સ્માર્ટવોચ પહેરતા પહેલા જાણી લો આ હકીકત, શું તે ખરેખર સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક છે?

સ્માર્ટવોચથી કેન્સરનો ખતરો? સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ દાવાનું જાણો શું છે અસલી સત્ય

આજની ભાગદોડભરી જિંદગીમાં સ્માર્ટવોચ અને ફિટનેસ બેન્ડ માત્ર સમય જોવા માટે જ નહીં, પરંતુ આપણા અંગત ‘હેલ્થ કોચ’ બની ગયા છે. સૂતા-જાગતા, હરતા-ફરતા આપણી કાંડા પર બંધાયેલું આ નાનું મશીન આપણા ધબકારાથી લઈને કેલરી સુધીનો હિસાબ રાખે છે. પરંતુ આ વધતી જતી લોકપ્રિયતાની વચ્ચે એક ડરામણો પ્રશ્ન પણ ઉઠી રહ્યો છે— શું કાંડા પર દરેક સમયે રહેતી આ વોચ આપણને કેન્સર જેવી જીવલેણ બીમારી તરફ ધકેલી રહી છે?

ઈન્ટરનેટ પર ઘણીવાર એવા દાવા કરવામાં આવે છે કે સ્માર્ટવોચમાંથી નીકળતું રેડિયેશન ખતરનાક છે. ચાલો, વિજ્ઞાનના પ્રકાશમાં આ વિષયની ઉંડાણપૂર્વક તપાસ કરીએ અને જાણીએ કે નિષ્ણાતોનું આ અંગે શું કહેવું છે.

સ્માર્ટવોચ કેવી રીતે કામ કરે છે અને રેડિયેશનનું સત્ય શું છે?

સ્માર્ટવોચ અને ફિટનેસ બેન્ડ વાસ્તવમાં નાના ઈલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણો છે જે વાયરલેસ સિગ્નલ (જેમ કે બ્લૂટૂથ અને વાઈ-ફાઈ) દ્વારા તમારા સ્માર્ટફોન સાથે જોડાય છે. આમાંથી જે રેડિયેશન નીકળે છે તેને વૈજ્ઞાનિક ભાષામાં Non-ionising Radiation (બિન-આયોનાઇઝિંગ રેડિયેશન) કહેવામાં આવે છે.

કેન્સર સાથે સંબંધ અને વિજ્ઞાન: કેન્સર ત્યારે થાય છે જ્યારે રેડિયેશન એટલું શક્તિશાળી હોય કે તે આપણા શરીરના કોષોના DNA ને નુકસાન પહોંચાડી શકે. X-rays અથવા Gamma rays જેવા Ionising Radiation માં આ શક્તિ હોય છે. પરંતુ સ્માર્ટવોચ, વાઈ-ફાઈ અને બ્લૂટૂથમાંથી નીકળતું ‘નોન-આયોનાઇઝિંગ’ રેડિયેશન એટલું નબળું હોય છે કે તે DNA ની સંરચના બદલવા માટે સક્ષમ નથી.

શું સ્માર્ટવોચનું રેડિયેશન મોબાઈલ કરતા વધુ ખતરનાક છે?

વૈજ્ઞાનિક સંશોધનો અને નિષ્ણાતોના મતે, સ્માર્ટવોચનું રેડિયો ફ્રિકવન્સી (RF) સ્તર સ્માર્ટફોનની સરખામણીમાં ઘણું ઓછું હોય છે. મોબાઈલ ફોનને આપણે અવારનવાર આપણા માથા પાસે રાખીએ છીએ, જ્યારે સ્માર્ટવોચ કાંડા પર હોય છે. કાંડાના કોષો (Tissues) માથાની સરખામણીમાં રેડિયેશન પ્રત્યે ઓછા સંવેદનશીલ હોય છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માપદંડો (જેમ કે FCC) એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે આ ઉપકરણો નક્કી કરેલી મર્યાદામાં જ સિગ્નલ છોડે. હજુ સુધી એવું કોઈ નક્કર મેડિકલ સંશોધન સામે આવ્યું નથી જે સાબિત કરે કે સ્માર્ટવોચ પહેરવાથી કેન્સર થાય છે.

નવો વિવાદ: રેડિયેશન નહીં, સ્ટ્રેપ અને કેમિકલ્સનો મુદ્દો

તાજેતરમાં સ્માર્ટવોચને લઈને કેન્સરની જે ચર્ચાઓ તેજ થઈ છે, તેનું અસલી કારણ રેડિયેશન નહીં પરંતુ PFAS (Per- અને Polyfluoroalkyl Substances) નામના કેમિકલ્સ છે. કેટલાક સંશોધનોમાં એ વાત સામે આવી છે કે સ્માર્ટવોચ અને ફિટનેસ બેન્ડના સ્ટ્રેપ (પટ્ટા) બનાવવામાં સિન્થેટિક રબર કે fluoroelastomers નો ઉપયોગ થાય છે.

