અમેરિકાનો નવો ‘ટેરિફ બોમ્બ’! રશિયન ઓઈલ ખરીદનારાઓ પર 100% ટેક્સ, ભારત સાઈડ ઈફેક્ટનો ભોગ બનશે?

અમેરિકામાં બદલાયો Tariff Law! ભારતના ટેક્સટાઇલથી IT સુધી કયા સેક્ટર પર પડી શકે અસર?

અમેરિકામાં 18 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ થયેલા એક મહત્વપૂર્ણ કાયદાકીય ફેરફાર બાદ ભારતના વેપાર જગતમાં ફરી એકવાર ટેરિફને લઈને ચર્ચા તેજ બની છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે રશિયા અને ઈરાન સામેના પ્રતિબંધોને વધુ કડક બનાવતા ‘Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act of 2026’ પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે.

આ નવા કાયદામાં રશિયન ક્રૂડ ઓઈલ અને કુદરતી ગેસ ખરીદતા મોટા દેશો સામે અમેરિકાને વધારાના ટેરિફ લગાવવાની સત્તા આપવામાં આવી છે. કાયદા હેઠળ પાંચ સૌથી મોટા રશિયન તેલ અને ગેસ ખરીદનાર દેશોના અમેરિકામાં જતા માલ પર 100 ટકા સુધીનો ટેરિફ લાદી શકાય છે. ભારત અને ચીન રશિયન ક્રૂડના મોટા ખરીદદારો હોવાથી આ જોગવાઈએ ભારતીય નિકાસકારોનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે.

પરંતુ અહીં સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે ભારત પર 100 ટકા ટેરિફ તરત જ લાગુ થઈ ગયો નથી. નવા કાયદાએ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિને આવો ટેરિફ લાદવાની સત્તા આપી છે. હવે કયા દેશો સામે તેનો ઉપયોગ થશે, ચોક્કસ કેટલો દર રહેશે, કયા માલને તેમાં સામેલ કરવામાં આવશે અને અમલ ક્યારે થશે તે આગામી અમેરિકી નિર્ણયોથી સ્પષ્ટ થશે.

આખો મામલો શું છે?

રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધના સંદર્ભમાં અમેરિકા લાંબા સમયથી રશિયાની આવકના મુખ્ય સ્ત્રોતો પર દબાણ વધારવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. રશિયા માટે ક્રૂડ ઓઈલ અને ગેસની નિકાસ આવકનું મોટું સાધન છે.

રશિયન તેલ ખરીદતા દેશો પર આર્થિક દબાણ વધારવાનો હેતુ એ છે કે આવા દેશો રશિયન ઊર્જાની ખરીદી ઘટાડે અથવા અમેરિકાની નીતિ સાથે વધુ સુસંગત પગલાં લે.

નવા કાયદા દ્વારા ટ્રમ્પ પ્રશાસનને આ દિશામાં વધુ શક્તિ મળી છે. કાયદામાં રશિયન તેલ અને કુદરતી ગેસના સૌથી મોટા ખરીદદારો પાસેથી થતી આયાત સામે 100 ટકા સુધીનો ટેરિફ લગાવવાની જોગવાઈ છે.

ભારત માટે આ મુદ્દો એટલા માટે મહત્વનો છે કારણ કે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં રશિયા ભારત માટે ક્રૂડ ઓઈલનો મહત્વપૂર્ણ સપ્લાયર બન્યું છે.

શું ભારત પર ખરેખર 100 ટકા ટેરિફ લાગશે?

હાલમાં તેનો જવાબ ‘હા’ કહી શકાય નહીં.

આ કાયદો અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિને 100 ટકા સુધીનો ટેરિફ લગાવવાની સત્તા આપે છે, પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે કાયદો લાગુ થતાં જ ભારતમાંથી આવતા દરેક માલ પર 100 ટકા ટેરિફ લાગી ગયો છે.

આ તફાવત સમજવો ખૂબ જરૂરી છે.

જો અમેરિકી પ્રશાસન ભારતને આ જોગવાઈ હેઠળ ટાર્ગેટ કરે છે, તો પછી ચોક્કસ દર નક્કી કરવામાં આવશે. તે 100 ટકા જ હશે તે પણ જરૂરી નથી. કયા માલ પર ટેરિફ લાગશે અને કયા માલને છૂટ મળશે તે પણ નીતિગત નિર્ણય પર આધારિત રહેશે.

