SIP ઈનફ્લો ₹1.26 લાખ કરોડને પાર: શું જરૂર કરતાં વધુ પૈસા ઓછા શેરો પાછળ દોડી રહ્યા છે?

દર મહિને SIP કરો છો? જાણી લો વિવેક કૌલની આ ચેતવણી, નહીં તો ભવિષ્યમાં પસ્તાવો પડશે!

ભારતમાં સિસ્ટેમેટિક ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પ્લાન (SIP) નો ક્રેઝ જે ઝડપે વધી રહ્યો છે તે ખરેખર અદ્ભુત છે. જોકે, જાણીતા આર્થિક વિશ્લેષક વિવેક કૌલનું માનવું છે કે SIP ની આ જબરદસ્ત સફળતા એ જ માર્કેટ કન્ડિશન્સને બદલી રહી છે, જેણે ભૂતકાળમાં રોકાણકારોને ઉત્તમ વળતર મેળવવામાં મદદ કરી હતી. એપ્રિલથી જુલાઈ ૨૦૨૬ ના ગાળામાં જ SIP દ્વારા આશરે ₹૧.૨૬ લાખ કરોડનું ભારે રોકાણ ભારતીય શેરબજારમાં આવ્યું છે. આવી સ્થિતિમાં કૌલ સવાલ ઉઠાવે છે કે શું કોર્પોરેટ કમાણીની સરખામણીએ બજારમાં શેરોની માગ વધુ પડતી વધી ગઈ છે?

પોતાના વિશ્લેષણમાં કૌલે જણાવ્યું છે કે SIP ના સતત વધી રહેલા સ્કેલે ભારતીય ઇક્વિટી માર્કેટમાં પ્રવેશતા નાણાંના પ્રવાહને ખૂબ ઊંચા સ્તરે પહોંચાડી દીધો છે. કંપનીઓની વાસ્તવિક કમાણી કે નફો તે ઝડપે વધી શક્યો નથી, છતાં પણ આ અવિરત મની ફ્લોને કારણે શેરોના ભાવ અને વેલ્યુએશન્સ કૃત્રિમ રીતે ઊંચા સ્તરે ટકી રહ્યા છે.

SIP નો નાણાકીય પ્રવાહ શેરની માગનું ચિત્ર બદલી રહ્યો છે

છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં SIP રોકાણમાં થયેલો વિસ્ફોટક વધારો આંકડાઓ પરથી સ્પષ્ટ દેખાય છે:

• ૨૦૧૯-૨૦ નો સમયગાળો: આ નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન SIP દ્વારા કુલ ₹૧ લાખ કરોડનું રોકાણ થયું હતું.

• ૨૦૨૫-૨૬ ની સ્થિતિ: આ આંકડો વધીને વાર્ષિક ₹૩.૫ ટ્રિલિયન (₹૩.૫ લાખ કરોડ) ના જંગી સ્તરે પહોંચી ગયો.

• હાલનો પ્રવાહ: માત્ર એપ્રિલથી જુલાઈ ૨૦૨૬ ના ૪ મહિનામાં જ ₹૧.૨૬ લાખ કરોડ રોકાણકારો દ્વારા SIP માં ઠાલવવામાં આવ્યા છે.

આ ભારે ઉછાળો ઇક્વિટી મ્યુચ્યુઅલ ફંડના ફોલિયોમાં થયેલા વધારામાં પણ પ્રતિબિંબિત થાય છે. માર્ચ ૨૦૨૦ માં જ્યાં ઇક્વિટી મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ફોલિયોની સંખ્યા ૬.૩ કરોડ હતી, તે વધીને માર્ચ ૨૦૨૪ માં ૧૨.૩ કરોડ અને માર્ચ ૨૦૨૬ સુધીમાં ૧૮.૩ કરોડ પહોંચી ગઈ છે.

Systematic investment plans are now victims of their own success

My column in Mint.

The Mutual Funds Sahi Hai campaign run by India’s mutual fund industry has drawn more money into stocks than business earnings have been able to justify.

