કોરિયન લવર ગેમ: મનોવૈજ્ઞાનિક જાળમાં ફસાતું બાળપણ અને ડિજિટલ યુગના નવા જોખમો
આજના ડિજિટલ યુગમાં જ્યાં ટેકનોલોજીએ અંતર ઘટાડ્યું છે, ત્યાં તેણે માસૂમ બાળકો માટે એવી અદ્રશ્ય જાળ પણ બિછાવી છે જેમાંથી બહાર નીકળવું તેમના માટે અશક્ય બની રહ્યું છે. ઉત્તર પ્રદેશના ગાઝિયાબાદથી સામે આવેલી એક હૃદયદ્રાવક ઘટનાએ સમગ્ર દેશને હચમચાવી દીધો છે. ‘ભારત સિટી સોસાયટી’માં રહેતી ત્રણ સગી સગી બહેનોના રહસ્યમય સંજોગોમાં થયેલા મોતે ફરી એકવાર ‘બ્લૂ વ્હેલ’ અને ‘મોમો ચેલેન્જ’ જેવી જીવલેણ ઓનલાઇન રમતોની યાદ અપાવી દીધી છે. આ વખતે ચર્ચામાં છે— ‘કોરિયન લવર ગેમ’. આખરે શું છે આ રમત અને શા માટે આપણા બાળકો વર્ચ્યુઅલ દુનિયાના ‘ટાસ્ક સિસ્ટમ’ને કારણે પોતાનો જીવ જોખમમાં મૂકી રહ્યા છે?
ગાઝિયાબાદની એ કાળી રાત: શું થયું હતું?
ગાઝિયાબાદના ટીલા મોડ પોલીસ સ્ટેશન વિસ્તાર હેઠળની ભારત સિટી સોસાયટીમાં ચેતન કુમારનો પરિવાર રહેતો હતો. તેમના ઘરમાં ખુશીઓનું વાતાવરણ ત્યારે માતમમાં ફેરવાઈ ગયું જ્યારે રાત્રે લગભગ બે વાગ્યે તેમની ત્રણ પુત્રીઓએ (ઉંમર 16, 14 અને 12 વર્ષ) એકસાથે બાલ્કનીમાંથી પડતું મૂક્યું.
પડોશીઓ અને પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર, ત્રણેય બહેનો એકબીજાની ખૂબ નજીક હતી. તેઓ દરેક કામ સાથે કરતી, સાથે રમતી અને મોબાઈલ પર પણ સાથે સમય વિતાવતી હતી. પરંતુ અડધી રાતના સન્નાટામાં તેમના દ્વારા લેવાયેલું આ પગલું કોઈ ઊંડી માનસિક યાતના અથવા કોઈ બાહ્ય દબાણ તરફ ઈશારો કરે છે. પોલીસને ઘટનાસ્થળેથી કોઈ સુસાઈડ નોટ મળી નથી, પરંતુ તેમની ઓનલાઈન પ્રવૃત્તિઓએ અનેક મોટા પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે.
શું છે આ ‘કોરિયન લવર ગેમ’ (Korean Lover Game)?
પ્રારંભિક તપાસ અને મીડિયા રિપોર્ટ્સમાં ‘કોરિયન લવર ગેમ’નું નામ સામે આવી રહ્યું છે. આ રમત કોઈ સામાન્ય મનોરંજનનું સાધન નથી, પરંતુ એક મનોવૈજ્ઞાનિક જાળની જેમ કામ કરે છે.
-
ટાસ્ક-આધારિત સિસ્ટમ: આ ગેમમાં ખેલાડીઓને નાના-નાના ટાસ્ક (કાર્યો) આપવામાં આવે છે. શરૂઆતમાં આ ટાસ્ક ખૂબ જ સામાન્ય અને રોમાંચક લાગે છે, જેમ કે કોઈ ખાસ ગીત સાંભળવું કે કોઈ ફોટો શેર કરવો.
-
ઓળખનું સંકટ: આ રમત દરમિયાન બાળકોને તેમની ઓળખ બદલીને કોઈ કાલ્પનિક પાત્ર અથવા ‘કોરિયન પોપ’ (K-Pop) સંસ્કૃતિ સાથે જોડાયેલા પાત્રોની જેમ વર્તવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે. બાળકો વાસ્તવિક દુનિયાથી કપાઈ જાય છે અને આભાસી દુનિયાને જ સત્ય માનવા લાગે છે.
-
માનસિક બ્રેનવોશિંગ: ધીમે ધીમે આ ટાસ્ક જોખમી અને આત્મઘાતી બનવા લાગે છે. ગેમના એડમિન ખેલાડીઓની મનોવૈજ્ઞાનિક સ્થિતિનો ફાયદો ઉઠાવે છે અને તેમને વિશ્વાસ અપાવે છે કે અંતિમ ટાસ્ક પૂર્ણ કર્યા પછી તેમને કોઈ ‘વધુ સારી દુનિયા’માં સ્થાન મળશે.
