સોમવાર, ૩ ઓગસ્ટથી શેરબજારના સમયમાં મોટો ફેરફાર: રોકાણકારો અને ટ્રેડર્સે જાણવા જેવા તમામ મહત્વના નિયમો

શેરબજારના ટ્રેડર્સ માટે મોટા સમાચાર! હવે ૩:૩૦ નહીં પરંતુ અલગ સમયે બંધ થશે બજાર, જાણી લો નવો ટાઈમિંગ

ભારતીય ઇક્વિટી માર્કેટમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોનો સૌથી મોટો ઓપરેશનલ (કામગીરી સંબંધી) ફેરફાર થવા જઈ રહ્યો છે. સેબી (SEBI) અને નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જ (NSE) દ્વારા ૩ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ થી ફ્યુચર્સ એન્ડ ઓપ્શન્સ (F&O) સેગમેન્ટના શેરો માટે એક નવી ક્લોઝિંગ ઓક્શન સેશન (CAS) સિસ્ટમ અમલમાં મૂકવામાં આવી રહી છે. આ નિર્ણયથી શેરબજાર બંધ થવાની અને શેરોના ક્લોઝિંગ ભાવ નક્કી થવાની પ્રક્રિયા પૂરેપૂરી બદલાઈ જશે.

જોકે, લાંબા ગાળાના રોકાણકારો માટે રોજિંદા કામકાજમાં બહુ મોટો તફાવત નહીં દેખાય, પરંતુ ફ્યુચર્સ એન્ડ ઓપ્શન્સ (F&O) ના ટ્રેડર્સ, બ્રોકર્સ, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ અને ઈન્સ્ટિટ્યુશનલ ઈન્વેસ્ટર્સ (સંસ્થાકીય રોકાણકારો) માટે આ એક યુગ-બદલનારો ફેરફાર સાબિત થશે.

આ નવી વ્યવસ્થા માત્ર જૂની વીડબલ્યુએપી (VWAP – વોલ્યુમ વેઇટેડ એવરેજ પ્રાઇસ) આધારિત ક્લોઝિંગ પ્રક્રિયાને હટાવીને ઓક્શન (હરાજી) આધારિત સિસ્ટમ જ નથી લાવતી, પરંતુ ડેડિકેટેડ F&O સેગમેન્ટના કામકાજનો સમય પણ ૧૦ મિનિટ લંબાવે છે.

બજાર બંધ થવાના સમય અંગેના મુખ્ય ૯ ફેરફારો

૧. હવે એક નહીં પણ અલગ-અલગ ૩ ક્લોઝિંગ ટાઇમિંગ રહેશે

અત્યાર સુધી આખું શેરબજાર બપોરે ૩:૩૦ વાગ્યે એકસાથે બંધ થતું હતું, પણ હવે વિવિધ સેગમેન્ટ માટે સમય અલગ રહેશે:

• સામાન્ય શેરો (Non-F&O Stocks): નિયમિત ટ્રેડિંગ બપોરે ૩:૩૦ વાગ્યા સુધી જ ચાલશે (કોઈ ફેરફાર નથી).

• F&O માં આવતા શેરો (Cash Market): સતત ટ્રેડિંગ ૩:૧૫ વાગ્યે પૂરું થશે, અને ત્યાર પછી ૩:૩૫ સુધી ક્લોઝિંગ ઓક્શન (CAS) ચાલશે.

• સ્ટોક અને ઇન્ડેક્સ F&O: સાંજે ૩:૪૦ વાગ્યા સુધી ટ્રેડિંગ ચાલુ રહેશે.

• પોસ્ટ-ક્લોઝ સેશન: સાંજે ૩:૫૦ થી ૪:૦૦ વાગ્યા સુધી યોજાશે.

૨. ઇક્વિટી ડેરિવેટિવ્ઝ (F&O) માં ૧૦ મિનિટનો વધારાનો સમય

એનએસઈ (NSE) એ ઇક્વિટી ડેરિવેટિવ્ઝમાં ટ્રેડિંગનો સમય ૩:૩૦ થી વધારીને ૩:૪૦ વાગ્યા સુધી કર્યો છે. આ વધારાની ૧૦ મિનિટ એટલા માટે આપવામાં આવી છે જેથી ટ્રેડર્સ કૅશ માર્કેટમાં સેટલ થયેલા નવા ક્લોઝિંગ પ્રાઇસના આધારે પોતાની પોઝિશન એડજસ્ટ કરી શકે.

૩. F&O શેરોનું ક્લોઝિંગ અન્ય શેરો જેવું નહીં રહે

જે શેરો ફ્યુચર્સ અને ઓપ્શન્સમાં લિસ્ટેડ છે, તેમાં સામાન્ય લે-વેચ બપોરે ૩:૧૫ વાગ્યે અટકી જશે. આ શેરો ૩:૧૫ પછી સીધા ઓક્શન સેશનમાં જશે જ્યાં લેનાર અને વેચનારના ઓર્ડર મેચ કરીને એક ચોક્કસ ભાવ નક્કી કરવામાં આવશે. Non-F&O શેરો પહેલાની જેમ જ ૩:૩૦ વાગ્યા સુધી સતત ટ્રેડ થશે.

