શું Instagram-Facebookના ફીચર્સ બદલાશે? મેટા પર ૨૯ રાજ્યોએ કર્યો કેસ!
જો તમે પણ રોજ કલાકો સુધી Instagram પર રીલ્સ સ્ક્રૂલ કરો છો કે Facebook પર સમય વિતાવો છો, તો આ સમાચાર સીધા તમારાથી જોડાયેલા છે. સોશિયલ મીડિયાની દિગ્ગજ કંપની ‘Meta’ ફરી એકવાર મોટી કાનૂની મુશ્કેલીમાં ફસાતી જોવા મળી રહી છે. અમેરિકાના ૨૯ રાજ્યોએ ભેગા મળીને મેટા સામે મોરચો ખોલી દીધો છે.
આરોપ અત્યંત ગંભીર છે—કહેવામાં આવ્યું છે કે મેટાએ પોતાની એપ્સની ડિઝાઇન જાણીજોઈને એવી બનાવી છે, જેથી બાળકો અને યુવાનોને તેની લત (Addiction) લાગી જાય અને તેઓ વધુમાં વધુ સમય સ્ક્રીન સાથે ચોંટેલા રહે. હવે આ મામલો કોર્ટના દરવાજે પહોંચી ચૂક્યો છે. જો કોર્ટમાં આ આરોપો સાબિત થશે, તો મેટા પર માત્ર અબજો-ખરબો ડોલરનો દંડ જ નહીં લાગે, પરંતુ Instagram અને Facebook નો આખો રંગ-રૂપ અને કામ કરવાની પદ્ધતિ પણ બદલવી પડશે.
અમેરિકાના ૨૯ રાજ્યોએ લગાવ્યા ગંભીર આરોપો
જે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ બાળકોને સુરક્ષિત વાતાવરણ આપવાનો દાવો કરે છે, આજે તેમની જ દાનત પર અમેરિકાના ૨૯ રાજ્યોની સરકારોએ સવાલો ઊભા કરી દીધા છે.
અદાલતમાં પહોંચેલા આ મામલામાં કેલિફોર્નિયા, કોલોરાડો, કેન્ટુકી અને ન્યુ જર્સી જેવા પ્રમુખ રાજ્યોએ આગેવાની લીધી છે. આ રાજ્યોનું સીધું કહેવું છે કે Instagram અને Facebook ના ફીચર્સ (જેમ કે અનલિમિટેડ સ્ક્રૂલિંગ, ઓટો-પ્લે અને પુશ નોટિફિકેશન્સ) એવી રીતે તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે જે બાળકો અને યુવાનોના માનસિક સ્વાસ્થ્ય (Mental Health) પર ઊંડી અને નુકસાનકારક અસર પાડે છે.
રાજ્યોની માંગ: એપ્સના ફીચર્સમાં કરવામાં આવે મોટા ફેરફારો
રાજ્યોના વકીલોએ કોર્ટ પાસે મેટા પર અત્યંત સખત કદમ ઉઠાવવાની માંગ કરી છે. મુખ્ય માંગણીઓ કંઈક આ પ્રકારની છે:
-
ઉંમરનો સખત પ્રતિબંધ: બાળકો અને કિશોરો (Teens) માટે પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કરવાના કડક નિયમો અને ઉંમર ચકાસણી (Age Verification) ની વ્યવસ્થા બનાવવામાં આવે.
-
લત લગાડતા ફીચર્સ પર બ્રેક: અનલિમિટેડ સ્ક્રૂલ કરતા રહેવાની સુવિધા અને વારંવાર નોટિફિકેશન મોકલતા ફીચર્સને બદલવામાં આવે અથવા મર્યાદિત કરવામાં આવે.
-
સુરક્ષિત વાતાવરણ: બાળકોના ડેટા અને તેમની ઓનલાઈન પ્રવૃત્તિઓ પર નજર રાખતા અલ્ગોરિધમમાં પારદર્શિતા લાવવામાં આવે.
