સાવધાન! શીતલહેરની સાથે વધી રહ્યું છે હાર્ટ અટેક અને સ્ટ્રોકનું જોખમ: ડોક્ટરોએ આપી મોટી ચેતવણી
જેમ જેમ પારો ગગડી રહ્યો છે અને ઉત્તર ભારત સહિત દેશના ઘણા ભાગોમાં શીતલહેર (Cold Wave) નો પ્રકોપ વધી રહ્યો છે, તેમ તબીબી નિષ્ણાતોએ ‘વિન્ટર હાર્ટ અટેક’ અને ‘બ્રેન સ્ટ્રોક’ના વધતા કિસ્સાઓ પર ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. ડોક્ટરોના જણાવ્યા અનુસાર, શિયાળા દરમિયાન હૃદયરોગના હુમલા અને સ્ટ્રોકના કેસોમાં 5% થી 10% નો વધારો જોવા મળે છે, અને દરરોજ લગભગ 35 જેટલા દર્દીઓ સ્ટ્રોકની ઇમરજન્સી સારવાર માટે હોસ્પિટલ પહોંચી રહ્યા છે.
ઠંડીમાં કેમ વધી જાય છે જીવલેણ જોખમ?
કાર્ડિયોલોજિસ્ટ અને ન્યુરોલોજિસ્ટ્સે આ પાછળના કેટલાક મહત્વપૂર્ણ વૈજ્ઞાનિક કારણો જણાવ્યા છે:
- રક્તવાહિનીઓનું સંકોચાવું: ઠંડા તાપમાનમાં શરીરની ગરમી જાળવી રાખવા માટે નસો સંકોચાઈ જાય છે, જેનાથી બ્લડ પ્રેશર વધી જાય છે અને હૃદયને લોહી પંપ કરવા માટે વધુ મહેનત કરવી પડે છે.
- લોહીનું ઘટ્ટ થવું: શિયાળામાં લોહીના ગંઠાવા (clotting tendency) ની પ્રવૃત્તિ વધી જાય છે, જેનાથી લોહી વધુ ચીકણું બને છે. આ ધમનીઓમાં અવરોધ પેદા કરી શકે છે, જે હાર્ટ અટેક અથવા સ્ટ્રોકનું મુખ્ય કારણ છે.
- ડિહાઇડ્રેશન (પાણીની અછત): શિયાળામાં તરસ ઓછી લાગવાને કારણે લોકો ઓછું પાણી પીવે છે. આનાથી લોહી વધુ ઘટ્ટ થાય છે, જે હૃદય પર તણાવ વધારે છે. નિષ્ણાતોના મતે પાણીની અછતને કારણે ‘કાર્ડિયાક અરેસ્ટ’નું જોખમ પણ વધી શકે છે.
- ચેપ અને સોજો: શિયાળામાં વાયરલ ઇન્ફેક્શન (જેમ કે ફ્લૂ) ને કારણે શરીરમાં સોજો (inflammation) વધે છે, જેનાથી લોહી ગંઠાઈ જવાની શક્યતા વધુ રહે છે.
સવારની વોક ભારે પડી શકે છે!
ફોર્ટિસ અને એઈમ્સ (AIIMS) ના ડોક્ટરોએ ખાસ કરીને સવારે ફરવા જનારા લોકોને ચેતવણી આપી છે. વહેલી સવારે ચાલવું હૃદયના સ્વાસ્થ્ય માટે અસુરક્ષિત હોઈ શકે છે, કારણ કે તે સમયે તાપમાન સૌથી નીચું અને પ્રદૂષણનું સ્તર સૌથી વધુ હોય છે. નિષ્ણાતોએ સલાહ આપી છે કે વહેલી સવારે બહાર નીકળવાને બદલે તડકો નીકળે ત્યારે (મિડ-મોર્નિંગ) ચાલવું વધુ સુરક્ષિત છે.
આ લોકોને સૌથી વધુ જોખમ છે
ડોક્ટરોના જણાવ્યા અનુસાર, નીચેની શ્રેણીના લોકોએ વધુ સાવચેતી રાખવી જોઈએ:
- 60 વર્ષથી વધુ ઉંમરના વૃદ્ધો અને બાળકો.
- હાઈ બ્લડ પ્રેશર (Hypertension) અને ડાયાબિટીસના દર્દીઓ.
- ધૂમ્રપાન કરનારા અને હૃદયરોગનો ઈતિહાસ ધરાવતી વ્યક્તિઓ.
- નવાઈની વાત એ છે કે હવે 50 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના યુવાનોમાં પણ સ્ટ્રોકના કેસ વધી રહ્યા છે; ભારતમાં લગભગ 40% સ્ટ્રોકના દર્દીઓ આ જ વય જૂથના છે.
બચાવ માટે નિષ્ણાતોના સૂચનો
- સ્તરવાળા કપડાં પહેરો: શરીરની ગરમી જાળવી રાખવા માટે એક ભારે કપડાને બદલે અનેક સ્તરોમાં (layers) કપડાં પહેરો. તમારા માથા, પગ અને છાતીને ઢાંકીને રાખો.
- નિયમિત તપાસ: તમારું બ્લડ પ્રેશર અને સુગર લેવલ નિયમિતપણે તપાસતા રહો. જો બીપી 140/90 થી વધુ હોય, તો તરત જ ડોક્ટરનો સંપર્ક કરો.
- ખાન-પાન પર નિયંત્રણ: વધુ પડતું મીઠું અને ચરબીયુક્ત (high-fat) ખોરાક ટાળો, કારણ કે તે બીપી વધારે છે અને લોહીને ઘટ્ટ કરે છે.
- હાઇડ્રેટેડ રહો: દિવસ દરમિયાન ઓછામાં ઓછા 7-8 ગ્લાસ પાણી અથવા હૂંફાળું પ્રવાહી (સૂપ, હર્બલ ટી) જરૂર લો.
- ઇન્ડોર એક્સરસાઇઝ: વધુ પડતી ઠંડીમાં બહાર જવાને બદલે ઘરની અંદર જ યોગ કે સ્ટ્રેચિંગ કરો.
- ચેતવણીના સંકેતો (FAST): જો ચહેરો નમી જવો, હાથમાં નબળાઈ, બોલવામાં તકલીફ અથવા અચાનક ઝાંખું દેખાવું જેવા લક્ષણો જણાય, તો તેને અવગણશો નહીં અને તરત જ હોસ્પિટલ જાઓ.
