હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં ભારે તણાવ: શિપિંગ કંપનીઓની કમાણીમાં મોટો બ્લાસ્ટ, શેરો ખરીદવા લાગી દોડધામ!
વર્તમાન સમયમાં પશ્ચિમ એશિયા (મિડલ ઈસ્ટ) માં સતત વધી રહેલા ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Hormuz Strait) કટોકટીની વ્યાપક અસર હવે સમગ્ર વિશ્વના દરિયાઈ વેપાર અને શિપિંગ ઉદ્યોગ પર સ્પષ્ટપણે દેખાઈ રહી છે. આ વૈશ્વિક સંકટના કારણે એકતરફ દુનિયાના અનેક દેશો માટે કાચા તેલનો પુરવઠો મેળવવો મુશ્કેલ બન્યો છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર ઘણો મોંઘો થઈ ગયો છે, તો બીજી તરફ સિક્કાની બીજી બાજુ એ છે કે આ જ કટોકટી શિપિંગ કંપનીઓ માટે અબજો રૂપિયાની કમાણીની સોનેરી તક લઈને આવી છે. ખાસ કરીને કાચું તેલ (ક્રૂડ ઓઈલ) અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની હેરાફેરી કરતા ટેન્કર જહાજોની માંગમાં રાતોરાત જબરદસ્ત ઉછાળો આવ્યો છે. આ જ કારણ છે કે ભારતીય શેરબજારમાં પણ શિપિંગ સેક્ટરની અગ્રણી કંપનીઓના શેર અત્યારે રોકેટની ગતિએ ભાગી રહ્યા છે.
કેમ વધ્યા ફ્રેટ રેટ્સ
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધી રહેલી તીખાશના કારણે હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) જેવા અત્યંત સંવેદનશીલ અને વ્યૂહાત્મક દરિયાઈ માર્ગો પરથી પસાર થતા જહાજો પર મોટું જોખમ ઊભું થયું છે. વૈશ્વિક વેપાર માટે આ માર્ગ એટલો મહત્વનો છે કે દુનિયાનો મોટો ભાગનો તેલ પુરવઠો અહીંથી જ પસાર થાય છે.
હાલની અસુરક્ષિત સ્થિતિને જોતા, ઘણી મોટી શિપિંગ કંપનીઓએ પોતાના જહાજોના રૂટ બદલી નાખ્યા છે. જહાજો હવે લાંબો અને લાખો કિલોમીટર વળાંકવાળો રસ્તો લઈને મુસાફરી કરી રહ્યા છે, જેના કારણે ઈંધણનો વપરાશ અને સમય બંને વધી ગયા છે. આ ઉપરાંત, વીમા કંપનીઓએ પણ આ ખતરનાક દરિયાઈ વિસ્તારોમાંથી પસાર થતા જહાજો અને ક્રૂ મેમ્બર્સ માટે પ્રીમિયમના દરો આસમાને પહોંચાડી દીધા છે. આ તમામ પરિબળો ભેગા થવાને કારણે શિપિંગનો એકંદર ખર્ચ અને ફ્રેટ રેટ્સ (Freight Rates) માં રેકોર્ડબ્રેક વધારો નોંધાયો છે.
એક જ વર્ષમાં ભાડામાં 4 ગણો ધરખમ વધારો
તાજેતરના અહેવાલો અનુસાર, માર્ચ 2026 ના રોજ પૂરા થયેલા ક્વાર્ટર (ત્રિમાસિક ગાળા) માં તેલની હેરફેર કરતા ટેન્કર જહાજોના ભાડામાં વાર્ષિક ધોરણે 2 થી 4 ગણો તોતિંગ વધારો જોવા મળ્યો છે.
જો આંકડાકીય વિગતોની વાત કરીએ તો, દરિયામાં કાચું તેલ વહન કરતા સૌથી વિશાળ જહાજો, જેને VLCC (Very Large Crude Carrier) કહેવામાં આવે છે, તેનું સરેરાશ દૈનિક ભાડું માર્ચ 2026 ના ક્વાર્ટરમાં વધીને આશરે 1.65 લાખ ડોલર પ્રતિ દિવસ (દરરોજનું ભાડું) પર પહોંચી ગયું છે. આશ્ચર્યની વાત એ છે કે, બરાબર એક વર્ષ પહેલા આ જ જહાજોનું દૈનિક ભાડું માત્ર 40 હજાર ડોલરની આસપાસ હતું. આમ, માત્ર એક જ વર્ષના ટૂંકા ગાળામાં દરિયાઈ માર્ગે તેલ મોકલવાનો ખર્ચ 4 ગણો વધી ગયો છે, જે શિપિંગ કંપનીઓની તિજોરીઓ ભરી રહ્યો છે.
ખાનગી ક્ષેત્રની કંપની ‘GE શિપિંગ’ એ મારી બાજી
દરિયાઈ ભાડામાં થયેલા આ અસાધારણ વધારાનો સૌથી મોટો અને સીધો ફાયદો ભારતની ખાનગી ક્ષેત્રની અગ્રણી કંપની ‘ધ ગ્રેટ ઇસ્ટર્ન શિપિંગ કંપની’ (GE Shipping) ને મળ્યો છે. આ કંપનીએ કાર્યક્ષમતા અને આયોજનની બાબતમાં પોતાની સરકારી હરીફ કંપનીને પણ ઘણી પાછળ છોડી દીધી છે.