આથી હાલમાં ભારતીય નિકાસકારો માટે સૌથી મોટો મુદ્દો ટેરિફનો અંતિમ દર નહીં પરંતુ અનિશ્ચિતતા છે.

ભારત-અમેરિકા વેપાર માટે કેમ મહત્વનું છે?

અમેરિકા ભારત માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ નિકાસ બજારોમાંનું એક છે. ભારતના વાણિજ્ય મંત્રાલયના Trade Intelligence and Analytics Portal અનુસાર 2025માં અમેરિકાને ભારતની નિકાસ લગભગ 92.28 અબજ ડોલર રહી હતી. ભારતની કુલ નિકાસમાં અમેરિકાનો હિસ્સો પણ નોંધપાત્ર છે.

આટલા મોટા બજાર સાથે વેપાર કરતી ભારતીય કંપનીઓ માટે અમેરિકામાં લાગતો કોઈપણ મોટો વધારાનો ટેરિફ સીધી રીતે કિંમત, ઓર્ડર અને નફાના ગણિતને અસર કરી શકે છે.

જો અમેરિકન આયાતકારને ભારતીય માલ અગાઉ કરતાં ઘણો મોંઘો પડે તો તે કંપની ભારતીય સપ્લાયર સાથે ભાવ અંગે ફરી વાટાઘાટ કરી શકે છે. કેટલાક કિસ્સામાં વધારાનો ખર્ચ ભારતીય નિકાસકાર અને અમેરિકન આયાતકાર વચ્ચે વહેંચાઈ શકે છે.

પરંતુ જો ટેરિફ ખૂબ ઊંચો હોય તો ખરીદદારો અન્ય દેશોના સપ્લાયરો તરફ પણ વળી શકે છે.

ટેક્સટાઇલ અને ગારમેન્ટ સેક્ટર પર અસર

ભારતીય ટેક્સટાઇલ અને તૈયાર કપડાંનો ઉદ્યોગ અમેરિકન બજાર સાથે લાંબા સમયથી જોડાયેલો છે.

ટેરિફ વધે તો અમેરિકામાં ભારતીય કપડાંની અંતિમ કિંમત વધી શકે છે. આ ક્ષેત્રમાં કિંમત ખૂબ મહત્વની હોવાથી ભારતીય નિકાસકારોને સ્પર્ધાત્મક દબાણનો સામનો કરવો પડી શકે છે.

ભારતને બાંગ્લાદેશ, વિયેતનામ અને અન્ય એશિયન દેશો તરફથી પણ સ્પર્ધા મળે છે. જો કોઈ અમેરિકન ખરીદદારને ભારતીય માલ પર વધુ આયાત શુલ્ક ચૂકવવું પડે, તો તે અન્ય સપ્લાયર પાસેથી માલ મેળવવાના વિકલ્પો પર વિચાર કરી શકે છે.

ભારતના વાણિજ્ય મંત્રાલયના આંકડા દર્શાવે છે કે ટેક્સટાઇલ અને ગારમેન્ટ દેશના મહત્વના નિકાસ ક્ષેત્રોમાં છે.

આથી જો નવા અમેરિકી ટેરિફનો વ્યાપ ટેક્સટાઇલ ઉત્પાદનો સુધી પહોંચે તો આ ક્ષેત્રમાં ઓર્ડર, ભાવ અને નફાના માર્જિન પર દબાણ આવી શકે છે.

એન્જિનિયરિંગ અને મેન્યુફેક્ચરિંગ

ભારતથી અમેરિકા જતાં માલમાં એન્જિનિયરિંગ ઉત્પાદનોનું પણ મહત્વનું સ્થાન છે.

મશીનરી, ઔદ્યોગિક સાધનો, વિવિધ મેટલ પ્રોડક્ટ્સ, મશીન પાર્ટ્સ અને અન્ય એન્જિનિયરિંગ સામાન અમેરિકન બજારમાં જાય છે.

ભારતના કુલ માલ નિકાસમાં એન્જિનિયરિંગ ગુડ્સનો હિસ્સો મોટો છે. વાણિજ્ય મંત્રાલયના ડેટા અનુસાર 2023-24માં ભારતની એન્જિનિયરિંગ ગુડ્સ નિકાસ આશરે 109.3 અબજ ડોલર હતી.

