ડિઝની-રિલાયન્સની ભાગીદારીનો કમાલ! ₹3,145 કરોડનો નફો
અમેરિકન મનોરંજન ક્ષેત્રની જાયન્ટ કંપની ‘વોલ્ટ ડિઝની’ (Walt Disney) ને ભારતમાં રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ (RIL) સાથેના પોતાના જોઇન્ટ વેન્ચરમાંથી થતી ખોટમાં મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે. 27 જૂને પૂરા થયેલા ક્વાર્ટરમાં ડિઝનીને ભારતીય બિઝનેસમાંથી 44 મિલિયન ડોલર (અંદાજે ₹368 કરોડ) ની ખોટ થઈ છે, જે ગયા વર્ષના સમાન ગાળામાં 50 મિલિયન ડોલર હતી. આ આંકડા દર્શાવે છે કે ભારતીય મનોરંજન બજારમાં ડિઝનીના ઓવરઓલ બિઝનેસની સ્થિતિમાં ધીમે ધીમે સુધારો થઈ રહ્યો છે.
જો છેલ્લા નવ મહિનાની વાત કરીએ તો, ડિઝનીએ આ ભારતીય સાહસમાંથી 136 મિલિયન ડોલરની ખોટ નોંધાવી છે, જે અગાઉના વર્ષના 186 મિલિયન ડોલરની સરખામણીએ નોંધપાત્ર રીતે ઓછી છે. ડિઝનીના જણાવ્યા અનુસાર, વિશ્વભરમાં તેણે જ્યાં રોકાણ કર્યું છે તે કંપનીઓની ઇક્વિટી આવકમાં થયેલા વધારા પાછળનું મુખ્ય કારણ ભારતની આ ભાગીદારીમાં ખોટનું ઓછું થવું છે.
‘JioStar’ ની રચના અને જંગી આવક: નાણાકીય વર્ષ 2026 નો ચમત્કાર
નવેમ્બર 2024માં ડિઝનીના તમામ સ્ટાર-બ્રાન્ડેડ સ્પોર્ટ્સ અને જનરલ એન્ટરટેઇન્મેન્ટ ટીવી ચેનલો તેમજ OTT પ્લેટફોર્મ Disney+ Hotstar નું રિલાયન્સ સમૂહની Viacom18 સાથે વિલીનીકરણ કરવામાં આવ્યું હતું. આ જોઇન્ટ વેન્ચરમાં ડિઝની 37% હિસ્સેદારી ધરાવે છે, જ્યારે મુકેશ અંબાણીની રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ (RIL) 56% નો મુખ્ય નિયંત્રણ હિસ્સો ધરાવે છે અને બોધી ટ્રી સિસ્ટમ્સ (Bodhi Tree Systems) પાસે 7% ભાગીદારી છે. ડિઝની તેના નાણાકીય સરવૈયામાં આ પરિણામોને “ઇન્વેસ્ટીઝની આવકમાં ઇક્વિટી” તરીકે દર્શાવે છે.
ભારતમાં ડિઝનીની નાણાકીય સ્થિતિમાં આવેલો આ સુધારો સીધો જ ‘JioStar’ ના નાણાકીય વર્ષ 2026ના અસાધારણ દેખાવ સાથે જોડાયેલો છે. કંપનીની કામગીરીમાંથી થતી આવક (ઓપરેશનલ રેવેન્યુ) નાણાકીય વર્ષ 2025ના ₹21,044 કરોડથી 46.5% વધીને ₹30,819 કરોડના તોતિંગ સ્તરે પહોંચી ગઈ છે. આ સમયગાળા દરમિયાન કંપનીનો ટેક્સ પછીનો ચોખ્ખો નફો (PAT) માત્ર ₹18 કરોડથી અસાધારણ રીતે વધીને ₹3,145 કરોડ થયો છે.
મોંઘા સ્પોર્ટ્સ રાઇટ્સ અને પ્રોવિઝનનું ગણિત
વિલીનીકરણ બાદ JioStar એ પોતાના નાણાકીય વ્યવસ્થાપનમાં કેટલાક કડક નિર્ણયો લીધા છે. ભૂતકાળમાં ખરીદેલા મોંઘા સ્પોર્ટ્સ રાઇટ્સ અને હોદ્દાના કરારો માટે જે નાણાકીય પ્રોવિઝન (જોગવાઈ) કરવામાં આવી હતી, તેમાં મોટો ઘટાડો કરવામાં આવ્યો છે. કંપનીએ આ પ્રોવિઝન ગયા વર્ષના ₹25,760 કરોડથી ઘટાડીને નાણાકીય વર્ષ 2026ના અંત સુધીમાં ₹17,742 કરોડ કરી દીધું છે.
