કીમોથેરાપી મોંઘી થતાં સામાન્ય માણસ માટે કૅન્સર સામેની લડાઈ બની વધુ આકરી

કૅન્સરના લાખો દર્દીઓને મોટો આંચકો; કીમોથેરાપીની જરૂરી દવાઓ હવે થશે મોંઘી, સરકારે આપી ભાવ વધારાને મંજૂરી

કૅન્સર જેવી ગંભીર અને જીવલેણ બીમારી સામે ઝઝૂમી રહેલા દેશના લાખો દર્દીઓ અને તેમના પરિવારો માટે મેડિકલ ક્ષેત્રેથી એક અત્યંત ચિંતાજનક અને આંચકાજનક સમાચાર સામે આવ્યા છે. મોંઘવારીના ચોતરફા માર વચ્ચે હવે કૅન્સરની સારવારનો સૌથી મહત્વનો હિસ્સો ગણાતી કીમોથેરાપી પણ મોંઘી થવા જઈ રહી છે. કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા કીમોથેરાપીમાં અનિવાર્યપણે વપરાતી કેટલીક અત્યંત કટોકટીની દવાઓના ભાવ વધારાને મંજૂરી આપવામાં આવી છે. બજારમાં કાચા માલની તંગી અને મેન્યુફેક્ચરિંગ ખર્ચ આસમાને પહોંચવાના કારણે લેવાયેલા આ આકરા નિર્ણયથી મધ્યમ અને ગરીબ વર્ગના પરિવારો પર આર્થિક સંકટનો પહાડ તૂટી પડે તેવી ભીતિ સેવાઈ રહી છે.

દેશભરમાં કૅન્સરની પીડા ભોગવી રહેલા અસંખ્ય ગરીબ અને મધ્યમવર્ગીય દર્દીઓ માટે મેડિકલ બજારમાંથી ચિંતાજનક અહેવાલ મળી રહ્યા છે. કેન્દ્ર સરકારે એક મોટો નીતિગત નિર્ણય લેતા કીમોથેરાપી સારવાર દરમિયાન કૅન્સરના કોષોને નષ્ટ કરવા માટે અતિ આવશ્યક ગણાતી કેટલીક જીવનરક્ષક દવાઓના ભાવોમાં વધારો કરવાની સત્તાવાર મંજૂરી આપી દીધી છે. સરકારના આ ગ્રીન સિગ્નલ બાદ હવે બજારમાં અને હોસ્પિટલોમાં સિસ્પ્લેટિન (Cisplatin) અને કાર્બોપ્લેટિન (Carboplatin) જેવી ઇન્જેક્શન અને દવાઓ ગ્રાહકોને ઘણી ઊંચી કિંમતે મળશે. મેડિકલ એક્સપર્ટ્સનું માનવું છે કે, આ નિર્ણયથી કૅન્સરની સારવારનો ઓવરઓલ આર્થિક ગ્રાફ ઘણો ઉપર જશે, જે સામાન્ય પરિવારોની સહનશક્તિની બહાર સાબિત થઈ શકે છે.

સરકારે આખરે કેમ આપવી પડી ભાવ વધારાને મંજૂરી?

ઔદ્યોગિક અને સત્તાવાર સૂત્રો પાસેથી મળતી માહિતી અનુસાર, દેશભરના મોટા દવા ઉત્પાદકો અને ફાર્માસ્યુટિકલ એસોસિએશન લાંબા સમયથી સરકાર સમક્ષ દવા બનાવવાના ખર્ચમાં થઈ રહેલા અસાધારણ વધારાનો મુદ્દો ઉઠાવી રહ્યા હતા. કંપનીઓનું કહેવું હતું કે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરેથી આવતા એક્ટિવ ફાર્માસ્યુટિકલ ઇન્ગ્રેડિયન્ટ્સ (API એટલે કે કાચો માલ), લોજિસ્ટિક્સ, ટ્રાન્સપોર્ટેશન અને ફેક્ટરી પ્રોડક્શન ખર્ચ એટલો વધી ગયો છે કે જૂના સરકારી નિયંત્રિત દરો પર આ દવાઓનું ઉત્પાદન કરવું આર્થિક રીતે સદંતર ખોટનો ધંધો બની ગયું હતું.