SIPs worked particularly well when… pic.twitter.com/IkmRLpOvY5

— शिक्षित बेरोज़गार (@kaul_vivek) August 26, 2026

વિવેક કૌલે નોંધ્યું છે કે,

“SIP માં ઘણી સકારાત્મક બાબતો છે. નિયમિતપણે રોકાણ કરીને રોકાણકારે માર્કેટ ટાઈમ કરવાની જરૂર રહેતી નથી, જે નાના રોકાણકારો માટે ઉત્તમ વ્યૂહરચના છે.”

પરંતુ, તેમણે એ પણ ઉમેર્યું કે હવે બજારમાં પ્રવેશતી આ રકમ એટલી મોટી થઈ ગઈ છે કે તેના માઠા પરિણામો આવી શકે છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, SIP ની અતિશય લોકપ્રિયતા જ હવે તેની પોતાની સફળતાની દુશ્મન બની રહી છે, કારણ કે મર્યાદિત શેરો સામે હવે જરૂર કરતાં વધુ નાણાંનું રોકાણ થઈ રહ્યું છે.

ભૂતકાળનું મોટું વળતર ભવિષ્યમાં શા માટે નહીં મળે?

વિવેક કૌલે એક ખૂબ મહત્વના મુદ્દા તરફ ધ્યાન દોર્યું છે: જે બજારની પરિસ્થિતિઓએ ભૂતકાળમાં SIP રોકાણકારોને ઉત્કૃષ્ટ રિટર્ન આપ્યું હતું, તે પરિસ્થિતિઓ હવે સાવ બદલાઈ ગઈ છે.

અગાઉના સમયમાં જ્યારે રોકાણકારોએ SIP શરૂ કરી હતી, ત્યારે તેમને શેરબજાર નીચા સ્તરે કે વ્યાજબી ભાવે ઉપલબ્ધ હતું. તેથી ઓછા વેલ્યુએશન પર તેઓ વધુ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ યુનિટ્સ એકઠા (accumulate) કરી શક્યા હતા. જ્યારે માર્કેટ વધ્યું ત્યારે તેમને કમ્પાઉન્ડિંગનો મોટો લાભ મળ્યો.

આ બાબતને સમજવા માટે ફ્લેક્સી-કેપ ફંડ્સ (જે મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સની લોકપ્રિય શ્રેણી છે) ના વળતરના આંકડા જુઓ:

આ આંકડા સ્પષ્ટ કરે છે કે જેમ જેમ સમયગાળો લાંબો હોય તેમ જૂના રોકાણકારોને મોટો લાભ મળ્યો છે, કારણ કે તેમણે નીચા મલ્ટિપલ્સ અને સસ્તા ભાવે ખરીદી કરી હતી. પરંતુ હવે, SIP નો સતત મની ફ્લો બજારને ક્યારેય સાચે જ ‘સસ્તું’ થવા દેતો નથી.

ઉચ્ચ વેલ્યુએશન અને વાસ્તવિક કમાણી વચ્ચેનું વિસંગતતા

બજારમાં જ્યારે વધુ પડતા નાણાં ઠલવાય છે પણ સામે કંપનીઓની નફાકારકતા (Corporate Earnings) તે જ ઝડપે વધતી નથી, ત્યારે ‘વેલ્યુએશન બબલ’ ઊભું થવાનું જોખમ રહે છે.

૧. મોંઘા ભાવે ખરીદી: નવા રોકાણકારો હવે દર મહિને ખૂબ ઊંચા PE (Price to Earnings) રેશિયો અને ઊંચા વેલ્યુએશન પર યુનિટ્સ ખરીદી રહ્યા છે.

૨. ઓછા યુનિટ્સની ફાળવણી: ભાવ ઊંચા હોવાને કારણે દર મહિને ઓછી સંખ્યામાં યુનિટ્સ મળે છે, જે લાંબા ગાળે કમ્પાઉન્ડિંગની સ્પીડ ધીમી કરી દે છે.

૩. રિટર્ન પર દબાણ: ભવિષ્યમાં માર્કેટ રિટર્ન ભૂતકાળની જેમ ૧૪-૧૫% મળવાને બદલે સરેરાશ મોડરેટ (મધ્યમ) રહેવાની શક્યતા વધી જાય છે.