કંપનીએ વર્ષ દરમિયાન તેના સંચિત પ્રોવિઝનમાંથી ₹8,018 કરોડનો ઉપયોગ કર્યો છે અને આ વર્ષે કોઈ નવું પ્રોવિઝન ઉમેર્યું નથી. પોતાની વાર્ષિક ફાઇલિંગમાં JioStar એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કેટલાક સ્પોર્ટ્સ-ઇવેન્ટ કોન્ટ્રેક્ટ્સ હજુ પણ ‘ઓનરસ’ (ખોટ કરાવી આપે તેવા) વર્ગમાં જ આવે છે, કારણ કે દર્શકો અને જાહેરાતકર્તાઓ પાસેથી થતી કમાણી તે ઇવેન્ટ્સના પ્રોડક્શન અને રાઇટ્સ કોસ્ટ કરતાં ઓછી રહેવાની ધારણા છે. આ જોગવાઈ રાખવાનો મુખ્ય હેતુ ભવિષ્યમાં થનારી સંભવિત નાણાકીય ખોટ સામે બિઝનેસને સુરક્ષિત રાખવાનો છે.
બીજી તરફ ટાટા પ્લેની સ્થિતિ કફોડી: ખોટમાં વધારો
એક તરફ રિલાયન્સ સાથેની ભાગીદારી ડિઝની માટે નફાકારક સાબિત થઈ રહી છે, તો બીજી તરફ DTH સેક્ટરમાં ટાટા ગ્રુપ સાથેનું તેમનું સાહસ ‘ટાટા પ્લે’ (Tata Play) હજુ પણ ખોટના ખાડામાં છે. ડિઝનીના ગયા વર્ષના આંકડા પર ભારત ખાતેના આ રોકાણના ઇમ્પેરમેન્ટ (મૂલ્યમાં ઘટાડા) ની નકારાત્મક અસર પડી હતી.
28 જૂન, 2025 ના રોજ પૂરા થયેલા નવ મહિનામાં, કંપનીએ 185 મિલિયન ડોલરનો રિસ્ટ્રક્ચરિંગ અને ઇમ્પેરમેન્ટ ચાર્જ દર્શાવ્યો હતો, જે મુખ્યત્વે ટાટા પ્લેમાં તેના ઇક્વિટી રોકાણના મૂલ્યમાં થયેલા ઘટાડાને કારણે હતો. આ ઉપરાંત સ્ટાર ઇન્ડિયાની ગુડવિલમાં 143 મિલિયન ડોલર અને કન્ટેન્ટ મૂલ્યમાં 109 મિલિયન ડોલરનું ઇમ્પેરમેન્ટ પણ નોંધાયું હતું.
ટાટા સન્સ અને ડિઝની વચ્ચેના 70:30 ના જોઇન્ટ વેન્ચર એવા ‘ટાટા પ્લે’ ની ચોખ્ખી ખોટ નાણાકીય વર્ષ 2025 ના ₹529 કરોડથી વધીને નાણાકીય વર્ષ 2026 માં ₹551 કરોડ થઈ ગઈ છે. આ જ ગાળામાં કંપનીની કુલ આવક પણ 13.5% ઘટીને ₹4,082 કરોડથી ₹3,530 કરોડ થઈ ગઈ છે, જે ઓટીટી (OTT) ના જમાનામાં DTH સેક્ટર સમક્ષ ઊભા થયેલા મોટા પડકારો દર્શાવે છે.
ભારતીય મીડિયા બજાર પર આ સોદાની દૂરગામી અસરો
આ તમામ આંકડાઓ વચ્ચે એ બાબત સ્પષ્ટ થાય છે કે રિલાયન્સ અને ડિઝનીનું આ એકીકરણ ભારતીય સબકોન્ટિનેન્ટનું સૌથી મોટું અને શક્તિશાળી મીડિયા નેટવર્ક બની ચૂક્યું છે. નાણાકીય ખોટમાં આવેલો ઝડપી ઘટાડો અને રેવેન્યુમાં થયેલો તોતિંગ વધારો એ પૂરવાર કરે છે કે પરંપરાગત ટેલિવિઝન ચેનલો અને ડિજિટલ સ્ટ્રીમિંગ પ્લેટફોર્મ્સ (JioCinema અને Disney+ Hotstar) નો મર્જર મોડેલ સાચી દિશામાં કામ કરી રહ્યો છે.
ટીવી અને ઓટીટીના આ સંયોજનથી કંપનીને જાહેરાતકર્તાઓ પાસેથી મોટો હિસ્સો મેળવવામાં સફળતા મળી છે. આગામી ત્રિમાસિક ગાળાઓમાં આ વેન્ચર સંપૂર્ણપણે સ્ટેબલ થઈને ડિઝની માટે એક મજબૂત પ્રોફિટ સેન્ટર બની જશે તેવી પ્રબળ શક્યતાઓ મીડિયા એનાલિસ્ટ્સ દર્શાવી રહ્યા છે.