જો અમેરિકન બજારમાં આવા ઉત્પાદનો પર વધારાનો ટેરિફ આવે તો આયાતકારો માટે ભારતીય માલની કિંમત વધી શકે છે. પરિણામે નવા ઓર્ડર મેળવવા માટે ભારતીય કંપનીઓને ભાવમાં ફેરફાર કરવો પડી શકે છે.

જેમ્સ અને જ્વેલરી ઉદ્યોગ માટે પડકાર

ભારતનું જેમ્સ અને જ્વેલરી સેક્ટર પણ અમેરિકન બજાર સાથે ઊંડું જોડાયેલું છે.

હીરા, કિંમતી પથ્થરો, સોનાની જ્વેલરી અને અન્ય ઉત્પાદનોની નિકાસમાં અમેરિકા મહત્વપૂર્ણ બજાર છે.

આ ક્ષેત્રમાં પહેલેથી જ કાચા માલની કિંમત, વૈશ્વિક માંગ, વિનિમય દર અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારની સ્થિતિ જેવા અનેક પરિબળો મહત્વ ધરાવે છે.

જો આયાત શુલ્ક વધે તો અમેરિકન ખરીદદારો માટે ભારતીય જ્વેલરી વધુ મોંઘી થઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં નિકાસકારો પાસે કિંમત ઘટાડવી કે વધારાનો ખર્ચ ગ્રાહક પર નાખવો—બંને મુશ્કેલ વિકલ્પ બની શકે છે.

વાણિજ્ય મંત્રાલયના આંકડા મુજબ જેમ્સ અને જ્વેલરી ભારતના નોંધપાત્ર નિકાસ ક્ષેત્રોમાં સામેલ છે.

ફાર્મા સેક્ટર પર શું અસર થઈ શકે?

ભારતીય ફાર્માસ્યુટિકલ ઉદ્યોગ અમેરિકન બજાર માટે ખૂબ મહત્વનો સપ્લાયર છે. ભારતમાંથી અમેરિકા જતી દવાઓ અને અન્ય ફાર્મા પ્રોડક્ટ્સનું પ્રમાણ નોંધપાત્ર છે.

જો નવા ટેરિફનો વ્યાપ ફાર્માસ્યુટિકલ ઉત્પાદનો સુધી પહોંચે તો કંપનીઓના ખર્ચનું ગણિત બદલાઈ શકે છે.

પરંતુ અહીં પણ ઉતાવળમાં કોઈ ચોક્કસ નિષ્કર્ષ કાઢવો યોગ્ય નથી. કારણ કે કાયદો પસાર થવાથી દરેક ભારતીય પ્રોડક્ટ પર આપમેળે 100 ટકા ટેરિફ લાગતો નથી.

અમેરિકી પ્રશાસન કયા HS કોડ અથવા પ્રોડક્ટ કેટેગરીને આવરી લે છે તે સ્પષ્ટ થયા પછી જ ફાર્મા ક્ષેત્રની વાસ્તવિક અસરનું મૂલ્યાંકન કરી શકાશે.

ભારતના વાણિજ્ય મંત્રાલયના આંકડા અનુસાર દવાઓ અને ફાર્માસ્યુટિકલ્સ દેશની મોટી નિકાસ કેટેગરીમાં સામેલ છે.

લેધર અને ફૂટવેર ઉદ્યોગ

ભારતીય લેધર અને ફૂટવેર ઉદ્યોગ પણ અમેરિકન બજાર પર નિર્ભર છે.

ફૂટવેર, બેગ, લેધર ગૂડ્સ અને અન્ય ઉત્પાદનોમાં ભારતીય કંપનીઓને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પર્ધાનો સામનો કરવો પડે છે. જો અમેરિકામાં ભારતીય માલની કિંમત વધે તો ઓર્ડર મેળવવા માટે કંપનીઓએ વધુ સ્પર્ધાત્મક ભાવ આપવો પડી શકે છે.

ભારત સરકારે અગાઉ પણ વૈશ્વિક ટેરિફ વધારાથી અસરગ્રસ્ત ક્ષેત્રોમાં ટેક્સટાઇલ, લેધર, જેમ્સ-જ્વેલરી, એન્જિનિયરિંગ અને મરીન પ્રોડક્ટ્સ જેવા સેક્ટરોને મહત્વ આપ્યું છે.

ઓટો અને ઓટો પાર્ટ્સ

ભારતથી અમેરિકામાં વાહનો અને ઓટો પાર્ટ્સની પણ નિકાસ થાય છે.

