શરીરમાં લોહીની ઉણપ દૂર કરવા માટે યોગ્ય ખોરાક જરૂરી, જાણો કઈ વસ્તુઓથી મળી શકે છે આયર્ન
આજકાલ ઘણા લોકો સતત થાક લાગવો, નબળાઈ અનુભવવી અને થોડું કામ કરતાં જ શ્વાસ ચઢી જવા જેવી સમસ્યાઓનો સામનો કરે છે. ઘણી વખત આ લક્ષણો પાછળ શરીરમાં હિમોગ્લોબિનનું પ્રમાણ ઓછું હોવું કારણભૂત બની શકે છે. હિમોગ્લોબિન લાલ રક્તકણોમાં રહેલું પ્રોટીન છે, જે ફેફસાંમાંથી ઓક્સિજન લઈને શરીરના વિવિધ અંગો સુધી પહોંચાડે છે. તેનું પ્રમાણ ઘટે ત્યારે એનિમિયા એટલે કે પાંડુરોગ થવાની શક્યતા રહે છે.
શરીરમાં આયર્નની ઉણપ હિમોગ્લોબિન ઘટવાનું એક સામાન્ય કારણ છે. જોકે, વિટામિન B12 અને ફોલેટની ઉણપ, વધુ પડતું રક્તસ્રાવ તથા અન્ય બીમારીઓ પણ એનિમિયા માટે જવાબદાર હોઈ શકે છે. તેથી રોજિંદા આહારમાં પોષક તત્ત્વોથી ભરપૂર ખોરાકનો સમાવેશ કરવો જરૂરી છે.
1. પાલક અને લીલાં પાંદડાંવાળાં શાકભાજી
પાલક, મેથી અને અન્ય લીલાં પાંદડાંવાળાં શાકભાજી પોષણનો સારો સ્ત્રોત છે. તેમાં આયર્ન, ફોલેટ અને અન્ય વિટામિન તથા ખનિજો મળે છે, જે શરીરની સામાન્ય કામગીરી અને લાલ રક્તકણોના નિર્માણમાં મદદ કરે છે.
પાલકનું શાક, દાળમાં પાલક અથવા પાલકની ભાજી બનાવીને તેને રોજિંદા ભોજનમાં સામેલ કરી શકાય છે. જોકે, વનસ્પતિમાંથી મળતા આયર્નનું શોષણ શરીરમાં મર્યાદિત હોઈ શકે છે. તેથી પાલક સાથે લીંબુનો રસ અથવા વિટામિન C ધરાવતો ખોરાક લેવાથી આયર્નનું શોષણ સુધરી શકે છે.
2. બીટને પણ આહારમાં સ્થાન આપો
બીટ તેના આકર્ષક રંગ અને પોષક તત્ત્વોને કારણે લોકપ્રિય શાકભાજી છે. તેમાં ફોલેટ અને અન્ય ઉપયોગી પોષક તત્ત્વો હોય છે. તેને સલાડ, શાક અથવા બાફેલા સ્વરૂપમાં ખાઈ શકાય છે.
ઘણા લોકો માને છે કે બીટ ખાવાથી તરત જ હિમોગ્લોબિન વધી જાય છે, પરંતુ આ માન્યતાને સંપૂર્ણ રીતે સાચી માનવી યોગ્ય નથી. બીટ સંતુલિત આહારનો ભાગ બની શકે છે, પરંતુ આયર્નની ગંભીર ઉણપ હોય તો માત્ર બીટ ખાવાથી સમસ્યા દૂર થતી નથી.
3. દાડમ અને અન્ય પોષક ફળો
દાડમમાં ફાઇબર, વિટામિન અને એન્ટીઑક્સિડન્ટ્સ હોય છે. તેને આખા ફળ તરીકે ખાવાથી શરીરને વિવિધ પોષક તત્ત્વો મળે છે. દાડમનો રસ પણ લઈ શકાય, પરંતુ આખા ફળમાં રહેલું ફાઇબર મેળવવા માટે ફળ ખાવું વધુ યોગ્ય વિકલ્પ છે.
દાડમને હિમોગ્લોબિન વધારવાનો એકમાત્ર ઉપાય માનવો નહીં. શરીરમાં આયર્નની ઉણપ પૂરી કરવા માટે દાળ, કઠોળ, લીલાં શાકભાજી અને અન્ય આયર્નયુક્ત ખોરાક પણ જરૂરી છે.
4. નારંગી, લીંબુ અને આમળાં
વિટામિન C શરીરમાં વનસ્પતિજન્ય ખોરાકમાંથી મળતા આયર્નના શોષણમાં મદદ કરે છે. આથી ભોજન સાથે નારંગી, મોસંબી, લીંબુ, જામફળ અથવા આમળાંનો સમાવેશ કરવો ફાયદાકારક બની શકે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, દાળ અને લીલાં શાકભાજી સાથે લીંબુનો રસ લેવાથી આયર્નનું શોષણ સુધારી શકાય છે. આ એક સરળ આહારની ટેવ છે, જેને રોજિંદા જીવનમાં અપનાવી શકાય છે.
5. દાળ, ચણા, રાજમા અને તલ
શાકાહારી લોકો માટે દાળ, ચણા, રાજમા, મસૂર, સોયાબીન અને તલ આયર્ન મેળવવાના ઉપયોગી વિકલ્પો છે. આ ખોરાકમાંથી પ્રોટીન અને અન્ય પોષક તત્ત્વો પણ મળે છે. અંકુરિત કઠોળને પણ સંતુલિત આહારમાં સ્થાન આપી શકાય છે.
કિશમિશ અને અન્ય સૂકાં ફળો પણ થોડું આયર્ન પૂરું પાડે છે, પરંતુ તેમાં કુદરતી ખાંડ અને કેલરીનું પ્રમાણ ધ્યાનમાં રાખવું જોઈએ. માત્ર ગોળ કે સૂકાં ફળો ખાવાથી ગંભીર એનિમિયા મટી જશે એવું માનવું યોગ્ય નથી.
હિમોગ્લોબિન ઓછું હોય તો શું કરવું?
જો સતત થાક, ચક્કર, ચહેરો ફિક્કો પડવો, હૃદયના ધબકારા વધવા અથવા શ્વાસ લેવામાં તકલીફ જેવી સમસ્યાઓ રહેતી હોય, તો ડૉક્ટરની સલાહ લઈને હિમોગ્લોબિનની તપાસ કરાવવી જોઈએ. જરૂર પડે તો સંપૂર્ણ રક્ત તપાસ (CBC), ફેરિટિન અને અન્ય પરીક્ષણો દ્વારા કારણ જાણી શકાય છે.
આયર્નની ગોળીઓ પોતાની રીતે શરૂ ન કરવી, કારણ કે દરેક પ્રકારના એનિમિયાની સારવાર એકસરખી હોતી નથી. યોગ્ય આહાર, કારણની ઓળખ અને જરૂર મુજબ તબીબી સારવારથી હિમોગ્લોબિનનું સ્વાસ્થ્યપ્રદ સ્તર જાળવવામાં મદદ મળી શકે છે.
