બ્લેક કોફી પીનારા સાવધાન? જાણો કોફીમાં રહેલું કયું તત્વ કેન્સર માટે ગણાય છે જવાબદાર અને શું છે તેની હકીકત
ઇન્સ્ટન્ટ બ્લેક કોફી એ વિશ્વભરમાં સૌથી વધુ પીવાતું પીણું છે, પરંતુ તેની સાથે હંમેશા એક વિવાદાસ્પદ પ્રશ્ન જોડાયેલો રહ્યો છે: શું તેનાથી કેન્સર થાય છે? 5 ફેબ્રુઆરી, 2026 ના રોજ એક જાણીતા ગેસ્ટ્રોએન્ટેરોલોજિસ્ટ (પાચનતંત્રના નિષ્ણાત) એ આ બાબતે વૈજ્ઞાનિક સ્પષ્ટતા કરી છે. આ અહેવાલમાં આપણે જાણીશું કે કોફીમાં રહેલા તત્વો અને કેન્સર વચ્ચે શું સંબંધ છે અને કેટલી માત્રામાં કોફી પીવી સુરક્ષિત છે.
એક્રેલામાઇડ અને કોફી: શું છે આ કેન્સરનો ડર?
કોફી અને કેન્સરના જોખમ અંગેની ચર્ચાના કેન્દ્રમાં ‘એક્રેલામાઇડ’ (Acrylamide) નામનું કેમિકલ છે. જ્યારે કોફી બીન્સને ઊંચા તાપમાને શેકવામાં આવે છે (Roasting), ત્યારે કુદરતી રીતે આ કેમિકલ ઉત્પન્ન થાય છે. ખાસ કરીને ઇન્સ્ટન્ટ કોફીમાં સામાન્ય કોફી કરતા બે ગણી વધુ માત્રામાં એક્રેલામાઇડ હોઈ શકે છે. ઇન્ટરનેશનલ એજન્સી ફોર રિસર્ચ ઓન કેન્સર (IARC) એ એક્રેલામાઇડને ‘સંભવિત કાર્સિનોજન’ તરીકે વર્ગીકૃત કર્યું છે. આથી જ લોકોમાં એવો ડર ફેલાયો છે કે દરરોજ ઇન્સ્ટન્ટ બ્લેક કોફી પીવાથી કેન્સર થઈ શકે છે.
ગેસ્ટ્રોએન્ટેરોલોજિસ્ટનો ખુલાસો: હાનિકારક સ્તર સુધી પહોંચવા કેટલી કોફી જોઈએ?
કોફીમાં એક્રેલામાઇડની માત્રા એટલી ઓછી હોય છે કે તે માનવ શરીરમાં કેન્સર પેદા કરવા માટે પૂરતી નથી. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે, “એક્રેલામાઇડના હાનિકારક સ્તર સુધી પહોંચવા માટે વ્યક્તિએ દિવસમાં અંદાજે 80 થી 100 કપ ઇન્સ્ટન્ટ કોફી પીવી પડે, જે સામાન્ય માણસ માટે અશક્ય છે.” પ્રયોગશાળામાં ઉંદરો પર કરવામાં આવેલા અભ્યાસોમાં કેન્સર જોવા મળ્યું હતું, પરંતુ તેમાં આપવામાં આવેલી કેમિકલની માત્રા માનવી દ્વારા લેવામાં આવતી માત્રા કરતા હજારો ગણી વધારે હતી. તેથી, દિવસમાં 3-4 કપ કોફી પીવાથી કેન્સર થવાનું કોઈ જોખમ રહેતું નથી.
બ્લેક કોફીના સ્વાસ્થ્ય લાભો: કેન્સર સામે રક્ષણ?