આ ક્ષેત્રમાં ટેરિફ વધવાથી અમેરિકન આયાતકારનો ખર્ચ વધી શકે છે. ત્યારબાદ કંપનીઓ ભારતીય ઉત્પાદકો સાથે ભાવ અંગે ચર્ચા કરી શકે છે અથવા વૈકલ્પિક સપ્લાય ચેઇન શોધી શકે છે.

ઓટો ઉદ્યોગમાં સપ્લાય ચેઇન ઘણી વખત લાંબા ગાળાના કરારો પર આધારિત હોય છે. તેથી ટેરિફમાં મોટો ફેરફાર થાય તો કંપનીઓને માત્ર વેચાણ કિંમત જ નહીં પરંતુ ઉત્પાદન ક્યાં કરવું, પાર્ટ્સ ક્યાંથી મેળવવા અને કયા બજારમાં માલ મોકલવો જેવા મુદ્દાઓ પર પણ વિચારવું પડી શકે છે.

IT સેક્ટર પર સીધી અસર કેમ અલગ છે?

‘ભારતના IT સેક્ટર પર પણ 100 ટકા ટેરિફ લાગશે’ એવી વાતથી ગેરસમજ થઈ શકે છે.

મોટાભાગના આયાત ટેરિફ માલસામાન પર લાગતા હોય છે, જ્યારે સોફ્ટવેર ડેવલપમેન્ટ, IT કન્સલ્ટિંગ અને અન્ય ડિજિટલ સેવાઓ માલની આયાત જેવી સીધી કેટેગરીમાં આવતી નથી.

એટલે નવા કાયદાને કારણે ભારતીય IT સેવાઓ પર આપમેળે 100 ટકા ટેરિફ લાગશે એવું કહેવું યોગ્ય નથી.

હા, જો અમેરિકા ભવિષ્યમાં સેવાઓ, ડિજિટલ વેપાર અથવા ટેક્નોલોજી ક્ષેત્ર માટે અલગ વેપાર પગલાં લે તો IT કંપનીઓ પર પરોક્ષ અસર થઈ શકે છે. પરંતુ હાલના કાયદાના આધારે IT સેવાઓને ટેક્સટાઇલ અથવા મેન્યુફેક્ચરિંગ જેવી સીધી અસરગ્રસ્ત કેટેગરીમાં મૂકવી યોગ્ય નથી.

અમેરિકાને ભારત શું-શું વેચે છે?

ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેનો વેપાર માત્ર કપડાં કે દવાઓ પૂરતો મર્યાદિત નથી.

ભારતથી અમેરિકાને ઇલેક્ટ્રિકલ મશીનરી અને સાધનો, ફાર્માસ્યુટિકલ ઉત્પાદનો, એન્જિનિયરિંગ ગુડ્સ, પેટ્રોલિયમ પ્રોડક્ટ્સ, જેમ્સ અને જ્વેલરી સહિત વિવિધ પ્રકારનો માલ જાય છે.

ભારતના વાણિજ્ય મંત્રાલયના તાજેતરના Trade Intelligence ડેટામાં અમેરિકાને ભારતની નિકાસમાં ઇલેક્ટ્રિકલ મશીનરી અને સાધનો સૌથી મોટી કોમોડિટી કેટેગરી તરીકે દર્શાવવામાં આવી છે.

આથી જો અમેરિકી પ્રશાસન નવા ટેરિફનો વ્યાપક ઉપયોગ કરે તો અસર માત્ર એક જ ઉદ્યોગ સુધી મર્યાદિત રહેવાની શક્યતા નથી.

ભારત માટે બીજો મોટો મુદ્દો—ક્રૂડ ઓઈલ

આ સમગ્ર મામલાની બીજી બાજુ ભારતની ઊર્જા જરૂરિયાત છે.

ભારત વિશ્વના મોટા ઊર્જા વપરાશકર્તાઓમાંનું એક છે. રશિયન ક્રૂડ ઓઈલ છેલ્લા વર્ષોમાં ભારતની આયાતમાં મહત્વનું સ્થાન ધરાવે છે.

અમેરિકી કાયદાનો હેતુ જ રશિયન ઊર્જા ખરીદતા મોટા દેશો પર દબાણ વધારવાનો છે. તેથી ભારત સામે કોઈ પગલું લેવાય તો તેની અસર માત્ર નિકાસકારો સુધી મર્યાદિત રહે નહીં; ભારતની ઊર્જા ખરીદી અને વેપાર નીતિ પર પણ ચર્ચા થઈ શકે છે.

