ઋતુ બદલાતા જ ખભા પર દેખાવા લાગે છે ડેન્ડ્રફ?

ડેન્ડ્રફથી છુટકારો મેળવવાની સાચી રીત: હેર કેર રૂટિનમાં આ નાની બાબતોનું ધ્યાન રાખશો તો મળશે કાયમી રાહત

જેવી ઋતુ બદલાવા લાગે છે અને વાતાવરણમાં ફેરફાર થાય છે, તેવી જ રીતે આપણા શરીર અને સ્વાસ્થ્ય પર તેની સીધી અસર જોવા મળે છે. બદલાતી મોસમ સાથે જ ઘણા લોકોને માથામાં ડેન્ડ્રફ (ખોડો) અને અસહ્ય ખંજવાળની સમસ્યા સતાવવા લાગે છે. પરિસ્થિતિ એવી બને છે કે ખભા પર સફેદ ડેન્ડ્રફ ખરવાને કારણે ઘણીવાર શરમજનક સ્થિતિનો સામનો કરવો પડે છે.

માથામાં સફેદ પપડી જામી જવાથી વારંવાર ખંજવાળ આવે છે, જે રોજિંદા કામકાજમાં પણ ખલેલ પહોંચાડે છે. જો આ સમસ્યા શરૂઆતના તબક્કામાં હોય અને તેનું પ્રમાણ વધારે ન હોય, તો કેટલાક સરળ ઘરેલું ઉપાયો અને સાવચેતીઓ અપનાવીને તેનાથી રાહત મેળવી શકાય છે. પરંતુ કોઈપણ ઉપાય કરતા પહેલા એ સમજવું અત્યંત આવશ્યક છે કે ડેન્ડ્રફ થવા પાછળના મૂળ કારણો કયા છે.

હવામાન બદલાતા જ ડેન્ડ્રફની સમસ્યા કેમ વધી જાય છે?

ડેન્ડ્રફ થવા પાછળ હંમેશાં એકમાત્ર કારણ હોતું નથી. જ્યારે ઋતુ બદલાય છે ત્યારે હવામાં ભેજનું પ્રમાણ ઘટવાને કારણે ખોપરી ઉપરની ચામડી (Scalp) અત્યંત શુષ્ક બની જાય છે, જેનાથી ત્વચાના મૃત કોષો પપડી બનીને બહાર નીકળે છે. આ ઉપરાંત, ખોપરી ઉપરની ચામડીમાં વધુ પડતું તેલ જમા થવું, ‘મલાસેજિયા’ (Malassezia) નામના યીસ્ટની સક્રિયતા વધી જવી, હેર કેર પ્રોડક્ટ્સની એલર્જી અથવા બળતરા અને ‘સેબોરેક ડર્મેટાઇટિસ’ (Seborrheic Dermatitis) જેવી ત્વચાની બીમારીઓ પણ ડેન્ડ્રફ માટે જવાબદાર સાબિત થઈ શકે છે.

ડેન્ડ્રફથી રાહત મેળવવા માટે અપનાવો આ મહત્વપૂર્ણ બાબતો

જો તમે ડેન્ડ્રફ અને તેનાથી થતી ખંજવાળથી પરેશાન છો, તો તમારી દિનચર્યામાં કેટલાક બદલાવ લાવવા જરૂરી છે:

• એલોવેરા જેલનો ઉપયોગ: જો ત્વચાની શુષ્કતા કે બળતરાને કારણે સમસ્યા વધી રહી હોય, તો શુદ્ધ અને સાદું એલોવેરા જેલ લગાડવાથી રાહત મળી શકે છે. જોકે, તેનો ઉપયોગ કરતા પહેલા ત્વચાના નાના ભાગ પર પેચ ટેસ્ટ અવશ્ય કરો, જેથી એલર્જી ન થાય.