ક્લોઝિંગ ઓક્શન સેશન (CAS) કેવી રીતે કામ કરશે?

નવી ઓક્શન પ્રક્રિયા ચોક્કસ ટાઈમલાઈન મુજબ કામ કરશે:

ક્લોઝિંગ પ્રાઇસ ગણવાની પદ્ધતિમાં બદલાવ

અત્યાર સુધી શેરનો આખરી ભાવ (Closing Price) બજાર બંધ થવાના છેલ્લા ૩૦ મિનિટના સરેરાશ વોલ્યુમ (VWAP) ના આધારે નક્કી થતો હતો. પરંતુ હવે ઓક્શન સિસ્ટમમાં, બધા ખરીદદારો અને વેચનારાઓના ઓર્ડર એકસાથે પૂલ (એકઠા) કરવામાં આવશે અને જે ભાવ પર સૌથી વધુ સોદા શક્ય બનશે, તે જ ભાવ સત્તાવાર ક્લોઝિંગ પ્રાઇસ ગણાશે. SEBI મુજબ આનાથી સાચા સપ્લાય અને ડિમાન્ડના આધારે યોગ્ય ભાવ નક્કી થશે.

આ બદલાવને કારણે VWAP ગણવાનો સમય પણ હવે ૩:૩૦ ને બદલે ૩:૧૦ થી ૩:૪૦ વાગ્યા સુધીનો ગણવામાં આવશે.

F&O ટ્રેડર્સ માટે આનાથી શું બદલાશે?

સમય લંબાવવાથી અને નવી ઓક્શન પદ્ધતિથી ડેરિવેટિવ્ઝ ટ્રેડર્સને ઘણા ફાયદા થશે:

• ખુલ્લી પોઝિશનને હેજ (Hedge) કરવા માટે વધારાનો સમય મળશે.

• કેશ માર્કેટના ક્લોઝિંગ ઓક્શન પ્રાઇસ આવ્યા બાદ ઓર્ડર એડજસ્ટ કરી શકાશે.

• ઇન્ટ્રાડે (Intraday) પોઝિશનમાંથી બહાર નીકળવું સરળ બનશે.

• એક્સપાયરી (Expiry) ના દિવસે થતી અચાનક મોટી વોલેટિલિટીને નિયંત્રિત કરી શકાશે.

રેગ્યુલેટર્સ આ ફેરફાર શા માટે લાવી રહ્યા છે?

સેબીના જણાવ્યા અનુસાર, આ સિસ્ટમ લાવવા પાછળનો મુખ્ય હેતુ બજારના ક્લોઝિંગ પ્રાઇસમાં થતી હેરાફેરી અટકાવવાનો અને પારદર્શિતા લાવવાનો છે. તમામ ઓર્ડર એકસાથે હરાજી પૂલમાં આવવાથી કોઈ ચોક્કસ મોટા પ્લેયર માટે બજાર બંધ થવાના સમયે ભાવમાં કૃત્રિમ ફેરફાર કરવો અત્યંત મુશ્કેલ બની જશે.

ઝેરોધાના ફાઉન્ડર નીતિન કામથે શું કહ્યું?

ઝેરોધા (Zerodha) ના સહ-સ્થાપક નીતિન કામથે આ નિર્ણયને બજાર માટે ખૂબ જ સકારાત્મક ગણાવ્યો છે. તેમણે સમજાવ્યું કે:

“નિફ્ટી કે સેન્સેક્સ જેવા બેન્ચમાર્ક ઈન્ડેક્સને ટ્રેક કરતા ‘પેસિવ ફંડ્સ’ (જેમ કે ETF અને ઈન્ડેક્સ ફંડ્સ) માર્કેટ બંધ થવાના સમયે જ મોટા સોદા કરતા હોય છે. આના લીધે શેરના ભાવ અચાનક વધી કે ઘટી જતા હતા અને ટ્રેકિંગ એરર વધી જતી હતી. ક્લોઝિંગ ઓક્શન સિસ્ટમથી આ સમસ્યા ઘણી અંશે દૂર થશે.”

કામથે વધુમાં ઉમેર્યું કે છેલ્લા મિનિટોમાં મુકાતા મોટા ઓર્ડર્સથી આખા ઇન્ડેક્સનો ક્લોઝિંગ ભાવ બદલાઈ જતો હતો. પરંતુ હવે બધા ઓર્ડર ભેગા થઈને એક સરખા ભાવે મેચ થશે, જેથી કોઈ પણ વ્યક્તિ માટે માર્કેટ ક્લોઝિંગને મેનિપ્યુલેટ (મેનિપ્યુલેશન) કરવું લગભગ અશક્ય બની જશે.