શું તમારી બેટરી ઓછો બેકઅપ આપે છે? આ ભૂલો સુધારો અને વીજળી કાપની ચિંતા છોડો
આજના આધુનિક યુગમાં ઇન્વર્ટર આપણા ઘરના સૌથી જરૂરી ઉપકરણોમાંનું એક બની ગયું છે. ભલે તે કાળઝાળ ગરમી હોય કે બાળકોના અભ્યાસનો સમય, વીજળી ગુલ થવા પર ઇન્વર્ટર જ આપણને રાહત આપે છે. પરંતુ ઘણીવાર જોવા મળે છે કે લોકો ઇન્વર્ટર તો ખરીદી લે છે, પણ તેની બેટરીની જાળવણી (Maintenance) પર ધ્યાન આપતા નથી. પરિણામે જે બેટરી 5-6 વર્ષ ચાલવી જોઈએ, તે 2 વર્ષમાં જ ખરાબ થઈ જાય છે.
બેટરી બનાવતી દિગ્ગજ કંપની ‘લ્યુમિનસ’ (Luminous) પણ માને છે કે જો કેટલીક નાની નાની વાતોનું ધ્યાન રાખવામાં આવે, તો બેટરીનું આયુષ્ય અને બેકઅપ બંને બમણું કરી શકાય છે. ચાલો જાણીએ એ 6 મેન્ટેનન્સ ટિપ્સ જે તમારી બેટરીને નવી જેવી રાખશે.
1. પાણીનું સ્તર: બેટરીના સ્વાસ્થ્યનું રહસ્ય
ઇન્વર્ટર બેટરીની અંદર લેડ-એસિડ પ્લેટ્સ હોય છે જે પ્રવાહી (ઇલેક્ટ્રોલાઇટ) માં ડૂબેલી હોય છે. કામ કરતી વખતે અને ચાર્જિંગ દરમિયાન આ પાણી ધીમે ધીમે વરાળ બનીને ઓછું થવા લાગે છે.
-
નિયમ: દર બે મહિને બેટરીના વોટર ઇન્ડિકેટર તપાસો. પાણી હંમેશા ‘મિનિમમ’ અને ‘મેક્સિમમ’ માર્કની વચ્ચે હોવું જોઈએ.
-
સાવધાની: બેટરીમાં ક્યારેય નળનું પાણી કે ફિલ્ટર (RO) નું પાણી ન નાખવું. તેમાં રહેલા મિનરલ્સ બેટરીની પ્લેટ્સને નુકસાન પહોંચાડે છે. હંમેશા ડિસ્ટિલ્ડ વોટર (Distilled Water)નો જ ઉપયોગ કરો.
2. ટર્મિનલ્સની સફાઈ: કાટથી બચાવો
બેટરીની ઉપર જ્યાં વાયર જોડાયેલા હોય છે તે ધાતુના ખૂંટા (Terminals) પર સમય જતાં સફેદ કે લીલા રંગનો પાવડર (Corrosion/Carbon) જામવા લાગે છે. આ કાર્બન વીજળીના પ્રવાહને રોકે છે, જેના કારણે બેટરી પૂરી ચાર્જ થઈ શકતી નથી અને બેકઅપ પણ ઓછું આપે છે.
-
કેવી રીતે સાફ કરવું: ગરમ પાણીમાં થોડો બેકિંગ સોડા ભેળવો અને જૂના ટૂથબ્રશથી ટર્મિનલ્સને ઘસીને સાફ કરો. સફાઈ કર્યા પછી તેના પર પેટ્રોલિયમ જેલી અથવા ગ્રીસ લગાવો જેથી ભવિષ્યમાં કાટ ન લાગે.
3. નિયમિત ઉપયોગ: બેટરીને ‘આળસુ’ ન બનવા દો
ઘણા શહેરોમાં વીજળી બહુ ઓછી જાય છે. આવા કિસ્સામાં બેટરી મહિનાઓ સુધી વપરાતી નથી. બેટરી એક કેમિકલ ડિવાઈસ છે; જો તેનો લાંબા સમય સુધી ઉપયોગ ન કરવામાં આવે, તો તેની અંદરના રસાયણો જામવા લાગે છે અને ચાર્જ રાખવાની ક્ષમતા ઘટી જાય છે.
-
ટિપ: મહિનામાં ઓછામાં ઓછી બે વાર ઘરની મેઈન MCB બંધ કરી દો અને લગભગ 1 કલાક સુધી પંખા/લાઈટ ઇન્વર્ટર પર ચલાવો. આનાથી બેટરીનું સાયકલ (Charge-Discharge) જળવાઈ રહે છે અને તે એક્ટિવ રહે છે.
