બ્લુ આધાર કાર્ડ: બાળકોના આધાર માટે બદલાયા ૨ મહત્વના નિયમો; હવે આ ડોક્યુમેન્ટ પણ ગણાશે માન્ય
ભારતમાં યુનિક આઇડેન્ટિફિકેશન ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા (UIDAI) દ્વારા નાગરિકોની ઓળખ માટે ‘આધાર કાર્ડ’ ને અનિવાર્ય બનાવવામાં આવ્યું છે. પુખ્ત વયના લોકોની સાથે હવે બાળકો માટે પણ આધાર એટલું જ જરૂરી બની ગયું છે, જેને સામાન્ય રીતે ‘બ્લુ આધાર કાર્ડ’ (Blue Aadhaar Card) અથવા ‘બાલ આધાર’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તાજેતરમાં જ UIDAI દ્વારા ૫ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોનું આધાર કાર્ડ કઢાવવા માટેના નિયમોમાં ૨ મોટા અને મહત્વપૂર્ણ ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે.
આ નવા ફેરફારોમાં એક નિયમ પક્ષ વતી રજૂ કરવામાં આવતા માન્ય દસ્તાવેજો (Valid Documents) ને લઈને છે અને બીજો નિયમ બાયોમેટ્રિક વેરિફિકેશન (Biometric Authentication) પ્રક્રિયા સાથે જોડાયેલો છે. જો તમે પણ તમારા ઘરના નાના બાળકનું નવું આધાર કાર્ડ કઢાવવાનું વિચારી રહ્યા છો, તો આ બંને નવા નિયમો વિશે વિગતવાર માહિતી જાણી લેવી ખૂબ જ જરૂરી છે.
પ્રથમ મોટો બદલાવ: ડોક્યુમેન્ટ લિસ્ટમાં આ પ્રમાણપત્રને મળી મંજૂરી
UIDAI ના નવા નિર્દેશો અનુસાર, હવે અનાથ અથવા આશ્રય મેળવતા બાળકો માટે આધાર કાર્ડ બનાવવાની પ્રક્રિયા સરળ કરવામાં આવી છે. ‘ચાઇલ્ડ કેર ઇન્સ્ટિટ્યુશન’ (CCI) એટલે કે બાળ સંભાળ ગૃહોમાં રહેતા બાળકોના કિસ્સામાં, જિલ્લા બાળ સુરક્ષા અધિકારી (District Child Protection Officer – DCPO) દ્વારા જારી કરાયેલ ઓળખ પ્રમાણપત્રને હવે સત્તાવાર અને માન્ય દસ્તાવેજ તરીકે સ્વીકારવામાં આવશે. આનાથી એવા બાળકોને મોટી રાહત મળશે જેમની પાસે જન્મનું પ્રમાણપત્ર કે માતા-પિતાના દસ્તાવેજો ઉપલબ્ધ નથી હોતા.
આ ઉપરાંત, વિદેશી ભારતીય નાગરિકો એટલે કે ‘ઓવરસીઝ સિટીઝન ઓફ ઇન્ડિયા’ (OCI) કાર્ડ ધારકો માટે પણ નિયમ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યો છે. OCI કાર્ડ ધારકોએ પોતાના બાળકનું આધાર રજીસ્ટ્રેશન (Enrollment) કરાવતી વખતે પોતાનો માન્ય વિદેશી પાસપોર્ટ અને સત્તાવાર OCI કાર્ડ બંને દસ્તાવેજો ફરજિયાતપણે રજૂ કરવા પડશે.
બીજો મોટો બદલાવ: માતા-પિતાનું બાયોમેટ્રિક ઓથેન્ટિકેશન હવે અનિવાર્ય
૫ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના નાના બાળકોની આંગળીઓની રેખાઓ (Fingerprints) અને આંખોની કીકી (Iris) સંપૂર્ણપણે વિકસિત થઈ હોતી નથી, તેથી નિયમ મુજબ નાના બાળકોના પોતાના બાયોમેટ્રિક સ્કેન લઈ શકાતા નથી. આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે UIDAI એ હવે નવી પ્રક્રિયામાં વાલીઓ (Parents) નું બાયોમેટ્રિક ઓથેન્ટિકેશન સંપૂર્ણપણે ફરજિયાત કરી દીધું છે.