માર્ચ 2026 ના ક્વાર્ટરમાં GE શિપિંગનું નાણાકીય પ્રદર્શન અદભુત રહ્યું છે:
-
કુલ આવક: કંપનીની ત્રિમાસિક આવક 23.5 ટકાના જમ્પ સાથે રૂ. 1,511 કરોડ પર પહોંચી ગઈ છે.
-
ઓપરેટિંગ પ્રોફિટ માર્જિન: કંપનીનું ઓપરેટિંગ માર્જિન વધીને 51.9 ટકાના સ્તરે પહોંચ્યું છે, જે કોર્પોરેટ જગતમાં ખૂબ જ ઉત્કૃષ્ટ માનવામાં આવે છે.
-
ચોખ્ખો નફો: કંપનીના ચોખ્ખા નફામાં 188 ટકાનો મોટો બ્લાસ્ટ થયો છે અને તે વધીને રૂ. 1,044 કરોડ થઈ ગયો છે.
કંપનીને માત્ર ઊંચા ભાડાનો જ ફાયદો નથી મળ્યો, પરંતુ આ તેજીના સમયમાં પોતાના જૂના જહાજોને ઊંચી કિંમતે વેચીને પણ કંપનીએ મોટો નફો બુક કર્યો છે.
સરકારી કંપની ‘શિપિંગ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા’ (SCI) નું પ્રદર્શન
બીજી તરફ, ભારત સરકારની જાહેર ક્ષેત્રની (PSU) કંપની ‘શિપિંગ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા’ (SCI) ને પણ આ વૈશ્વિક તેજીનો સારો એવો લાભ મળ્યો છે, જોકે તેની ઝડપ ખાનગી કંપની કરતાં થોડી ધીમી રહી છે.
SCI ના નાણાકીય પરિણામો પર નજર કરીએ તો:
-
કુલ આવક: કંપનીની આવક 14 ટકા વધીને રૂ. 1,513 કરોડ નોંધાઈ છે.
-
ઓપરેટિંગ માર્જિન: ઓપરેટિંગ માર્જિન સુધરીને 40.5 ટકા થયું છે.
-
ચોખ્ખો નફો: કંપનીનો નફો 118 ટકાના વધારા સાથે રૂ. 404 કરોડ પર પહોંચી ગયો છે.
જોકે આવકની દ્રષ્ટિએ બંને કંપનીઓ સરખી સપાટી પર (આશરે રૂ. 1500 કરોડ) રહી હોવા છતાં, પ્રોફિટ માર્જિન અને ચોખ્ખા નફાની રેસમાં GE શિપિંગે બહુ મોટી સરસાઈ મેળવી લીધી છે.
શેરબજારમાં જમાવી ધાક
આ શાનદાર પરિણામો અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારની અનુકૂળ પરિસ્થિતિના કારણે શેરબજારમાં પણ શિપિંગ કંપનીઓના શેરોમાં ભારે લેવાલી જોવા મળી રહી છે. સપ્તાહના છેલ્લા ટ્રેડિંગ દિવસે શુક્રવારે GE શિપિંગનો શેર 52 સપ્તાહની નવી સર્વોચ્ચ સપાટી રૂ. 1,642 પર પહોંચી ગયો હતો અને દિવસના અંતે આશરે 5 ટકાની મજબૂત તેજી સાથે બંધ રહ્યો હતો. બજારના વિશ્લેષકોના મતે, જ્યાં સુધી પશ્ચિમ એશિયામાં અનિશ્ચિતતાનો માહોલ રહેશે, ત્યાં સુધી આ શિપિંગ કંપનીઓ માટે કમાણીની મોટી તકો ચાલુ રહેશે.
રોકાણકારો માટે ચેતવણી: જોખમો પણ ઓછા નથી
કોઈપણ વ્યવસાયમાં જ્યારે અચાનક મોટી તેજી આવે છે, ત્યારે તેની પાછળ કેટલાક જોખમો પણ છુપાયેલા હોય છે. શિપિંગ ઉદ્યોગ પ્રકૃતિથી જ ખૂબ જ ચક્રીય (Cyclical) અને વોલેટાઈલ સેક્ટર માનવામાં આવે છે. તેનો અર્થ એ છે કે સ્થિતિ બદલાતા અહીં વાર નથી લાગતી.
જો આગામી સમયમાં પશ્ચિમ એશિયામાં રાજદ્વારી વાટાઘાટો સફળ થાય, યુદ્ધનો અંત આવે અથવા તેલનો સપ્લાય રૂટ ફરીથી સામાન્ય થઈ જાય, તો આ આસમાને પહોંચેલા ફ્રેટ રેટ્સ (ભાડાં) બહુ ઝડપથી નીચે આવી શકે છે. નિષ્ણાતો રોકાણકારોને સલાહ આપી રહ્યા છે કે અત્યારે શિપિંગ શેરોના માત્ર નીચા પી/ઈ રેશિયો (P/E Ratio) જોઈને આંધળો કડોકો ન કરવો જોઈએ. આ તેજી લાંબી ચાલશે કે ટૂંકા ગાળાની છે, તેનો ઝીણવટભર્યો અભ્યાસ કરીને જ રોકાણનો નિર્ણય લેવો હિતાવહ છે.