• ગરમ પાણીથી સ્નાન કે વાળ ધોવાનું ટાળો: માથામાં ડેન્ડ્રફ હોય ત્યારે ક્યારેય પણ ખૂબ ગરમ પાણીથી વાળ ધોવા જોઈએ નહીં. ગરમ પાણી સ્કેલ્પની કુદરતી ભેજ છીનવી લે છે, જેનાથી શુષ્કતા અને બળતરા વધુ વધી જાય છે.

• નખથી માથાને ક્યારેય ખંજવાળશો નહીં: ખંજવાળ આવતી હોય ત્યારે નખથી સ્કેલ્પને જોરથી ખંજવાળવાથી ત્વચાને નુકસાન થઈ શકે છે અને ઘા પણ પડી શકે છે. હંમેશાં આંગળીઓના ટેરવાથી હળવા હાથે માથાની સફાઈ કરવી.

• હેર સ્ટાઇલિંગ પ્રોડક્ટ્સનો મર્યાદિત ઉપયોગ: ડેન્ડ્રફની સમસ્યા દરમિયાન હેર જેલ, સ્પ્રે અને અન્ય કેમિકલ યુક્ત સ્ટાઇલિંગ પ્રોડક્ટ્સનો ઉપયોગ ઘટાડી દેવો જોઈએ. આ પ્રોડક્ટ્સના અવશેષો સ્કેલ્પ પર જમા થઈને છિદ્રોને બ્લોક કરી દે છે. જો કોઈ નવી પ્રોડક્ટ વાપર્યા પછી ડેન્ડ્રફ વધ્યો હોય, તો તુરંત તેનો ઉપયોગ બંધ કરી દેવો.

યોગ્ય શેમ્પૂની પસંદગી અને સાચી સફાઈ

ઘરેલું ઉપચારથી જો ડેન્ડ્રફ મટતો ન હોય, તો ગુણવત્તાયુક્ત એન્ટી-ડેન્ડ્રફ શેમ્પૂનો ઉપયોગ કરવો ફાયદાકારક સાબિત થઈ શકે છે. આવા શેમ્પૂમાં કીટોકોનાજોલ, સેલેનિયમ સલ્ફાઇડ, સેલિસિલિક એસિડ અથવા ઝિંક પાયરિથિઓન જેવા સક્રિય તત્વો (Active Ingredients) હોય છે. તમારા સ્કેલ્પની પ્રકૃતિ અનુસાર યોગ્ય શેમ્પૂ પસંદ કરો અને બોટલ પર આપેલી સૂચનાઓનું પાલન કરો. વાળને નિયમિતપણે ધોવા અને સ્વચ્છ રાખવા પણ એટલા જ જરૂરી છે, પરંતુ ધ્યાનમાં રાખો કે દરેક વ્યક્તિની ત્વચા અલગ હોય છે, જેથી એક જ શેમ્પૂ બધા માટે સમાન અસરકારક ન પણ હોઈ શકે.

તબીબી સલાહ ક્યારે લેવી?

ઘણીવાર ડેન્ડ્રફ સામાન્ય હોવા છતાં તેની અવગણના ભારે પડી શકે છે. જો માથામાં અતિશય ખંજવાળ આવતી હોય, ત્વચા લાલચોળ થઈ ગઈ હોય, સ્કેલ્પ પર નાના-મોટા ઘાવ કે સોજો થવા લાગે, પોપડીઓ ખૂબ મોટી નીકળતી હોય અથવા તો બજારના એન્ટી-ડેન્ડ્રફ શેમ્પૂનો નિયમિત ઉપયોગ કર્યા પછી પણ સમસ્યા યથાવત રહે, તો તમારે ત્વચારોગ ચિકિત્સક (Dermatologist) નો સંપર્ક કરવો જોઈએ. ઘણીવાર ડેન્ડ્રફ જેવી દેખાતી તકલીફ અન્ય કોઈ ગંભીર ત્વચા રોગની પણ હોઈ શકે છે.