સાવધાન! હિમોગ્લોબિનની ઉણપ બની શકે છે ‘હાર્ટ ફેલ્યોર’નું કારણ: નિષ્ણાતોએ આપી ચેતવણી
શરીરમાં હિમોગ્લોબિનની ઉણપ (એનિમિયા) માત્ર થાક અને નબળાઈ જ પેદા નથી કરતી, પરંતુ તે હૃદયના સ્વાસ્થ્ય માટે પણ ગંભીર ખતરો બની શકે છે. તાજેતરના સંશોધન અને મેડિકલ આંકડાઓ અનુસાર, હાર્ટ ફેલ્યોરના લગભગ દર ત્રણમાંથી એક દર્દી એનિમિયાથી પીડાતા જોવા મળે છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો સમયસર આ બાબતે ધ્યાન આપવામાં ન આવે, તો આ સ્થિતિ જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે.
હૃદય પર કેવી રીતે દબાણ આવે છે?
હિમોગ્લોબિન આપણા લોહીમાં ઓક્સિજન લઈ જવાનું મુખ્ય માધ્યમ છે. જ્યારે શરીરમાં હિમોગ્લોબિનનું સ્તર ઓછું થઈ જાય છે, ત્યારે શરીરના અંગોને પૂરતો ઓક્સિજન મળતો નથી. તેની ભરપાઈ કરવા માટે, હૃદયને સામાન્ય કરતા વધુ ઝડપથી અને વધુ મહેનત સાથે લોહી પંપ કરવું પડે છે. લાંબા સમય સુધી હૃદય પર રહેલું આ વધારાનું દબાણ હૃદયના સ્નાયુઓને નબળા પાડી દે છે, જેનાથી ‘હાર્ટ ફેલ્યોર’ અથવા ‘કાર્ડિયોમાયોપેથી’ નું જોખમ વધી જાય છે.
જોખમના મુખ્ય સંકેતો અને આંકડા
- મૃત્યુદરમાં વધારો: હાર્ટ ફેલ્યોરના દર્દીઓમાં એનિમિયા હોવા પર મૃત્યુનું જોખમ ૩૦% અને હોસ્પિટલમાં દાખલ થવાનું જોખમ ૪૬.૮% સુધી વધી શકે છે.
- લક્ષણો: શ્વાસ ફૂલવો, અતિશય થાક, છાતીમાં દુખાવો, ધબકારા તેજ થવા અને ચક્કર આવવા એ તેના મુખ્ય લક્ષણો છે.
- સ્તર: વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) અનુસાર, મહિલાઓમાં હિમોગ્લોબિન ૧૨ g/dL અને પુરુષોમાં ૧૩ g/dL થી ઓછું હોવું એ એનિમિયાની શ્રેણીમાં આવે છે.
કારણો અને બચાવના ઉપાયો
એનિમિયાના મુખ્ય કારણોમાં આયર્નની ઉણપ, શરીરમાં લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી બળતરા (Inflammation) અને કિડનીને લગતી સમસ્યાઓનો સમાવેશ થાય છે. નિષ્ણાતોના મતે, શાકાહારી આહારમાં વિટામિન B12 અને આયર્નની ઉણપ હોવાની શક્યતા રહે છે, તેથી આહારમાં વિવિધતા લાવવી આવશ્યક છે.
બચાવ માટે શું કરવું?
- આહારમાં સુધારો: લીલા પાંદડાવાળા શાકભાજી (જેમ કે પાલક, મેથી), રાગી, સૂકો મેવો અને રંગબેરંગી ફળોનું સેવન કરો.
- નિયમિત તપાસ: ૧૮ વર્ષની ઉંમર સુધીમાં ઓછામાં ઓછી એક વાર હિમોગ્લોબિનની તપાસ ચોક્કસપણે કરાવવી જોઈએ. હાર્ટ ફેલ્યોરના દર્દીઓએ તેમના આયર્ન અને ફેરિટિન (Ferritin) સ્તરની નિયમિત દેખરેખ રાખવી જોઈએ.
- સારવાર: આયર્નની ગંભીર ઉણપ હોવાના કિસ્સામાં ડોક્ટરની સલાહથી ઈન્ટ્રાવેનસ (IV) આયર્નનો વિકલ્પ પસંદ કરી શકાય છે, જે ઓરલ સપ્લિમેન્ટની સરખામણીમાં વધુ અસરકારક માનવામાં આવે છે.
એનિમિયા અને હાર્ટ ફેલ્યોરનો ઊંડો સંબંધ છે. હિમોગ્લોબિનના સ્તરને સામાન્ય જાળવી રાખવાથી માત્ર જીવનની ગુણવત્તામાં સુધારો જ નથી થતો, પરંતુ હાર્ટ ફેલ્યોર સાથે જોડાયેલી જટિલતાઓને પણ ઘટાડી શકાય છે.
