દિલ્હીમાં ડેન્ગ્યુ અને સ્વાઇન ફ્લૂનો વધતો કોપ: લક્ષણો, તફાવત અને બચાવ અંગે જાણો નિષ્ણાત ડોકટરોનું શું કહેવું છે
ચોમાસાની ઋતુ અને વરસાદ પછી થતા પાણીના ભરાવાને કારણે દેશની રાજધાની દિલ્હીમાં મોસમી રોગચાળાએ માથું ઊંચક્યું છે. હાલમાં દિલ્હી અને આસપાસના વિસ્તારોમાં ડેન્ગ્યુ અને સ્વાઇન ફ્લૂ (H1N1) ના કેસોમાં નોંધપાત્ર અને ચિંતાજનક વધારો જોવા મળી રહ્યો છે. ચોમાસા દરમિયાન વધતી ભેજ અને સ્થિર પાણી મચ્છરોના પ્રજનન માટે સાનુકૂળ વાતાવરણ પૂરું પાડે છે, જેના કારણે મચ્છરજન્ય અને વાયરલ ચેપનું જોખમ બેગણું થઈ જાય છે.
તાજેતરના સત્તાવાર આરોગ્ય ડેટા અનુસાર, દિલ્હીમાં અત્યાર સુધીમાં ડેન્ગ્યુના ૧,૧૭૯ કેસ નોંધાઈ ચૂક્યા છે, જેમાંથી ૨૧૦ દર્દીઓ દિલ્હી બહારના વિસ્તારોમાંથી સારવાર માટે આવ્યા છે. દિલ્હીની વિવિધ હોસ્પિટલોમાં હાલમાં ડેન્ગ્યુના ૧,૩૮૯ દર્દીઓ સારવાર હેઠળ છે. બીજી તરફ, સ્વાઇન ફ્લૂના કેસો પણ ઝડપથી વધીને ૧,૩૪૪ સુધી પહોંચી ગયા છે.
આરોગ્ય વિભાગ માટે રાહતની એકમાત્ર વાત એ છે કે આ બંને ગંભીર બીમારીઓથી અત્યાર સુધી કોઈ દર્દીનું મૃત્યુ નોંધાયું નથી. છતાં, હોસ્પિટલોમાં વધતી દર્દીઓની સંખ્યાને જોતાં સહેજ પણ બેદરકારી ભારે પડી શકે છે.
ડેન્ગ્યુ અને સ્વાઇન ફ્લૂ વચ્ચે શું તફાવત છે?
દિલ્હી સ્થિત મેક્સક્યુર હોસ્પિટલના મેડિસિન વિભાગના સિનિયર કન્સલ્ટન્ટ ડૉ. પ્રતીક કાદિયન સમજાવે છે કે, “ડેન્ગ્યુ અને સ્વાઇન ફ્લૂ બંને વાયરલ ઇન્ફેક્શન (ચેપ) છે, પરંતુ તેમના ફેલાવાની પદ્ધતિ સંપૂર્ણપણે અલગ છે.”
ડેન્ગ્યુ: આ રોગ ચેપગ્રસ્ત એડીસ એજિપ્તી (Aedes aegypti) મચ્છરના કરડવાથી ફેલાય છે. વરસાદ પછી ઘરની આસપાસ એકઠા થતા ચોખ્ખા પાણીમાં આ મચ્છરો ઈંડા મૂકે છે.
સ્વાઇન ફ્લૂ (H1N1): આ એક શ્વાસોશ્વાસ સંબંધિત વાયરલ ચેપ છે. તે ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિના ખાસવાથી, છીંકવાથી અથવા તેના સીધા સંપર્કમાં આવવાથી હવામાંથી ઝડપથી ફેલાય છે. બંધ અને ભીડભાડવાળી જગ્યાઓમાં આ વાયરસ ખૂબ જ ઝડપથી એક વ્યક્તિમાંથી બીજી વ્યક્તિમાં પ્રવેશે છે.