જો અદાલત આ માંગણીઓને માની લેશે, તો અમેરિકા જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે મેટાએ પોતાના પ્લેટફોર્મ્સની ડિઝાઇનમાં વ્યાપક ફેરફારો કરવા પડશે.
૧.૪ ટ્રિલિયન ડોલરનો વિશાળ દંડ!
આ મુકદ્દમામાં મેટા પર લાગનારા દંડની રકમ એટલી મોટી છે કે જાણીને કોઈ પણ હેરાન રહી જાય. રાજ્યોના વકીલોનો દાવો છે કે નિયમોના ભંગના આધારે સંભવિત દંડ ૧.૪ ટ્રિલિયન ડોલર સુધી પહોંચી શકે છે.
બીજી તરફ, મેટાએ આ તમામ આરોપોને સૂરથી ફગાવી દીધા છે. કંપનીનો પક્ષ છે કે: ૧. તેઓ બાળકો અને યુવાનોની સુરક્ષાને પ્રાથમિકતા આપે છે અને તેના માટે ૫૦ થી વધુ સિક્યુરિટી ટૂલ્સ પહેલાથી જ જારી કરી ચૂક્યા છે. ૨. રાજ્યો દ્વારા લગાવવામાં આવેલા આરોપો તથ્યો અને કાનૂની આધારથી પર છે.
મામલો શરૂ કેવી રીતે થયો?
આ કાનૂની લડાઈનો પાયો વર્ષ ૨૦૨૩માં જ નંખાઈ ગયો હતો. વર્ષો સુધી ચાલેલી તપાસ અને અભ્યાસ બાદ એ સામે આવ્યું કે સોશિયલ મીડિયા એપ્સ બાળકોના વર્તન અને માનસિક સ્થિતિને પ્રભાવિત કરી રહી છે.
આ કેસની સુનાવણી દરમિયાન મેટાના અંદરના ગોપનીય દસ્તાવેજો અને કંપની છોડીને જઈ ચૂકેલા પૂર્વ કર્મચારીઓ (Whistleblowers) ની ગવાહી અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે. રાજ્યોનો દાવો છે કે મેટાને એ સારી રીતે ખબર હતી કે તેમની એપ્સ બાળકોને નુકસાન પહોંચાડી રહી છે, છતાં નફા અને યુઝર-બેઝને જાળવી રાખવા માટે તેમણે આવા ફીચર્સ ચાલુ રાખ્યા.
માર્ક ઝુકરબર્ગ પણ આપી શકે છે ગવાહી
આ મામલો એટલા માટે પણ ખાસ છે કારણ કે તેમાં સીધા મેટાના સ્થાપક અને સીઈઓ માર્ક ઝુકરબર્ગ (Mark Zuckerberg) ના કટઘરામાં ઊભા રહેવાની અને ગવાહી આપવાની શક્યતા છે. તેમની સાથે-સાથે Instagram ના હેડ એડમ મોસેરી (Adam Mosseri) થી પણ તીખા સવાલો પૂછવામાં આવી શકે છે. આનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે આ કોઈ મામૂલી અદાલતી લડાઈ નથી, પરંતુ ટેક ઈન્ડસ્ટ્રીનો એક મોટો ટર્નિંગ પોઈન્ટ છે.
માત્ર મેટા જ નહીં, બાકીની ટેક કંપનીઓ પણ નિશાના પર
બાળકોની ઓનલાઈન સેફ્ટીનો મુદ્દો હવે માત્ર મેટા સુધી સીમિત નથી રહ્યો. આજે TikTok, YouTube અને Snap જેવી મોટી ટેક કંપનીઓ પણ દુનિયાભરની સરકારો અને રેગ્યુલેટર્સના રડાર પર છે.
હવે સૌની નજર કોર્ટના ફેસલા પર ટકેલી છે. જો કોર્ટ રાજ્યોના પક્ષમાં ચુકાદો આપે છે, તો ભવિષ્યમાં તમારા હાથમાં રહેલા Instagram અને Facebook ચલાવવાનો અંદાજ પૂરેપૂરો બદલાઈ જવાનો છે.