શું છે ‘Forever Chemicals’?

PFAS જૂથના કેમિકલ્સ, જેમ કે PFHxA, ને ‘ફોરેવર કેમિકલ્સ’ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે કુદરતમાં ક્યારેય ખતમ થતા નથી. કેટલાક સંશોધનોનો દાવો છે કે જો આ કેમિકલ્સ લાંબા સમય સુધી ત્વચાના સીધા સંપર્કમાં રહે તો શરીરની હોર્મોનલ સિસ્ટમને અસર કરી શકે છે. જોકે, સ્માર્ટવોચના સંદર્ભમાં એમ કહેવું કે તેનાથી “સીધું કેન્સર થાય છે”, તે હજુ પણ વિવાદાસ્પદ અને સાબિત ન થયેલો દાવો છે.

સ્માર્ટવોચ પહેરવાથી થતી વાસ્તવિક સમસ્યાઓ

કેન્સર જેવી ગંભીર બીમારીનો કોઈ પુરાવો ન હોવા છતાં, સ્માર્ટવોચ પહેરનારા લોકોમાં કેટલીક સામાન્ય સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ અવારનવાર જોવા મળે છે:

1. સ્કિન એલર્જી અને રૅશેસ (Contact Dermatitis): આ સૌથી સામાન્ય સમસ્યા છે. સ્ટ્રેપની નીચે પરસેવો જમા થવાથી કે સ્ટ્રેપના મટીરિયલથી એલર્જી થવાને કારણે ત્વચા લાલ થઈ જાય છે અથવા તેમાં ખંજવાળ આવવા લાગે છે.

2. બેક્ટેરિયલ ઇન્ફેક્શન: જો ઘડિયાળને નિયમિત રીતે સાફ કરવામાં ન આવે, તો સ્ટ્રેપની નીચે બેક્ટેરિયા પેદા થવા લાગે છે, જેનાથી ત્વચામાં ચેપ લાગી શકે છે.

3. દબાણના નિશાન: ખૂબ ટાઈટ ઘડિયાળ પહેરવાથી કાંડાની નસો પર દબાણ આવી શકે છે, જેનાથી ઝણઝણાટી કે દુખાવો અનુભવાઈ શકે છે.

સાવચેતી અને બચાવના ઉપાયો

જો તમે પણ સ્માર્ટવોચનો ઉપયોગ કરો છો, તો ડરવાને બદલે કેટલીક સાવચેતી રાખીને તમે સુરક્ષિત રહી શકો છો:

• સફાઈનું ધ્યાન રાખો: તમારી ઘડિયાળ અને તેના સ્ટ્રેપને નિયમિત રીતે સાફ કરો જેથી પરસેવો અને ધૂળ જમા ન થાય.

• હવા લાગવા દો: દિવસમાં થોડા સમય માટે ઘડિયાળ ઉતારો જેથી તમારી ત્વચાને શ્વાસ લેવાની તક મળે. સૂતી વખતે જો જરૂરી ન હોય તો ઘડિયાળ ઉતારી દેવી વધુ સારું છે.

• સ્ટ્રેપ બદલો: જો તમને રબરના સ્ટ્રેપથી ખંજવાળ આવતી હોય, તો લેધર, નાયલોન કે મેટલના સ્ટ્રેપનો ઉપયોગ કરો.

• ક્વોલિટી ડિવાઇસ પસંદ કરો: હંમેશા બ્રાન્ડેડ અને પ્રમાણિત કંપનીઓની જ સ્માર્ટવોચ ખરીદો, કારણ કે તેઓ આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માપદંડોનું પાલન કરે છે.

શું સ્માર્ટવોચથી કેન્સર થાય છે? તેનો સીધો જવાબ છે— ‘ના’. વર્તમાન વૈજ્ઞાનિક આંકડાઓ અને ડોક્ટરોના મતે, સ્માર્ટવોચમાંથી નીકળતું રેડિયેશન કેન્સર પેદા કરવા માટે પૂરતું નથી. રહી વાત કેમિકલ્સની, તો તેના પર સંશોધન હજુ ચાલુ છે, પરંતુ સામાન્ય ઉપયોગમાં તે સુરક્ષિત માનવામાં આવે છે.

સ્માર્ટવોચના ફાયદા (હાર્ટ રેટ મોનિટરિંગ, ઈસીજી, ઓક્સિજન લેવલ ચેક) તેની સંભવિત નાની સમસ્યાઓ કરતા ઘણા વધારે છે. તેથી, ડરશો નહીં, બસ સાવધાની સાથે તમારી ટેકનોલોજીનો આનંદ લો!