AI ચેટબોટ ‘Claude’ પરથી પ્રતિબંધ હટ્યો! યુએસ ફેડરલ જજે અમેરિકી સરકારના આદેશને ગેરકાયદેસર ઠેરવ્યો!
કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા એટલે કે આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) ના વિશ્વમાં એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક કાનૂની વિજય નોંધાવતા, યુએસ ફેડરલ કોર્ટે અગ્રણી AI કંપની એન્થ્રોપિક (Anthropic) ના પક્ષમાં ફેંસલો સંભળાવ્યો છે. અમેરિકી સંરક્ષણ મંત્રાલય એટલે કે પેન્ટાગોન (Pentagon) સામેની કાનૂની લડાઈમાં જજે સ્પષ્ટપણે ચુકાદો આપ્યો છે કે યુએસ સરકારે એઆઈ કંપની સામે શિક્ષાત્મક પગલાં ભરીને સંપૂર્ણપણે ‘ગેરકાયદેસર’ (Illegally) કામ કર્યું છે.
આ ચુકાદો એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે ચાલુ વર્ષની શરૂઆતમાં અમેરિકી સરકારે એન્થ્રોપિક કંપનીને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે ‘સપ્લાય ચેઈન રિસ્ક’ (Supply Chain Risk) તરીકે લેબલ કરીને તેના પર કડક નિયંત્રણો લાદ્યા હતા. અદાલતના આ નિર્ણયથી માત્ર એન્થ્રોપિક કે તેના ચેટબોટ ‘ક્લોડ’ (Claude) ને જ રાહત નથી મળી, પરંતુ સમગ્ર ટેકનોલોજી ક્ષેત્રમાં મુક્ત અભિવ્યક્તિ (First Amendment) ના અધિકારને નવું બળ મળ્યું છે.
કોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં શું કહ્યું?
ગુરુવારે મોડી રાત્રે જારી કરાયેલા ૫૯ પાનાના લેખિત આદેશમાં યુએસ ડિસ્ટ્રિક્ટ જજ રીટા લિન (Rita Lin) એ પેન્ટાગોનના નિર્ણયોની આકરી ટીકા કરી હતી. જજ લિને નોંધ્યું હતું કે પેન્ટાગોને એઆઈના ઉપયોગ અંગે સરકારની નીતિઓની ટીકા કરવા બદલ એન્થ્રોપિકને સજા કરી હતી, જે સંપૂર્ણપણે ગેરકાયદેસર છે.
પૂર્વ પ્રમુખ જો બાઈડેન દ્વારા નિયુક્ત કરાયેલા જજ લિને પોતાના આદેશમાં લખ્યું:
“પેન્ટાગોનની આ કાર્યવાહી એન્થ્રોપિકના ‘અહંકાર’ અને સરકારની ટીકા કરવા બદલ તેને જાહેરમાં દાખલો બેસાડવાના હેતુથી કરવામાં આવી હતી. તેમની પાસે એવું માનવા માટે કોઈ સ્પષ્ટ કે વજૂદ સભર આધાર નહોતો કે એન્થ્રોપિક વાસ્તવમાં પોતાના જ મોડેલને નુકસાન પહોંચાડશે કે સબોટેજ કરશે.”
તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું કે યુએસ બંધારણ કે ફેડરલ કાયદો સરકારને માત્ર એટલા માટે કોઈ કંપની પર ભારે દંડ કે પ્રતિબંધ લાદવાની મંજૂરી આપતો નથી કે તે કંપનીએ વર્તમાન પ્રશાસનના વિચારો કે નીતિઓની ટીકા કરી હોય.
અગાઉના વચગાળાના આદેશો અને ફર્સ્ટ એમેન્ડમેન્ટનો વિવાદ
ઉલ્લેખનીય છે કે, આ આખરી ચુકાદા પહેલાં પણ જજ રીટા લિને એક વચગાળાના આદેશમાં પેન્ટાગોન દ્વારા એન્થ્રોપિકને ‘સપ્લાય ચેઈન રિસ્ક’ તરીકે અંકિત કરવા પર વચગાળાનો સ્ટે (રોક) લગાવી દીધો હતો. આ સાથે જ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના તે સોશિયલ મીડિયા નિર્દેશના અમલીકરણ પર પણ રોક લગાવી દેવામાં આવી હતી, જેમાં તમામ ફેડરલ એજન્સીઓને એન્થ્રોપિક અને તેના AI ચેટબોટ ‘ક્લોડ’ (Claude) નો ઉપયોગ તાત્કાલિક અસરથી બંધ કરવા માટે કહેવામાં આવ્યું હતું.
