હૃદયરોગના દર્દીઓ માટે ખુશખબર: દાડમમાં રહેલું ‘યુરોલિથિન એ’ તત્વ હૃદયને રાખશે સુરક્ષિત
આરોગ્ય અને તબીબી ક્ષેત્રે સમયાંતરે ચોંકાવનારા સંશોધનો સામે આવતા રહે છે. તાજેતરમાં જ યુકેની ખ્યાતનામ કિંગ્સ કોલેજ લંડન (King’s College London) ના વૈજ્ઞાનિકોએ એક એવું સંશોધન કર્યું છે જે હૃદય રોગના દર્દીઓ માટે નવી આશાનું કિરણ લઈને આવ્યું છે. આ અભ્યાસ મુજબ, દાડમ (Pomegranate) માંથી મળતું એક ખાસ સંયોજન હૃદયને સુરક્ષિત રાખવામાં અને હાર્ટ ફેલ્યોરના જોખમને ઘટાડવામાં મદદરૂપ સાબિત થઈ શકે છે.
વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા અનુસાર, ‘યુરોલિથિન એ’ (Urolithin A) નામનું આ તત્વ ત્યારે ઉત્પન્ન થાય છે જ્યારે આપણું શરીર દાડમ, અખરોટ અને કેટલીક બેરી જેવી ખાદ્ય ચીજોનું પાચન કરે છે. આ તત્વ હૃદયની કાર્યક્ષમતા સુધારવામાં, હૃદયની માંસપેશીઓને આરામ આપવામાં, સ્કારિંગ (દાગ કે ફાઇબ્રોસિસ) ઘટાડવામાં અને હૃદયના જોખમી કદવૃદ્ધિને અટકાવવામાં અદ્ભુત પરિણામો આપી શકે છે.
HFpEF એટલે શું? અને આ સ્થિતિ શા માટે ગંભીર છે?
આ સંશોધન ખાસ કરીને હાર્ટ ફેલ્યોરના એવા પ્રકાર પર કેન્દ્રિત છે જેને ‘HFpEF’ (Heart failure with preserved ejection fraction) કહેવામાં આવે છે. એકલા યુકેમાં જ આશરે પાંચ લાખ લોકો આ સ્થિતિથી પીડિત છે.
આ પ્રકારના હાર્ટ ફેલ્યોરમાં હૃદય સામાન્ય રીતે લોહી તો પંપ કરી શકે છે, પરંતુ તે સખત (Stiff) બની જાય છે અને બે ધબકારા વચ્ચે પૂરતા પ્રમાણમાં આરામ કરી શકતું નથી, જેના કારણે હૃદયમાં લોહી ભરવામાં મુશ્કેલી પડે છે. આના પરિણામે દર્દીને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, સતત થાક લાગવો અને શારીરિક ક્ષમતા ઘટી જવા જેવી સમસ્યાઓનો સામનો કરવો પડે છે.
વધતી ઉંમર, હાઇ બ્લડ પ્રેશર અને ડાયાબિટીસ જેવા કારણો આ સ્થિતિ માટે જવાબદાર છે. વસ્તીની વૃદ્ધિ અને અનિયંત્રિત જીવનશૈલીને કારણે આ રોગ ઝડપથી વધી રહ્યો છે. જો કે, આ રોગની જટિલતાને કારણે અત્યાર સુધી તેના અસરકારક ઉપચારો ખૂબ જ મર્યાદિત રહ્યા છે, અને ડૉક્ટરો મુખ્યત્વે વજન નિયંત્રણ અને જીવનશૈલીમાં ફેરફાર કરવાની જ સલાહ આપતા હોય છે.
‘યુરોલિથિન એ’ (Urolithin A) કેવી રીતે કામ કરે છે?
કિંગ્સ કોલેજ લંડનના આ અભ્યાસના વરિષ્ઠ લેખક ડૉ. જોસેફ બર્ગોયને (Dr Joseph Burgoyne) સમજાવ્યું કે આ સંશોધને એક નવો જ થેરાપ્યુટિક ટાર્ગેટ શોધી કાઢ્યો છે. વૈજ્ઞાનિકોએ શોધી કાઢ્યું કે યુરોલિથિન એ શરીરના ‘PKGIα’ નામના પ્રોટીનને સક્રિય (Activate) કરે છે, જે રક્તવાહિનીઓના કાર્ય અને હૃદયના સ્નાયુઓને આરામ આપવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
સંશોધન દરમિયાન જ્યારે પ્રાણીઓ પર આનું પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું, ત્યારે તેમની હૃદયની કાર્યક્ષમતામાં 80% સુધીનો સુધારો જોવા મળ્યો. આ તત્વે હૃદયના પેશીઓની રિલેક્સ થવાની ક્ષમતા વધારી, હાનિકારક ફાઇબ્રોસિસ ઘટાડ્યું અને હૃદયના સ્નાયુકોષોના બિનજરૂરી કદ વધતા અટકાવ્યા. આ ઉપરાંત, સ્ટેમ સેલ્સમાંથી તૈયાર કરવામાં આવેલી માનવ હૃદયની પેશીઓ પર પણ આના સકારાત્મક પરિણામો જોવા મળ્યા છે. માનવ સ્વાસ્થ્ય પર અગાઉ થયેલા અભ્યાસોમાં પણ આ તત્વ સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત હોવાનું સાબિત થઈ ચૂક્યું છે.
શું માત્ર દાડમ ખાવાથી હાર્ટ ફેલ્યોર મટી જશે? બ્રિટિશ હાર્ટ ફાઉન્ડેશનની ચેતવણી
આ સંશોધનના પરિણામો ખૂબ જ ઉત્સાહજનક છે, પરંતુ તબીબી નિષ્ણાતો અને બ્રિટિશ હાર્ટ ફાઉન્ડેશન (British Heart Foundation) દ્વારા સાવચેતી રાખવાની સલાહ આપવામાં આવી છે.
બ્રિટિશ હાર્ટ ફાઉન્ડેશનના રિસર્ચ ડિરેક્ટર પ્રોફેસર જેમ્સ લીપરે (Professor James Leiper) સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હાલમાં આ ફાયદાઓ માત્ર પ્રાણીઓ અને લેબોરેટરીમાં તૈયાર કરેલી પેશીઓમાં જ જોવા મળ્યા છે. દર્દીઓ પર તેની ચોક્કસ અસર તપાસવા માટે માનવ ક્લિનિકલ ટ્રાયલ્સ (Clinical Trials) હજુ બાકી છે.
તેમણે ચેતવણી આપી હતી કે માત્ર કોઈ એક ખોરાક ખાવાથી હૃદયરોગ મટી જતો નથી કે અટકી જતો નથી. સ્વસ્થ અને સંતુલનવાળી આહાર શૈલી જ હૃદયને સાજા રાખવાનો શ્રેષ્ઠ રસ્તો છે. ટૂંકમાં, ભવિષ્યમાં આ સંશોધનને કારણે હાર્ટ ફેલ્યોરના દર્દીઓ માટે એક નવી અને અસરકારક દવા વિકસાવવાની મોટી સંભાવના ઊભી થઈ છે, જે લાખો લોકોનું જીવન ધોરણ સુધારવામાં મદદરૂપ થશે.