ભારતીય સરકાર પહેલેથી જ ઊર્જા સુરક્ષા અને વેપાર હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને આ વિકાસ પર નજર રાખી રહી છે. તાજેતરના અહેવાલોમાં ભારતે પણ આવા પગલાંના દ્વિપક્ષીય સંબંધો અને ઊર્જા સુરક્ષા પર પડતા સંભવિત પ્રભાવ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.

સૌથી મોટી ચિંતા ટેરિફ કરતાં અનિશ્ચિતતાની

ભારતીય નિકાસકારો માટે અત્યારે સૌથી મુશ્કેલ બાબત એ છે કે તેમને ખબર નથી કે અંતિમ નીતિ કેવી હશે.

જો દર 100 ટકા સુધી જઈ શકે છે, તો કંપનીઓ માટે આગામી ઓર્ડરની કિંમત નક્કી કરવી મુશ્કેલ બની શકે છે. અમેરિકન આયાતકારો પણ લાંબા ગાળાના કરારો અંગે સાવચેતી રાખી શકે છે.

આ ઉપરાંત કંપનીઓએ અન્ય બજારો શોધવા, સપ્લાય ચેઇનમાં ફેરફાર કરવા અને ઉત્પાદન ખર્ચ ઘટાડવા જેવા વિકલ્પો પર વિચાર કરવો પડી શકે છે.

આથી હાલમાં સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ નથી કે ‘100 ટકા ટેરિફ લાગી ગયો કે નહીં’, પરંતુ એ છે કે અમેરિકા આ નવી સત્તાનો ઉપયોગ કઈ રીતે અને કેટલા પ્રમાણમાં કરે છે.

હવે આગળ શું થશે?

આગામી દિવસોમાં બજારની નજર અમેરિકી પ્રશાસનની જાહેરાતો પર રહેશે.

ખાસ કરીને ચાર બાબતો મહત્વની રહેશે:

• કયા દેશોને નવા ટેરિફ હેઠળ સામેલ કરવામાં આવે છે?
• ચોક્કસ ટેરિફ દર કેટલો નક્કી થાય છે?
• કયા ભારતીય ઉત્પાદનો અથવા પ્રોડક્ટ કેટેગરી તેમાં આવશે?
• નવા નિયમોનો અમલ કઈ તારીખથી થશે?

આ ચાર મુદ્દા સ્પષ્ટ થયા બાદ જ ભારતીય ટેક્સટાઇલ, એન્જિનિયરિંગ, જેમ્સ-જ્વેલરી, ફાર્મા, લેધર અને અન્ય ક્ષેત્રો પર વાસ્તવિક અસરનું વધુ ચોક્કસ મૂલ્યાંકન થઈ શકશે.

ભારત માટે આગામી સમય મહત્વનો

નવા અમેરિકી કાયદાથી ભારત સામે તરત જ 100 ટકા ટેરિફ લાગુ થયો નથી, પરંતુ અમેરિકી સરકાર પાસે હવે ઊંચો ટેરિફ લાદવાની નવી કાયદાકીય સત્તા છે. આ જ બાબત ભારતના નિકાસકારો માટે મહત્વપૂર્ણ બની છે.

જો આ સત્તાનો ઉપયોગ ભારત સામે કરવામાં આવે અને ટેરિફ ઊંચો રાખવામાં આવે તો અમેરિકન બજાર પર નિર્ભર ભારતીય નિકાસ ક્ષેત્રો માટે પડકાર ઊભો થઈ શકે છે. ખાસ કરીને ટેક્સટાઇલ, ગારમેન્ટ, એન્જિનિયરિંગ, લેધર, ફૂટવેર, જેમ્સ-જ્વેલરી અને અન્ય મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રો પર તેની અસર જોવા મળી શકે છે.

બીજી તરફ IT અને અન્ય સેવાઓને હાલના કાયદાના આધારે સીધી રીતે 100 ટકા ટેરિફના દાયરામાં ગણવી યોગ્ય નથી.

અંતે આખી સ્થિતિનો આધાર અમેરિકી પ્રશાસનના આગામી નિર્ણય પર રહેશે. એટલે હાલની સ્થિતિને ‘ભારત પર 100 ટકા ટેરિફ લાગુ’ તરીકે જોવાને બદલે ‘ભારત સામે 100 ટકા સુધીના ટેરિફનો કાયદાકીય વિકલ્પ ખુલ્યો’ એમ સમજવું વધુ સચોટ છે.