અમેરિકાનું દબાણ બેઅસર: ભારતે રાષ્ટ્રીય હિતને આપી પ્રાથમિકતા, રશિયા સાથેની ઓઈલ ડીલ ચાલુ રહેશે
વૈશ્વિક રાજનીતિ અને આર્થિક દબાણો વચ્ચે ભારતે ફરી એકવાર પોતાની મક્કમ વિદેશ નીતિનો પરિચય આપ્યો છે. વર્ષ 2026 માં પણ ભારત રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઈલની ખરીદી ચાલુ રાખશે તેવા સ્પષ્ટ સંકેતો મળી રહ્યા છે. યુક્રેન યુદ્ધ બાદ પશ્ચિમી દેશો, ખાસ કરીને અમેરિકા દ્વારા રશિયા પર અનેક આર્થિક પ્રતિબંધો લાદવામાં આવ્યા હોવા છતાં, ભારત પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતોને પ્રાધાન્ય આપી રહ્યું છે.
અમેરિકાનું દબાણ અને ભારતની સ્વાયત્તતા
છેલ્લા બે વર્ષથી અમેરિકા અને યુરોપિયન દેશો ભારત પર સતત દબાણ બનાવી રહ્યા છે કે તે રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાનું બંધ કરે અથવા મર્યાદિત કરે.
-
પ્રતિબંધોની અવગણના: અમેરિકાએ રશિયન તેલ પર ‘પ્રાઇસ કેપ’ (કિંમત મર્યાદા) લાદી હોવા છતાં, ભારતે પોતાની જરૂરિયાત મુજબ અને ડિસ્કાઉન્ટ દરે તેલની આયાત ચાલુ રાખી છે.
-
ભારતનો તર્ક: ભારત સરકારનું કહેવું છે કે 140 કરોડની વસ્તી ધરાવતા દેશમાં ઉર્જા સુરક્ષા સૌથી મહત્વની છે. જો ભારત રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાનું બંધ કરે, તો વૈશ્વિક બજારમાં તેલના ભાવ આસમાને પહોંચી શકે છે, જેની અસર સમગ્ર વિશ્વના અર્થતંત્ર પર પડશે.
વર્ષ 2026 માં રશિયન તેલનું મહત્વ
વર્ષ 2026 માં પણ રશિયા ભારતનો સૌથી મોટો તેલ સપ્લાયર દેશ બની રહેશે. આના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:
-
આર્થિક ફાયદો (ડિસ્કાઉન્ટ): રશિયા ભારતને બજાર કિંમત કરતા ઓછા દરે તેલ પૂરું પાડે છે. આનાથી ભારતને હજારો કરોડ રૂપિયાની વિદેશી મુદ્રાની બચત થાય છે, જેનો સીધો ફાયદો દેશની રાજકોષીય ખાધ ઘટાડવામાં થાય છે.
-
રૂપિયામાં વેપાર: ભારત અને રશિયા હવે પરસ્પર વેપારમાં ડોલરને બદલે સ્થાનિક કરન્સી (રૂપિયો અને રૂબલ) નો ઉપયોગ કરવા પર ભાર મૂકી રહ્યા છે. આનાથી અમેરિકી ડોલર પરની નિર્ભરતા ઘટી રહી છે.
-
સ્થિર સપ્લાય: મધ્ય પૂર્વ (મિડલ ઈસ્ટ) માં ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે રશિયા ભારત માટે એક ભરોસાપાત્ર અને સ્થિર ભાગીદાર સાબિત થયું છે.
વૈશ્વિક બજાર પર તેની અસર
ભારત વિશ્વનો ત્રીજો સૌથી મોટો તેલ વપરાશકાર દેશ છે. ભારતની આ નીતિથી વૈશ્વિક ઉર્જા બજારમાં સંતુલન જળવાઈ રહ્યું છે.
-
રિફાઈનિંગ હબ: ભારત રશિયા પાસેથી કાચું તેલ ખરીદી તેને રિફાઈન કરીને યુરોપના દેશોને જ નિકાસ કરી રહ્યું છે. આમ, જે યુરોપ રશિયાનો વિરોધ કરે છે, તે જ યુરોપ આડકતરી રીતે ભારત પાસેથી રશિયન તેલ મેળવી રહ્યું છે.
મુખ્ય આંકડાકીય માહિતી
| વિગત | ભારત-રશિયા ઓઈલ ડીલ (અંદાજિત 2026) |
| મુખ્ય આયાતકાર | ભારત (વિશ્વનો સૌથી મોટો રશિયન તેલ ખરીદનાર) |
| ચુકવણી પદ્ધતિ | રૂપિયો, રૂબલ અને અન્ય વૈકલ્પિક કરન્સી |
| ડિસ્કાઉન્ટનો ફાયદો | પ્રતિ બેરલ $5 થી $10 (અંદાજિત) |
| અમેરિકાનું વલણ | પ્રતિબંધોની ધમકી છતાં ‘વ્યૂહાત્મક મૌન’ |
નિષ્કર્ષ
વર્ષ 2026 માં રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાનો ભારતનો નિર્ણય એ સાબિત કરે છે કે નવી દિલ્હી હવે કોઈ પણ મહાસત્તાના દબાણમાં આવ્યા વગર પોતાના નિર્ણયો લેવા સક્ષમ છે. આ નિર્ણયથી દેશમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ સ્થિર રાખવામાં અને મોંઘવારી પર કાબૂ મેળવવામાં મોટી મદદ મળશે. અમેરિકા સાથેના વ્યૂહાત્મક સંબંધો જાળવી રાખીને પણ રશિયા સાથે વ્યાપારી સંબંધો મજબૂત કરવા એ ભારતની વિદેશ નીતિની મોટી સફળતા છે.
