ભારતીય સેનાની હોસ્પિટલ (R&R) એ રચ્યો ઈતિહાસ: 3D માઈક્રોસ્કોપ અને અત્યાધુનિક ટેકનિકથી આંખોની સારવારમાં મેળવી મોટી ઉપલબ્ધિ
દિલ્હી કેન્ટ સ્થિત આર્મી હોસ્પિટલ (રિસર્ચ એન્ડ રેફરલ), જે ભારતીય સશસ્ત્ર દળોનું અગ્રણી તબીબી કેન્દ્ર છે, તેણે નેત્ર ચિકિત્સા ક્ષેત્રે અનેક ઐતિહાસિક સીમાચિહ્નો સ્થાપિત કર્યા છે. હોસ્પિટલના નેત્રરોગ વિભાગ (Ophthalmology Department) એ આધુનિક ઇમેજિંગ અને રોબોટિક ટેકનિકનો ઉપયોગ કરીને દેશ અને સશસ્ત્ર દળો માટે ગૌરવપૂર્ણ સિદ્ધિઓ હાંસલ કરી છે.
ભારતની પ્રથમ ‘3D ફ્લેક્સ એક્વિયસ એન્જિયોગ્રાફી’
ભારતીય તબીબી જગતમાં એક મોટી સિદ્ધિ હાંસલ કરતા, આર્મી હોસ્પિટલ (R&R) એ ભારતમાં પ્રથમ વખત આઈસ્ટેન્ટ (iStent) ની સાથે ‘3D ફ્લેક્સ એક્વિયસ એન્જિયોગ્રાફી’ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કરી છે. આ પ્રક્રિયા નવા સ્ટેન્ડ-માઉન્ટેડ સ્પેક્ટ્રાલિસ સિસ્ટમ અને અત્યાધુનિક 3D ઓપરેટિંગ માઈક્રોસ્કોપ દ્વારા સંચાલિત કરવામાં આવી હતી.
ગ્લુકોમા (ઝામર), જે કાયમી અંધાપાનું મુખ્ય કારણ છે, તે તેની ધીમી ગતિને કારણે ઘણીવાર શરૂઆતમાં પકડાતું નથી. આ નવી ટેકનિક આંખના પ્રવાહીના પ્રવાહના માર્ગોનું રીઅલ-ટાઇમ (Real-time) દ્રશ્ય પ્રદાન કરે છે, જેનાથી સર્જન વધુ સચોટ અને લક્ષિત સારવાર કરી શકે છે. સશસ્ત્ર દળો માટે દ્રષ્ટિ સુરક્ષા અને ઓપરેશનલ સજ્જતાની દિશામાં આ એક વ્યૂહાત્મક છલાંગ છે.
3D માઈક્રોસ્કોપથી ગ્લુકોમા સર્જરી
સશસ્ત્ર દળોના ઇતિહાસમાં પ્રથમ વખત, આ હોસ્પિટલે 3D માઈક્રોસ્કોપનો ઉપયોગ કરીને ન્યૂનતમ ચીરાવાળી ગ્લુકોમા સર્જરી (MIGS) કરી છે. આ પ્રણાલીની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ નીચે મુજબ છે:
- તેમાં 55-ઇંચની 4K અલ્ટ્રા-એચડી સ્ક્રીન અને વિશેષ 3D પોલરાઇઝેશન ચશ્માનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
- પરંપરાગત માઈક્રોસ્કોપની તુલનામાં તેમાં સર્જરીનો સમય ઓછો લાગે છે અને ગૂંચવણોની શક્યતા પણ ઘટી જાય છે.
- આ ટેકનિક સર્જન અને નર્સ માટે ઉપયોગમાં સરળ છે અને તે મોતિયા, ત્રાંસી આંખ (Squint), રેટિના અને કોર્નિયા સંબંધિત સમસ્યાઓ માટે પણ અત્યંત ઉપયોગી છે.
દેશની પ્રથમ રોબોટિક કસ્ટમ લેસર મોતિયાની સર્જરી
28 ઓગસ્ટ 2025 ના રોજ, આર્મી હોસ્પિટલ (R&R) ALLY એડેપ્ટિવ સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરીને રોબોટિક કસ્ટમ લેસર મોતિયાની સર્જરી કરનારી ભારતની પ્રથમ સરકારી સંસ્થા બની હતી. આ કોમ્પ્યુટર-નિર્દેશિત ‘ફેમિટો-સેકન્ડ લેસર આસિસ્ટેડ કેટરક્ટ સર્જરી’ (FLACS) માઈક્રોન-સ્તરની સચોટતા આપે છે, જે પરંપરાગત સર્જરીની સરખામણીમાં એક મોટી તકનીકી પ્રગતિ છે.
ગ્લુકોમા: એક ‘છુપાયેલો ચોર’
ગ્લુકોમાને ઘણીવાર ‘સાઇલન્ટ થીફ’ (છુપાયેલો ચોર) કહેવામાં આવે છે કારણ કે શરૂઆતમાં તેના કોઈ લક્ષણો દેખાતા નથી. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ભારતમાં લગભગ 80% કેસોમાં તેની જાણ જ થતી નથી. આ રોગ આંખનું દબાણ (Intraocular Pressure) વધવાને કારણે ઓપ્ટિક નર્વને નુકસાન પહોંચાડે છે, જેનાથી થતો અંધાપો કાયમી હોય છે. નિષ્ણાતો સૂચવે છે કે 35-40 વર્ષની ઉંમર પછી નિયમિત તપાસ કરાવવી જોઈએ, ખાસ કરીને જેમના પરિવારમાં ગ્લુકોમાનો ઈતિહાસ હોય.
સંરક્ષણ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, આ અદ્યતન સુવિધાઓ ભારતીય સેનાની તેના જવાનો અને તેમના પરિવારોને શ્રેષ્ઠ તબીબી સેવાઓ પૂરી પાડવાની અતૂટ પ્રતિબદ્ધતાનો પુરાવો છે. આ ટેકનિકોના આગમનથી જટિલ આંખના રોગોની સારવારમાં સફળતાનો દર અને સચોટતામાં નોંધપાત્ર સુધારો થવાની અપેક્ષા છે.
ઉપયોગી માહિતી: આ માહિતી ઉપલબ્ધ સ્ત્રોતો પર આધારિત છે. સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત કોઈપણ ગંભીર સ્થિતિમાં યોગ્ય તબીબી નિષ્ણાતની સલાહ અવશ્ય લેવી.