ચાલુ વર્ષે ૩૦ જુલાઈના રોજ સુનાવણી દરમિયાન જજ લિને ટિપ્પણી કરી હતી કે યુએસ સરકારનું વલણ તેમના માટે “ખૂબ જ ચિંતાજનક” છે અને તે બંધારણના પ્રથમ સુધારા (First Amendment – જે અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા આપે છે) ની વિરુદ્ધ જણાય છે. સમય જતાં સરકાર પાસે આ કેસમાં કાનૂની આધારો વધુ નબળા પડતા ગયા હોવાનું પણ કોર્ટે નોંધ્યું હતું.
ચુકાદા પર એન્થ્રોપિકની પ્રતિક્રિયા
અદાલતના આ મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયનું સ્વાગત કરતા એન્થ્રોપિકના પ્રવક્તાએ એક સત્તાવાર નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે:
“અમે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે એઆઈનો યોગ્ય અને સુરક્ષિત ઉપયોગ થાય તે માટે સરકાર સાથે રચનાત્મક રીતે કામ કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત રાખીશું, જેથી તમામ અમેરિકી નાગરિકોને આ ટેકનોલોજીનો સુરક્ષિત લાભ મળી શકે.”
એન્થ્રોપિકે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેઓ દેશની સુરક્ષા માટે ટેકનોલોજી આપવા તૈયાર છે, પરંતુ તેનો ઉપયોગ માનવાધિકારો કે નૈતિક મૂલ્યોની વિરુદ્ધ થાય તે તેમને સ્વીકાર્ય નથી.
એન્થ્રોપિક વિરુદ્ધ પેન્ટાગોન: વિવાદનું મૂળ શું હતું?
એન્થ્રોપિક અને યુએસ સરકાર વચ્ચેના આ મોટા વિવાદની શરૂઆત ફેબ્રુઆરી મહિનામાં થઈ હતી. જ્યારે યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને સંરક્ષણ મંત્રી (Defense Secretary) પીટ હેગસેથ (Pete Hegseth) એ એન્થ્રોપિક પર રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાને જોખમમાં મૂકવાનો આક્ષેપ કર્યો હતો અને તેને ‘સપ્લાય ચેઈન રિસ્ક’ જાહેર કરી દીધી હતી.
જોકે, આ પાછળનું મુખ્ય કારણ એ હતું કે એન્થ્રોપિકના સીઈઓ ડેરિયો એમોડેઈ (Dario Amodei) એ પોતાની એઆઈ ટેકનોલોજીના અમર્યાદિત અને અંકુશરહિત સૈન્ય ઉપયોગ માટે સરકાર સમક્ષ ઝૂકવાનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કરી દીધો હતો.
એમોડેઈ અને તેમની કંપનીને ચિંતા હતી કે તેમના AI પ્રોડક્ટ્સ અને મોડેલ્સનો ઉપયોગ:
૧. નાગરિકો પર મોટા પાયે ગેરકાયદેસર સર્વેલન્સ (Mass Surveillance – સામૂહિક જાસૂસી) માટે થઈ શકે છે.
૨. માનવ હસ્તક્ષેપ વિના ચાલતા સ્વચાલિત સશસ્ત્ર ડ્રોન (Autonomous Armed Drones) જેવા ઘાતક હથિયારોમાં થઈ શકે છે.
સરકારની આ માંગણીઓ સામે નમતુ ન જોખતા, માર્ચ મહિનામાં એન્થ્રોપિકે પેન્ટાગોન સામે કોર્ટમાં દાવો ઠોકી દીધો હતો. કંપનીએ સરકારના આ નિર્ણયને પોતાની ટેકનોલોજીના અનિયંત્રિત લશ્કરી ઉપયોગની મંજૂરી ન આપવા બદલ “ગેરકાયદેસર બદલાની ઝુંબેશ” (Unlawful Campaign of Retaliation) ગણાવી હતી.