સ્થિતિ એટલી હદે વણસી ગઈ હતી કે કેટલીક અગ્રણી કંપનીઓએ આ દવાઓનું મેન્યુફેક્ચરિંગ કાં તો એકદમ ધીમું કરી દીધું હતું અથવા તો સપ્લાય ચેઈન સંપૂર્ણ બંધ કરવાની ગર્ભિત ચેતવણી આપી દીધી હતી. દેશમાં કટોકટી ન સર્જાય તે માટે સરકારે તાકીદે કુલ ૮૨ આવશ્યક દવાઓની વર્તમાન સ્થિતિ અને સ્ટોકની સમીક્ષા કરી હતી. અંતે, બજારમાં આ કૅન્સર વિરોધી દવાઓની સતત ઉપલબ્ધતા જાળવી રાખવા અને દેશમાં તેનો જથ્થો ખૂટી ન પડે તે હેતુથી નૂડલ્સ કે જીવનરક્ષક ઈન્જેક્શનના ભાવમાં આ આંશિક વધારાને મંજૂરી આપવી પડી છે.

હોસ્પિટલોમાં ઘટતો સ્ટોક અને દર્દીઓની લાચારી

હાલના ગ્રાઉન્ડ રિપોર્ટ અનુસાર, દેશની અનેક મોટી ખાનગી અને સરકારી કૅન્સર હોસ્પિટલોમાં આ દવાઓનો સપ્લાય પહેલેથી જ ખોરવાયેલો છે અને સ્ટોક ઝડપથી તળિયે બેસી રહ્યો છે. સિસ્પ્લેટિન અને કાર્બોપ્લેટિન જેવી દવાઓ કીમોથેરાપી સાયકલનો પાયો માનવામાં આવે છે. દેશના નામાંકિત ઓન્કોલોજિસ્ટ્સ (કૅન્સરના નિષ્ણાત ડોક્ટરો) એ ચિંતા વ્યક્ત કરતા જણાવ્યું છે કે દવાઓની આ અછતને કારણે ઘણા દર્દીઓની કીમોથેરાપીની તારીખો આગળ લંબાવવી પડી રહી છે. કૅન્સરની સારવારમાં સમયસર દવા મળવી એ જીવન-મરણનો સવાલ હોય છે; જો સારવારના નિર્ધારિત સમયચક્રમાં વિલંબ થાય તો કૅન્સરના કણો ફરીથી સક્રિય થઈ જવાનું અને દર્દીની સ્થિતિ વધુ ગંભીર થવાનું જોખમ અનેકગણું વધી જાય છે.

આર્થિક કમર તૂટશે: આગળનો રસ્તો શું?

બજારના વિશ્લેષકો માને છે કે જો દવાઓ બજારમાંથી ગાયબ થઈ જાય તેના કરતાં તે મોંઘી કિંમતે પણ બજારમાં ઉપલબ્ધ રહે તે મેડિકલ દ્રષ્ટિએ વધુ સારું છે. પરંતુ સિક્કાની બીજી બાજુ એ છે કે લાખો પરિવારો પહેલેથી જ જમીન, ઘરેણાં વેચીને કે દેવું કરીને કૅન્સરની મોંઘીદાટ સારવાર કરાવી રહ્યા છે. આવી પરિસ્થિતિમાં દવાઓ મોંઘી થવાથી તેમનું ઘરેલું બજેટ સંપૂર્ણપણે વેરવિખેર થઈ જશે. આરોગ્ય ક્ષેત્રના સામાજિક કાર્યકરો આગ્રહ કરી રહ્યા છે કે સરકારે ફાર્મા કંપનીઓને કમાણી કરવાની મંજૂરી આપી છે તે ઠીક છે, પરંતુ તેની સામે ગરીબ દર્દીઓને બચાવવા માટે આયુષ્માન ભારત કાર્ડ અથવા સરકારી રાહત કેન્દ્રો દ્વારા આ મોંઘી દવાઓ મફત કે સબસિડીવાળા દરે ઉપલબ્ધ કરાવવાની નવી વૈકલ્પિક વ્યવસ્થા તાત્કાલિક અસરથી લાગુ કરવી જોઈએ, જેથી કોઈ પણ વ્યક્તિ પૈસાના અભાવે સારવારથી વંચિત ન રહી જાય.