સવારનો નાસ્તો ન લેવાથી વધે છે ક્રેવિંગ અને ઓવરઈટિંગ
આજના ભાગદોડભર્યા જીવનમાં અનેક લોકો સમયના અભાવે અથવા તો વજન ઘટાડવાની ઘેલછામાં સવારનો નાસ્તો છોડી દેતા હોય છે. રાતભરના લાંબા ઉપવાસ (ઓવરનાઈટ ફાસ્ટિંગ) પછી શરીરને તાત્કાલિક શક્તિ અને પોષણની જરૂર હોય છે, જે સવારના ખોરાકમાંથી મળે છે. પરંતુ જો કોઈ વ્યક્તિ સતત એક મહિના સુધી સવારે નાસ્તો કરવાનું બંધ કરી દે, તો તેના શરીરમાં કેવા પરિવર્તનો આવે છે? મુંબઈ સેન્ટ્રલ સ્થિત વોકહાર્ટ હોસ્પિટલના કન્સલ્ટન્ટ ગેસ્ટ્રોએન્ટેરોલોજિસ્ટ ડૉ. સાઈ પ્રસાદ લાડે આ અંગે વિગતવાર માહિતી આપી છે.
નાસ્તો ન કરવાથી શરીર પર થતી પ્રાથમિક અસરો
ડૉ. લાડના જણાવ્યા અનુસાર, આખી રાત આરામ કર્યા પછી શરીર માટે સવારનો નાસ્તો એ પ્રથમ ખોરાક છે જેનાથી શરીરને દિવસભર કામ કરવાની ઉર્જા પ્રાપ્ત થાય છે. જો તેને નિયમિતપણે છોડી દેવામાં આવે તો લોહીમાં ગ્લુકોઝ એટલે કે બ્લડ સુગરના સ્તરમાં અનિયમિત વધઘટ થવા લાગે છે. આ આદતના કારણે દિવસ દરમિયાન અચાનક વધુ પડતી ભૂખ લાગવી, અતિશય ખોરાક ખાવાની વૃત્તિ (ઓવરઈટિંગ), સતત થાક અનુભવવો, કામમાં એકાગ્રતાનો અભાવ અને સ્વભાવમાં ચીડિયાપણું આવી શકે છે.
આજકાલ ઘણા લોકો ફિટનેસના નામે ઇન્ટરમિટન્ટ ફાસ્ટિંગના ભાગરૂપે સવારે મોડે સુધી કશું ખાતા નથી. પરંતુ જો યોગ્ય ન્યુટ્રિશન પ્લાનિંગ વગર આ રીતે ઉપવાસ કરવામાં આવે, તો તે શરીર માટે અણધારી સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ ઊભી કરી શકે છે.
પુરુષો અને સ્ત્રીઓ પર થાય છે અલગ-અલગ અસર
ડૉ. લેડે નોંધ્યું છે કે પુરુષો અને સ્ત્રીઓના શરીરમાં હોર્મોનલ બનાવટ અલગ હોવાથી નાસ્તો છોડવાની આડઅસરો પણ બંનેમાં જુદી જુદી જોવા મળે છે. સ્ત્રીઓનું શરીર એનર્જી લેવલમાં થતા ફેરફારો અને હોર્મોનલ ઉતાર-ચઢાવ પ્રત્યે વધુ સંવેદનશીલ હોય છે. તેથી નાસ્તો છોડવાથી મહિલાઓમાં મૂડ સ્વિંગ, ખોરાકની અનિયમિત આદતો અને બ્લડ સુગરમાં અચાનક ફેરફારો જોવા મળે છે. ખાસ કરીને જે મહિલાઓ PCOS (પોલિસિસ્ટિક ઓવરી સિન્ડ્રોમ) અથવા ડાયાબિટીસથી પીડાય છે, તેમના માટે સવારનો નાસ્તો છોડવો ખૂબ નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે છે.
બીજી તરફ, પુરુષો ક્યારેક ક્યારેક નાસ્તો છોડી દે તો તેમનું શરીર તેને સહન કરી લે છે. પરંતુ જો આ આદતને કારણે તેમને બપોરે કે રાત્રે વધુ પડતી ભૂખ લાગે, મોડી રાત્રે ખાવાની ટેવ પડે અથવા જંક ફૂડ ખાવાની ઇચ્છા થાય, તો તેનાથી તેમનું મેટાબોલિઝમ (ચયાપચય), એનર્જી લેવલ અને વજન નિયંત્રણની પ્રક્રિયા ખોરવાઈ જાય છે. આખરે, આપણે નાસ્તો કરીએ છીએ કે નહીં તેના કરતાં આપણે દિવસભર કેવા પ્રકારનો ગુણવત્તાસભર ખોરાક ખાઈએ છીએ તે વધુ મહત્વનું છે.