4. ડીપ ડિસ્ચાર્જથી બચો: પ્લેટ્સની સુરક્ષા
ઇન્વર્ટર બેટરીને ક્યારેય શૂન્ય (0%) સુધી ખાલી ન થવા દો. જ્યારે બેટરી સંપૂર્ણપણે ખતમ થઈ જાય છે, ત્યારે તેને ‘ડીપ ડિસ્ચાર્જ’ કહેવામાં આવે છે. વારંવાર આવું થવાથી બેટરીની અંદરની લેડ પ્લેટ્સ વળી શકે છે અથવા તૂટી શકે છે.
-
ઉકેલ: આધુનિક ઇન્વર્ટરમાં ‘Low Battery’ એલાર્મ હોય છે. જેવું એલાર્મ વાગે કે તરત જ ભારે ઉપકરણો બંધ કરી દો. બેટરીને હંમેશા 10-20% ચાર્જ રાખવી તેના લાંબા આયુષ્ય માટે ફાયદાકારક છે.
5. યોગ્ય જગ્યાની પસંદગી: વેન્ટિલેશન જરૂરી છે
ચાર્જિંગ અને ડિસ્ચાર્જિંગ દરમિયાન બેટરીની અંદર રાસાયણિક પ્રક્રિયા થાય છે, જેનાથી તે ગરમ થાય છે. જો બેટરી કોઈ બંધ કબાટમાં કે સાંકડી જગ્યાએ રાખવામાં આવી હોય, તો તેની ગરમી બહાર નીકળી શકશે નહીં, જેનાથી બેટરી ફૂલી શકે છે અથવા ફાટી પણ શકે છે.
-
યોગ્ય સ્થાન: બેટરીને હંમેશા ખુલ્લા અને હવા ઉજાસવાળા સ્ટેન્ડ પર રાખો. દીવાલથી બેટરીનું અંતર ઓછામાં ઓછું 6-8 ઇંચ હોવું જોઈએ જેથી હવા મળી રહે. તેને સીધા સૂર્યપ્રકાશ કે ગેસના ચૂલા પાસે ન રાખો.
6. લોડ મેનેજમેન્ટ: ક્ષમતાથી વધુ બોજ ન નાખો
દરેક બેટરી અને ઇન્વર્ટરની ચોક્કસ ક્ષમતા (VA/Ah) હોય છે. વીજળી ગયા પછી આપણે ઘણીવાર ફ્રીજ, કુલર કે મોટર જેવા ભારે ઉપકરણો પણ ઇન્વર્ટર પર ચલાવવા માંડીએ છીએ. આનાથી બેટરી પર અચાનક ભારે દબાણ આવે છે.
-
સૂચન: બેકઅપ દરમિયાન માત્ર જરૂરી વસ્તુઓ જેવી કે LED લાઈટ અને પંખા જ ચલાવો. લોડ જેટલો ઓછો હશે, બેટરીનું બેકઅપ તેટલું લાંબું ચાલશે અને તેનું આયુષ્ય પણ વધશે.
બેટરીનું આયુષ્ય વધારવા માટે અન્ય મહત્વની ટિપ્સ:
-
ઢીલા કનેક્શન: સમયાંતરે તપાસો કે બેટરીથી ઇન્વર્ટર સુધીના વાયર ઢીલા તો નથી ને. ઢીલા કનેક્શન સ્પાર્કિંગ અને શોર્ટ સર્કિટનું કારણ બની શકે છે.
-
ઓવરચાર્જિંગથી બચાવ: હંમેશા સારી ક્વોલિટીનું ઇન્વર્ટર વાપરો જે ઓટો-કટ ફીચર સાથે આવતું હોય, જેથી બેટરી ફુલ ચાર્જ થયા પછી ચાર્જિંગ આપોઆપ બંધ થઈ જાય.
-
સમાન લોડ: જો તમે ડબલ બેટરીવાળું ઇન્વર્ટર વાપરતા હોવ, તો હંમેશા એક જ બ્રાન્ડ અને એક જ ઉંમરની બે બેટરી લગાવો. જૂની અને નવી બેટરીનું કોમ્બિનેશન નુકસાનકારક છે.
નિષ્કર્ષ
ઇન્વર્ટર બેટરીની જાળવણી કોઈ અઘરું કામ નથી. મહિનામાં માત્ર 10 મિનિટ કાઢીને જો તમે ઉપર જણાવેલી ટિપ્સનું પાલન કરશો, તો તમારી બેટરી માત્ર વર્ષો સુધી ચાલશે એટલું જ નહીં પણ કટોકટીના સમયે તમને છેતરશે પણ નહીં. યાદ રાખો, થોડી સાવધાની તમારા હજારો રૂપિયા બચાવી શકે છે.