ડેન્ગ્યુના મુખ્ય લક્ષણો અને ગંભીર ચેતવણીઓ
ડૉ. પ્રતીક કાદિયનના જણાવ્યા અનુસાર, ડેન્ગ્યુના પ્રારંભિક લક્ષણોમાં અચાનક સખત તાવ આવવો, તીવ્ર માથાનો દુખાવો, આંખોની પાછળના ભાગમાં દુખાવો થવો, સાંધા અને સ્નાયુઓમાં અસહ્ય દુખાવો, સતત ઉલટી થવી અથવા ત્વચા પર લાલ ચકમા (ફોલ્લીઓ) પડવા સામેલ છે.
ગંભીર ડેન્ગ્યુના લક્ષણો: તાવ ઓછો થયા પછી પણ જો દર્દીને પેટમાં સતત તીવ્ર દુખાવો થાય, ઉલટી બંધ ન થાય, નાક કે પેઢામાંથી લોહી નીકળે, અતિશય સુસ્તી લાગે કે શ્વાસ ઝડપી ચાલે, તો તે ‘ડેન્ગ્યુ હેમોરેજિક ફીવર’ નો સંકેત હોઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં દર્દીને તાત્કાલિક હોસ્પિટલમાં એડમિટ કરવો જરૂરી છે.
ડોક્ટરની મહત્વપૂર્ણ સલાહ: ડેન્ગ્યુના તાવમાં દર્દીઓએ ભૂલથી પણ એસ્પિરિન (Aspirin), આઇબુપ્રોફેન (Ibuprofen) કે અન્ય પેઇનકિલર્સ (પીડાનાશક દવાઓ) ન લેવી જોઈએ, કારણ કે આ દવાઓ રક્તસ્ત્રાવ (Bleeding) નું જોખમ વધારી શકે છે. દર્દી માટે પેરાસિટામોલ લેવી અને વિપુલ પ્રમાણમાં પાણી, નાળિયેર પાણી કે ORS જેવા પ્રવાહી પદાર્થો પીવા જ સુરક્ષિત છે.
સ્વાઇન ફ્લૂ (H1N1) ના લક્ષણો અને જોખમી જૂથો
સ્વાઇન ફ્લૂના સામાન્ય લક્ષણોમાં તાવ, ઉધરસ, ગળામાં ખરાશ કે દુખાવો, નાક વહેવું, માથાનો દુખાવો અને શરીરમાં થાકનો અનુભવ થવો છે. જો દર્દીને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડે, છાતીમાં દુખાવો કે દબાણ અનુભવાય, ઓક્સિજનનું સ્તર (SpO2) ઘટી જાય અથવા દર્દી બેભાન જેવો થઈ જાય, તો તેને તાત્કાલિક મેડિકલ ઈમરજન્સી માનવી જોઈએ.
નાના બાળકો, સગર્ભા સ્ત્રીઓ, વૃદ્ધો અને અસ્થમા, ડાયાબિટીસ, હૃદય કે ફેફસાના રોગથી પીડાતા હાઈ-રિસ્ક દર્દીઓએ સ્વાઇન ફ્લૂથી વિશેષ સાવચેતી રાખવી જોઈએ.
બચાવ અને નિવારણ માટેના જરૂરી પગલાં
દિલ્હી સરકારે વધતા કેસોને ધ્યાનમાં રાખીને ખાસ હેલ્થ એડવાઈઝરી જારી કરી છે. રોગચાળાથી બચવા માટે તબીબો નીચે મુજબના પગલાં લેવાની સલાહ આપે છે:
મચ્છર નિયંત્રણ: ઘરમાં કે આસપાસ ક્યાંય પણ પાણી જમા થવા ન દો. કૂલર, કુંડા, ટાયર અને પાણીની ટાંકીઓને અઠવાડિયામાં એકવાર ચોક્કસ સાફ કરો.
પોશાક અને રીપેલન્ટ: શરીર પૂરેપૂરું ઢંકાય તેવા લાંબી બાંયના કપડાં પહેરો અને મચ્છર ભગાડતી ક્રીમ કે રોલ-ઓનનો ઉપયોગ કરો.
માસ્ક અને સ્વચ્છતા: ફ્લૂથી બચવા માટે ભીડવાળી જગ્યાએ જતી વખતે માસ્ક પહેરો, વારંવાર સાબુથી હાથ ધોવો અને લક્ષણો ધરાવતી વ્યક્તિથી અંતર જાળવો.
