફાવત (Mismatch) જોવા મળે છે. ઉદાહરણ તરીકે, કોઈ વ્યક્તિની કમાણી કાગળ પર ઓછી દેખાતી હોય પણ તેની પાસે કરોડોની બેનામી સંપત્તિ હોય.
આવા કિસ્સાઓ અને ટેક્સ ચોરી પકડવા માટે જ ૧ કરોડથી વધુ આવકવાળાઓ માટે Schedule AL ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યું છે. આનાથી ટેક્સ ઓફિસર્સ સરળતાથી સરખામણી કરી શકે છે કે કરદાતાની સંપત્તિ તેની કાયદેસરની જાહેર કરેલી આવક સાથે સુસંગત છે કે નહીં. આ આખી કવાયતનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દેશની ટેક્સ સિસ્ટમમાં પારદર્શિતા (Transparency) વધારવાનો અને ટેક્સ ચોરી કરનારાઓ પર સિકંજો કસવાનો છે.
કાયદાકીય સલાહ અને સાવચેતી
ટેક્સ એક્સપર્ટ્સના મતે, ઊંચી આવક ધરાવતા લોકોએ આઈટીઆર ફાઇલ કરતી વખતે ઉતાવળ ન કરવી જોઈએ. તમારી સંપત્તિના તમામ દસ્તાવેજો, રજિસ્ટ્રીની નકલો, શેરબજારના પોર્ટફોલિયો સ્ટેટમેન્ટ્સ અને બેંક બેલેન્સની વિગતો સાથે રાખીને જ આ શેડ્યૂલ ભરવું જોઈએ. જો તમે કોઈ મિલકત છુપાવવાનો પ્રયત્ન કરશો અને ભવિષ્યમાં ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગની આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) સિસ્ટમમાં તે પકડાશે, તો તેને છુપાવેલી આવક (Undisclosed Income) ગણીને ભારે પેનલ્ટી અને કાનૂની કાર્યવાહીનો સામનો કરવો પડી શકે છે. તેથી, વ્યાવસાયિક સીએ (CA) ની મદદ લઈને જ આ પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવી હિતાવહ છે.