ટાસ્ક સિસ્ટમ શા માટે આટલી જોખમી બની રહી છે?
ઓનલાઇન ગેમ્સમાં ‘ટાસ્ક સિસ્ટમ’ બાળકોના મગજમાં ડોપામાઇન (Dopamine) નામનું હોર્મોન રિલીઝ કરે છે. જ્યારે કોઈ બાળક ટાસ્ક પૂર્ણ કરે છે, ત્યારે તેને જીતનો અનુભવ થાય છે, જે તેને આગામી ટાસ્ક માટે વધુ ઉત્સાહિત કરે છે.
-
સામાજિક અલગતા: આ રમતો બાળકોને તેમના માતા-પિતા અને મિત્રોથી દૂર કરી દે છે. ગાઝિયાબાદની ઘટનામાં પણ જોવા મળ્યું હતું કે ત્રણેય બહેનોએ સ્કૂલે જવાનું ટાળવાનું શરૂ કર્યું હતું અને તેમનો મોટાભાગનો સમય મોબાઈલ પર જ વીતતો હતો.
-
પડકારનું દબાણ: કિશોરાવસ્થામાં બાળકોમાં ‘જોખમ લેવાની’ વૃત્તિ વધુ હોય છે. તેમને લાગે છે કે ટાસ્ક પૂરો ન કરવો એ તેમની હાર હશે, અને આ જ ડર તેમને ખતરનાક પગલાં લેવા મજબૂર કરે છે.
-
ઈમોશનલ બ્લેકમેલ: ઘણીવાર આ ગેમ્સના એડમિન બાળકોની અંગત માહિતી મેળવી લે છે અને પછી ટાસ્ક પૂરો ન કરવા પર તેમને ડરાવે છે કે ધમકાવે છે.
કોરોના કાળ અને મોબાઈલની વધતી લત
પરિવારના સભ્યોનું કહેવું છે કે કોરોના મહામારી દરમિયાન શરૂ થયેલા ઓનલાઈન અભ્યાસે બાળકોના હાથમાં મોબાઈલ આપી દીધો. જે મોબાઈલ શિક્ષણનું માધ્યમ હતો, તે ધીમે ધીમે લતમાં ફેરવાઈ ગયો. જ્યારે માતા-પિતાએ મોબાઈલના વપરાશ પર રોકટોક શરૂ કરી, ત્યારે બાળકોમાં ચીડિયાપણું અને માનસિક તણાવ વધવા લાગ્યો. આ બાબત પુરાવો છે કે ‘ડિજિટલ ડિટોક્સ’ આજે સમયની સૌથી મોટી જરૂરિયાત બની ગઈ છે.
વાલીઓ માટે ચેતવણી અને બચાવના ઉપાયો
પોલીસે ત્રણેય બહેનોના મોબાઈલ ફોરેન્સિક તપાસ માટે મોકલી આપ્યા છે. આ ઘટનાએ દરેક માતા-પિતા માટે કેટલાક મોટા પાઠ છોડ્યા છે:
-
વર્તન પર નજર રાખો: જો તમારું બાળક અચાનક શાંત થઈ ગયું હોય, મોડી રાત સુધી જાગતું હોય અથવા તમારી પાસે તેની મોબાઈલ સ્ક્રીન છુપાવતું હોય, તો આ જોખમની નિશાની છે.
-
સંવાદ વધારો: બાળકો સાથે ગુસ્સો કરવાને બદલે મિત્રતાનો સંબંધ રાખો. તેમને સમજાવો કે વર્ચ્યુઅલ દુનિયા અને હકીકત વચ્ચે ઘણો તફાવત છે.
-
પેરેન્ટલ કંટ્રોલનો ઉપયોગ: બાળકોના મોબાઈલમાં ‘પેરેન્ટલ કંટ્રોલ’ એપ્સનો ઉપયોગ કરો જેથી તમે જાણી શકો કે તેઓ ઇન્ટરનેટ પર શું જોઈ રહ્યા છે.
-
સાયબર સાક્ષરતા: બાળકોને જણાવો કે ઇન્ટરનેટ પર કોઈપણ અજાણ્યા વ્યક્તિના નિર્દેશોનું પાલન કરવું જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે.
નિષ્કર્ષ
ગાઝિયાબાદની આ ઘટના માત્ર એક પરિવારની દુર્ઘટના નથી, પરંતુ સમાજના કથળતા માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને ટેકનોલોજીના દુરુપયોગનો અરીસો છે. ‘કોરિયન લવર ગેમ’ જેવા ટાસ્ક-આધારિત જોખમો આપણા ડ્રોઈંગ રૂમ સુધી પહોંચી ગયા છે. આ પહેલા કે અન્ય કોઈ માસૂમ જીવ કોઈ ‘ટાસ્ક’નો ભોગ બને, આપણે જાગવું પડશે. ટેકનોલોજીને સુવિધા રહેવા દો, તેને જીવનો દુશ્મન ન બનવા દો.
