ફોનનું સિગ્નલ જતું રહેવું એ સામાન્ય ખામી નથી, તમે e-SIM ફ્રોડના શિકાર બની શકો છો
આજના ડિજિટલ યુગમાં મોબાઈલ ફોન માત્ર વાતચીતનું સાધન નથી, પણ આપણા બેંક ખાતાની ચાવી પણ છે. કલ્પના કરો કે તમે તમારા ફોન પર કોઈ જરૂરી કામ કરી રહ્યા છો અને અચાનક નેટવર્ક જતું રહે. તમે તેને ટાવરની સમસ્યા સમજીને અવગણો છો, પરંતુ થોડી જ વારમાં તમારા બેંક ખાતામાંથી પૈસા કપાઈ રહ્યા હોવાના મેસેજ આવવા લાગે છે. આ કોઈ ડરામણું સપનું નથી, પણ ‘e-SIM ફ્રોડ’ ની કડવી વાસ્તવિકતા છે.
તાજેતરમાં મુંબઈમાં એક મહિલા સાથે આવી જ ઘટના બની, જેમાં નેટવર્ક બંધ થયાની થોડી જ મિનિટોમાં તેના ખાતામાંથી લાખો રૂપિયા સાફ થઈ ગયા. ગૃહ મંત્રાલયના સાયબર સુરક્ષા વિભાગ (I4C) એ આ અંગે દેશવાસીઓને સતર્ક રહેવા ચેતવણી આપી છે.
શું છે e-SIM ફ્રોડ અને તે કેવી રીતે કામ કરે છે?
e-SIM ફ્રોડ એ જૂના ‘સિમ સ્વેપ’ કૌભાંડનું આધુનિક અને ઝડપી સ્વરૂપ છે. આમાં ગુનેગારો તમારા ફિઝિકલ સિમ કાર્ડને બદલે તમારા ડિજિટલ સિમ એટલે કે e-SIM પર કબજો જમાવી લે છે.
છેતરપિંડીની પ્રક્રિયા (સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ):
-
ફેક કોલ: ગુનેગારો પોતાને ટેલિકોમ કંપની (Airtel, Jio, Vi) ના કર્મચારી ગણાવીને તમને કોલ કરે છે.
-
સમસ્યાનું બહાનું: તેઓ તમને ડરાવે છે કે તમારું સિમ કાર્ડ જૂનું થઈ ગયું છે અથવા 5G માં અપગ્રેડ કરવાની જરૂર છે, નહીંતર નેટવર્ક બંધ થઈ જશે.
-
માહિતી મેળવવી: વાતો-વાતોમાં તેઓ તમારી અંગત વિગતો જેવી કે ઈમેઈલ આઈડી, જન્મતારીખ કે મોબાઈલ પર આવેલો કોઈ કોડ માંગી લે છે.
-
e-SIM એક્ટિવેશન: ગુનેગારો તમારી માહિતીનો ઉપયોગ કરીને તેમના પોતાના ઉપકરણ પર તમારા નંબરનું e-SIM એક્ટિવેટ કરવાની વિનંતી કરે છે. જેવું તેમના ફોન પર e-SIM સક્રિય થાય છે, તમારા ફોનનું નેટવર્ક કાયમ માટે ગાયબ થઈ જાય છે.
-
ખાતું સાફ: હવે તમારા નંબરનો કાબૂ ગુનેગાર પાસે છે. તે તમારા બેંક ખાતામાં લોગ-ઈન કરે છે અને OTP પોતાના ફોન પર મેળવીને ગણતરીની મિનિટોમાં તમારી મહેનતની કમાણી ચોરી લે છે.
નેટવર્ક ગાયબ થવું એ સૌથી મોટો ‘ખતરો’ છે
ઘણીવાર નેટવર્ક જાય ત્યારે આપણે Wi-Fi નો ઉપયોગ કરવા માંડીએ છીએ અને વિચારીએ છીએ કે સિમ જાતે જ ઠીક થઈ જશે. પરંતુ ફ્રોડના કિસ્સામાં, નેટવર્ક જવું એનો અર્થ છે કે તમારું સિમ કાર્ડ ડી-એક્ટિવેટ થઈ ગયું છે. આ શરૂઆતની થોડી મિનિટો જ તમારી સુરક્ષા માટે સૌથી મહત્વની હોય છે.
છેતરપિંડીથી બચવા માટે શું કરવું?
સાયબર ગુનેગારોથી બચવા માટે સાવચેતી જ શ્રેષ્ઠ હથિયાર છે:
-
અજાણ્યા કોલ પર વિશ્વાસ ન કરો: કોઈ પણ ટેલિકોમ કંપની ફોન પર સિમ અપગ્રેડ કરવા કે e-SIM બદલવા માટે તમારી અંગત વિગતો માંગતી નથી.
-
સત્તાવાર સ્ટોરની મુલાકાત લો: જો તમારે ખરેખર સિમ અપગ્રેડ કરવું હોય, તો હંમેશા કંપનીના નજીકના સત્તાવાર સ્ટોર (Store) પર જ જવું.
-
નંબર સીરીઝની ઓળખ: ટેલિકોમ કંપનીઓના સર્વિસ કોલ હંમેશા ખાસ સીરીઝથી આવે છે. સામાન્ય 10 આંકડાના મોબાઈલ નંબરથી આવતા કોલ શંકાસ્પદ હોઈ શકે છે.
-
ઈમેઈલ એલર્ટ તપાસો: જ્યારે પણ e-SIM ની રિક્વેસ્ટ નાખવામાં આવે છે, ત્યારે કંપની તમારા ઈમેઈલ પર એલર્ટ મોકલે છે. જો તમે આવી કોઈ રિક્વેસ્ટ નથી કરી, તો તરત જ કંપનીનો સંપર્ક કરો.
જો તમે છેતરાઈ જાવ તો શું કરવું?
જો તમને ફ્રોડની શંકા જાય, તો સમય બગાડ્યા વિના આ પગલાં ભરો:
-
બેંકને જાણ કરો: સૌથી પહેલા તમારી બેંકને ફોન કરીને તમારા ખાતા અને કાર્ડ બ્લોક કરાવો.
-
કસ્ટમર કેરનો સંપર્ક: બીજા કોઈ ફોનથી તમારી ટેલિકોમ કંપનીને જાણ કરી તમારો નંબર બ્લોક કરાવો.
-
સાયબર હેલ્પલાઈન: તરત જ 1930 નંબર પર કોલ કરો અથવા www.cybercrime.gov.in પર ફરિયાદ નોંધાવો.
-
સંચાર સાથી: ભારત સરકારના ‘Sanchar Saathi’ પોર્ટલ પર જઈને પણ તમે શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિની જાણ કરી શકો છો.
નિષ્કર્ષ
ટેકનોલોજી જેટલી સુવિધાજનક છે, તેટલી જ જોખમી પણ હોઈ શકે છે. તમારો મોબાઈલ નંબર તમારી ડિજિટલ ઓળખ છે. તેની સુરક્ષા પ્રત્યેની નાની એવી બેદરકારી તમારી આજીવનની કમાણી પર ભારે પડી શકે છે. હવે જ્યારે પણ ફોનનું નેટવર્ક જાય, ત્યારે તેને માત્ર ટાવરની સમસ્યા ન સમજતા પહેલા તેની ખાતરી કરજો!
