પૈસા અટવાયા તો બેંકને પડશે મોંઘુ! UPI ફેલ ટ્રાન્ઝેક્શન પર વળતર મેળવવાની આ રહી રીત
આજના સમયમાં ચાની લારીથી લઈને મોટા શોરૂમ સુધી દરેક જગ્યાએ UPI (યુનિફાઈડ પેમેન્ટ્સ ઈન્ટરફેસ)નો દબદબો છે. ડિજિટલ પેમેન્ટે આપણા જીવનને ઘણું સરળ બનાવી દીધું છે. બસ મોબાઈલ કાઢ્યો, QR કોડ સ્કેન કર્યો અને પિન નાખતા જ પેમેન્ટ સફળ. પરંતુ, આ સુવિધાની સાથે ક્યારેક તકનીકી સમસ્યાઓ પણ આવે છે.
સૌથી વધુ માથાનો દુખાવો ત્યારે થાય છે જ્યારે ટ્રાન્ઝેક્શન ફેલ થઈ જાય, તમારા ખાતામાંથી પૈસા કપાઈ જાય, પરંતુ સામેવાળી વ્યક્તિને ન મળે. આવી સ્થિતિમાં આપણે ગભરાઈ જઈએ છીએ અને અઠવાડિયા સુધી બેંકના ધક્કા ખાઈએ છીએ. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે જો બેંક તમારા પૈસા પરત કરવામાં વિલંબ કરે છે, તો તમે બેંક પાસેથી વળતર (Compensation) વસૂલી શકો છો? હા, RBIના નિયમો મુજબ તમે દરેક દિવસના હિસાબે હરજાણું મેળવવાના હકદાર છો.
1. શું છે RBIનો ‘T+1’ નિયમ?
ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ ગ્રાહકોના હિતોની રક્ષા માટે ‘ટર્નઅરાઉન્ડ ટાઈમ’ (TAT) નિર્ધારિત કર્યો છે.
-
નિયમ: જો તમારું UPI ટ્રાન્ઝેક્શન ફેલ થઈ જાય અને પૈસા કપાઈ જાય, તો બેંકે T+1 દિવસની અંદર પૈસા પરત કરવાના હોય છે. અહીં ‘T’ એટલે ટ્રાન્ઝેક્શનનો દિવસ અને ‘+1’ એટલે પછીનો એક કામકાજનો દિવસ (Working Day).
-
દંડ: જો બેંક T+1 ની સમયમર્યાદામાં પૈસા રિફંડ ન કરે, તો તેણે વિલંબના દરેક દિવસ માટે ₹100નું વળતર ગ્રાહકને આપવું પડશે. આ નિયમ ત્યાં સુધી લાગુ રહે છે જ્યાં સુધી રિફંડની પ્રક્રિયા પૂર્ણ ન થાય.
2. વળતર (Compensation) ક્લેમ કરવાની સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ પ્રક્રિયા
જો તમારા પૈસા ફસાઈ ગયા છે અને સમયસર પરત નથી આવ્યા, તો તમે આ સ્ટેપ્સ ફોલો કરીને તમારી ફરિયાદ નોંધાવી શકો છો અને વળતર માંગી શકો છો:
સ્ટેપ 1: T+1 દિવસની રાહ જુઓ
સૌ પ્રથમ શાંત રહો. ટ્રાન્ઝેક્શન ફેલ થયા પછી પછીના એક કામકાજના દિવસ સુધી રાહ જુઓ. ઘણીવાર બેંક ઓટોમેટિક સિસ્ટમથી પૈસા પરત મોકલી દે છે.
સ્ટેપ 2: UPI એપ પર ફરિયાદ નોંધાવો (Dispute Raise)
જો એક દિવસ પછી પણ પૈસા ન આવે, તો તમારી UPI એપ (Google Pay, PhonePe, Paytm અથવા Amazon Pay) ના ‘History’ સેક્શનમાં જાઓ. ત્યાં તે ટ્રાન્ઝેક્શન પર ક્લિક કરો અને ‘Raise a Dispute’ અથવા ‘Contact Support’ ના વિકલ્પને પસંદ કરો.
સ્ટેપ 3: બેંકનો સંપર્ક કરો
જો એપ દ્વારા ઉકેલ ન મળે, તો તમારી બેંકની શાખામાં જાઓ અથવા કસ્ટમર કેરને ફોન કરો. તેમને જણાવો કે ટ્રાન્ઝેક્શન ફેલ થયાને નિર્ધારિત સમય (TAT) કરતા વધુ સમય થઈ ગયો છે અને તમે RBIના નિયમ મુજબ વળતરના હકદાર છો.
સ્ટેપ 4: RBI લોકપાલ (Ombudsman)ને ફરિયાદ
જો બેંક 30 દિવસની અંદર તમારી વાત ન સાંભળે અથવા વળતર આપવાની ના પાડે, તો તમે સીધા RBIના CMS પોર્ટલ (cms.rbi.org.in) પર તમારી ફરિયાદ નોંધાવી શકો છો. ફરિયાદમાં સ્પષ્ટપણે ટ્રાન્ઝેક્શન આઈડી, તારીખ અને વિલંબના દિવસોની વિગત આપો.
3. આ નિયમ ક્યારે લાગુ પડતો નથી? (જરૂરી સાવધાની)
એ જાણવું ખૂબ જ જરૂરી છે કે તમને દરેક સ્થિતિમાં વળતર મળશે નહીં.
-
લાગુ પડશે: જ્યારે તકનીકી ખામી, સર્વર ડાઉન અથવા બેંકની ભૂલથી ટ્રાન્ઝેક્શન ફેલ થયું હોય અને પૈસા કપાઈ ગયા હોય.
-
લાગુ નહીં પડે: જો તમે ભૂલથી કોઈ ખોટી વ્યક્તિને પૈસા મોકલી દીધા હોય અથવા ખોટી UPI આઈડી નાખી હોય. આવા કિસ્સાઓમાં બેંક તમને વળતર આપવા માટે બંધાયેલી નથી.
4. ગ્રાહક તરીકે તમારા અધિકારો
ડિજિટલ ઈન્ડિયાના સમયમાં ગ્રાહકોએ પોતાના અધિકારો પ્રત્યે જાગૃત રહેવું જોઈએ. રોજના ₹100નો દંડ બેંક પર એટલા માટે લગાવવામાં આવે છે જેથી તેઓ પોતાની બેંકિંગ સિસ્ટમ સુધારે અને ગ્રાહકોને માનસિક પરેશાની ન થાય. ઘણીવાર બેંકો ચૂપચાપ પૈસા તો રિફંડ કરી દે છે પણ દંડ આપતી નથી, આવા સમયે તમારે પોતે આગળ વધીને વળતરની માંગ કરવી જોઈએ.
નિષ્કર્ષ
UPI પેમેન્ટ ફેલ થવું એ એક સામાન્ય તકનીકી સમસ્યા હોઈ શકે છે, પરંતુ તમારા પૈસા બેંક પાસે અટવાયેલા રહેવા એ તમારી ભૂલ નથી. RBIના આ નિયમનો લાભ લો અને સુનિશ્ચિત કરો કે બેંક પોતાની જવાબદારી યોગ્ય રીતે નિભાવે. હવે પછી ટ્રાન્ઝેક્શન ફેલ થાય તો ગભરાશો નહીં, પણ ‘T+1’ નિયમ યાદ રાખજો.