નવા નિયમ મુજબ, બાળકની નોંધણી કરતી વખતે તેની સાથે આવેલા માતા અથવા પિતામાંથી કોઈપણ એક વ્યક્તિએ પોતાના ફિંગરપ્રિન્ટ્સ અથવા આઇરિસ સ્કેન આપીને પોતાનું લાઇવ બાયોમેટ્રિક વેરિફિકેશન કરાવવું પડશે. આ વેરિફિકેશન સફળ થયા બાદ જ બાળકના આધાર કાર્ડની પ્રક્રિયા આગળ વધશે.
કુટુંબના વડા (HoF) ના આધાર કાર્ડ પર નિર્ભરતા
નવા નિયમો અનુસાર, ૫ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકની આધાર મેળવવાની પાત્રતા હવે સંપૂર્ણપણે કુટુંબના વડા એટલે કે ‘હેડ ઓફ ફેમિલી’ (HoF) ના દસ્તાવેજો પર આધારિત રહેશે. આનો સીધો અર્થ એ થાય કે જો માતા-પિતા અથવા બાળકના કાનૂની વાલી પાસે પોતાનું માન્ય અને સક્રિય આધાર કાર્ડ નહીં હોય, તો બાળકનું આધાર કાર્ડ બનાવી શકાશે નહીં. માતા-પિતાના આધાર કાર્ડની વિગતો અને તેમના બાયોમેટ્રિક ડેટાના આધારે જ બાળકનું લિંકિંગ કરવામાં આવશે.
જન્મતારીખ અને સંબંધનો પુરાવો પણ જરૂરી
બાળકના રજીસ્ટ્રેશન માટે માત્ર માતા-પિતાનું આધાર કાર્ડ હોવું પૂરતું નથી. તેની સાથે બાળકની સાચી જન્મતારીખ દર્શાવતું પ્રમાણપત્ર (Birth Certificate) અને કુટુંબના વડા અથવા માતા-પિતા સાથે બાળકનો શું સંબંધ છે તે દર્શાવતો સત્તાવાર પુરાવો (Relationship Proof) પણ આપવો પડશે. આ પુરાવા તરીકે જન્મ પ્રમાણપત્ર અથવા હોસ્પિટલ દ્વારા ડિસ્ચાર્જ કરતી વખતે આપવામાં આવેલી સત્તાવાર સ્લિપ પણ માન્ય રાખી શકાય છે.
પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ કેવી રીતે મળશે કાર્ડ?
એકવાર આધાર સેન્ટર પર જઈને માતા કે પિતા પોતાના બાયોમેટ્રિક પુરાવા (આંગળીના નિશાન કે આંખોનું સ્કેન) આપી દે અને દસ્તાવેજોની ચકાસણી થઈ જાય, તે પછી બાળકના નામે બ્લુ આધાર કાર્ડ જારી કરી દેવામાં આવે છે. સુરક્ષા અને વેરિફિકેશનની પ્રક્રિયા પૂરી થયા બાદ, ભારતીય ટપાલ વિભાગ (India Post) દ્વારા આધાર કાર્ડની ફિઝિકલ કોપી અરજીમાં જણાવેલા સરનામે મોકલી આપવામાં આવે છે. આ સિવાય, વાલીઓ પોતાના સ્માર્ટફોનમાં ‘maadhaar’ એપ ડાઉનલોડ કરીને તેમાં પોતાના પ્રોફાઇલની સાથે જ પોતાના બાળક પ્રોફાઇલને પણ સરળતાથી એડ (લિંક) કરી શકે છે, જેથી ડિજિટલ કોપી હંમેશા સાથે રાખી શકાય.