સતત એક મહિનો નાસ્તો ન કરવાથી શું થાય?
જો કોઈ વ્યક્તિ સતત ૩૦ દિવસ સુધી નાસ્તો ન કરે, તો તેની અસર તેની એકંદર જીવનશૈલી અને શારીરિક ક્ષમતા પર દેખાવા લાગે છે. ડૉ. લાડ જણાવે છે કે કેટલાક લોકોને દિવસના અંતે અતિશય થાક, માથાનો દુખાવો, કામ કરવાની ક્ષમતામાં ઘટાડો અને ગળી અથવા વધુ કેલરીવાળી વસ્તુઓ ખાવાની તીવ્ર ઈચ્છા (ક્રેવિંગ) થઈ શકે છે. કેટલાક લોકોમાં કદાચ બહારથી કોઈ સ્પષ્ટ લક્ષણો ન દેખાય, પરંતુ જો તેઓ દિવસના બાકીના ભોજનમાં સંતુલિત આહાર ન લે તો તેમના શરીરમાં આવશ્યક પોષક તત્વોની ભારે ઉણપ સર્જાય છે.
આ ઉપરાંત, જે લોકોને ડાયાબિટીસ, એસિડ રિફ્લક્સ (એસિડિટી) કે પાચન સંબંધિત જૂની સમસ્યાઓ હોય, તેમના માટે નિયમિતપણે નાસ્તો ન ખાવાથી તેમની બીમારી વધુ ગંભીર રૂપ ધારણ કરી શકે છે.
કોણે ભૂલથી પણ નાસ્તો ન છોડવો જોઈએ?
ડોક્ટરોની સલાહ મુજબ અમુક જૂથના લોકો માટે સવારનો નાસ્તો. બાળકો, કિશોરો, સગર્ભા સ્ત્રીઓ, ડાયાબિટીસની દવાઓ લેતા દર્દીઓ, વારંવાર હાર્ટબર્ન કે એસિડિટી અનુભવતા લોકો અને શારીરિક શ્રમ કરતા મજૂરો કે એથ્લેટ્સ માટે નાસ્તો છોડવો જોખમી છે. જો આ લોકો લાંબા સમય સુધી ભૂખ્યા રહે છે, તો લોહીમાં શર્કરાનું પ્રમાણ અચાનક ઘટી જવું (હાયપોગ્લાયકેમિયા), ચક્કર આવવા કે પાચનની ગંભીર તકલીફો ઊભી થવાની શક્યતા વધી જાય છે.
શું વજન ઘટાડવા માટે નાસ્તો સ્કિપ કરવો યોગ્ય છે?
ઘણા લોકો માને છે કે નાસ્તો ન ખાવાથી કેલરી ઘટશે અને વજન ઝડપથી ઉતરશે, પરંતુ આરોગ્ય નિષ્ણાતો આ વિચારસરણીને તદ્દન ખોટી ગણાવે છે. વજન ઘટાડવું એ ભોજન છોડી દેવા વિશે નથી, પરંતુ યોગ્ય અને સંતુલિત આહાર લેવા વિશે છે. નાસ્તો ન કરવાથી બપોરે કે સાંજે ભૂખ બેકાબૂ બને છે, જેનાથી વ્યક્તિ વધુ કેલરીવાળો ખોરાક ખાઈ લે છે.
આરોગ્યપ્રદ જીવન માટે પ્રોટીન, ફાઈબર અને હેલ્ધી ફેટ્સ ધરાવતો સંતુલિત નાસ્તો આદર્શ માનવામાં આવે છે. આનાથી પેટ લાંબો સમય ભરેલું રહે છે અને ભૂખ પર નિયંત્રણ રહે છે. જે લોકો વજન ઘટાડવા માટે ફાસ્ટિંગ કરવા માગે છે તેમણે પણ નિષ્ણાતની સલાહ લઈને જ પોષણયુક્ત ડાયટ ચાર્ટ બનાવવો જોઈએ.