નવાઈની વાત એ છે કે, આધુનિક સંશોધનો સૂચવે છે કે બ્લેક કોફી પીવાથી કેન્સર થવાને બદલે અમુક પ્રકારના કેન્સર સામે રક્ષણ મળી શકે છે. ગેસ્ટ્રોએન્ટેરોલોજિસ્ટના મતે, કોફી એ એન્ટી-ઓક્સિડન્ટ્સનો પાવરહાઉસ છે. તે લિવર કેન્સર, એન્ડોમેટ્રિયલ કેન્સર અને કોલોરેક્ટલ કેન્સરના જોખમને ઘટાડવામાં મદદરૂપ સાબિત થઈ છે. ખાસ કરીને લિવરના દર્દીઓ માટે બ્લેક કોફી આશીર્વાદ સમાન માનવામાં આવે છે કારણ કે તે લિવરના સોજા અને સ્કારિંગ (Fibrosis) ને ઘટાડે છે. આમ, વિજ્ઞાન હવે કોફીને નુકસાનકારકને બદલે રક્ષણાત્મક પીણા તરીકે જોઈ રહ્યું છે.
ઇન્સ્ટન્ટ કોફી વિરુદ્ધ ફિલ્ટર કોફી: કઈ છે વધુ સારી?
જોકે ઇન્સ્ટન્ટ કોફીમાં એક્રેલામાઇડ થોડું વધારે હોય છે, પણ તેનો અર્થ એ નથી કે તે ઝેરી છે. ફિલ્ટર કોફી અથવા ગ્રાઉન્ડ કોફીમાં પોલિફીનોલ્સ અને એન્ટી-ઓક્સિડન્ટ્સ વધુ પ્રમાણમાં જળવાઈ રહે છે. ગેસ્ટ્રોએન્ટેરોલોજિસ્ટ સૂચવે છે કે જો તમારી પાસે પસંદગી હોય, તો ફ્રેશલી બ્રુડ (Freshly Brewed) કોફી વધુ સારી છે. પરંતુ સમયના અભાવે જો તમે ઇન્સ્ટન્ટ કોફી પીવો છો, તો તેમાં પણ કોઈ મોટું જોખમ નથી. મુખ્ય શરત એ છે કે તેમાં ખાંડ અને આર્ટિફિશિયલ ક્રીમરનો ઉપયોગ ઓછો કરવો જોઈએ, કારણ કે કેન્સર કરતા વધુ જોખમ વધુ પડતી ખાંડથી થતા રોગોમાં છે.
કોફી પીવાની સાચી રીત અને સાવચેતીઓ
કોફી ત્યારે જ ફાયદાકારક છે જ્યારે તેને યોગ્ય રીતે પીવામાં આવે. નિષ્ણાતો સલાહ આપે છે કે કોફીને ક્યારેય એકદમ ઉકળતી (ખૂબ ગરમ) ન પીવી જોઈએ. અત્યંત ગરમ પીણાં પીવાથી અન્નનળીના કેન્સર (Esophageal Cancer) નું જોખમ વધી શકે છે. કોફીને થોડી ઠંડી થવા દો અને પછી તેની ચુસ્કી લો. ઉપરાંત, સાંજે 4 વાગ્યા પછી કોફી પીવાનું ટાળવું જોઈએ જેથી ઊંઘમાં ખલેલ ન પહોંચે. જો તમને એસિડિટી કે હાર્ટબર્નની સમસ્યા હોય, તો ખાલી પેટે બ્લેક કોફી પીવાનું ટાળવું જોઈએ.
નિષ્કર્ષ: શું તમારે કોફી છોડી દેવી જોઈએ?
ઇન્સ્ટન્ટ બ્લેક કોફી કેન્સરનું કારણ નથી. મર્યાદિત માત્રામાં (દિવસમાં 2 થી 4 કપ) કોફી પીવી એ સ્વાસ્થ્ય માટે ફાયદાકારક છે. ગેસ્ટ્રોએન્ટેરોલોજિસ્ટના નિવેદનથી એ સ્પષ્ટ થાય છે કે એક્રેલામાઇડનો ડર માત્ર અતિશયોક્તિ છે. જો તમે કોફી પ્રેમી છો, તો તમે કોઈપણ ચિંતા વગર તમારા મનપસંદ પીણાનો આનંદ માણી શકો છો, બસ શરત એટલી કે તે ‘બ્લેક’ હોય અને યોગ્ય તાપમાને પીવામાં આવે.
