ક્રૂડ ઓઈલ પર નવો પ્રાઈસ કેપ: $૪૪.૧૦ પ્રતિ બેરલની કિંમત નક્કી, રશિયાના ‘શેડો ફ્લીટ’ ટેન્કરો સામે લશ્કરી કાર્યવાહી શરૂ
વૈશ્વિક રાજનીતિ અને અર્થતંત્રમાં અત્યારે રશિયા-યુક્રેન સંઘર્ષના પરિણામે લાદવામાં આવેલા ઉર્જા પ્રતિબંધો (Energy Sanctions) એક નિર્ણાયક વળાંક પર પહોંચ્યા છે. ૨૦૨૬ના લેટેસ્ટ મોનિટરિંગ રિપોર્ટ મુજબ, રશિયાની આર્થિક કરોડરજ્જુ ગણાતા તેલ અને ગેસ ક્ષેત્ર પર પશ્ચિમી દેશોએ પકડ વધુ મજબૂત બનાવી છે. આ પ્રતિબંધોની અસર હવે રશિયાના સરકારી ખજાના પર સ્પષ્ટપણે દેખાઈ રહી છે.
જાન્યુઆરી ૨૦૨૬માં રશિયાની તેલ અને ગેસની આવક ઘટીને $૫.૧૮ અબજ ના રેકોર્ડ નીચલા સ્તરે પહોંચી ગઈ છે, જે અગાઉના વર્ષોની સરખામણીમાં ઘણો મોટો ઘટાડો દર્શાવે છે. આ આર્થિક દબાણ પાછળ નવા પ્રાઈસ કેપ અને કુદરતી ગેસ પર લાદવામાં આવેલા તબક્કાવાર પ્રતિબંધો મુખ્ય કારણ છે. ચાલો સમજીએ કે ૨૦૨૬ના આ નવા પ્રતિબંધો શું છે અને તેની વૈશ્વિક અસરો કેવી રહેશે.
ક્રૂડ ઓઈલ પર નવો પ્રાઈસ કેપ અને ‘શેડો ફ્લીટ’ સામે કડક કાર્યવાહી
રશિયન અર્થતંત્રને ઘેરવા માટે પશ્ચિમી દેશોએ રશિયન ક્રૂડ ઓઈલ માટે $૪૪.૧૦ પ્રતિ બેરલ ની નવી પ્રાઈસ કેપ (કિંમત મર્યાદા) નક્કી કરી છે. આ મર્યાદાનો હેતુ રશિયાને યુદ્ધ માટે મળતા ભંડોળમાં કાપ મૂકવાનો છે. આ ઉપરાંત, રશિયા જે ‘શેડો ફ્લીટ’ (Shadow Fleet) એટલે કે જૂના ટેન્કરો દ્વારા છુપાઈને તેલની નિકાસ કરતું હતું, તેના પર પણ હવે સકંજો કસાયો છે.
૨૦૨૬ના આ રિપોર્ટમાં એક ચોંકાવનારી વિગત સામે આવી છે કે, હવે નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરનારા જહાજોની પ્રથમ વખત લશ્કરી ધરપકડ (Military Arrests) કરવામાં આવી રહી છે. આ કડક અમલીકરણને કારણે રશિયા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલ વેચવું વધુ મુશ્કેલ અને ખર્ચાળ બન્યું છે. બીજી તરફ, યુરોપિયન યુનિયને યુક્રેનને ટેકો આપવા માટે €૯૦ અબજ ની લોન મંજૂર કરી છે, જેનો એક ભાગ રશિયાની થીજી ગયેલી સંપત્તિ (Frozen Assets) માંથી મળતા વ્યાજ દ્વારા પૂરો પાડવામાં આવશે.
કુદરતી ગેસ પર પ્રતિબંધ અને LNG ની નિર્ભરતાનો પડકાર
ઉર્જા પ્રતિબંધોની દિશામાં બીજું મોટું પગલું રશિયન કુદરતી ગેસ પરનો તબક્કાવાર પ્રતિબંધ છે, જે ૨૦૨૭ સુધીમાં સંપૂર્ણપણે અમલમાં આવશે. જોકે, આ રિપોર્ટ એક વિરોધાભાસી હકીકત તરફ પણ ઈશારો કરે છે. ભલે પાઈપલાઈન દ્વારા આવતા ગેસ પર પ્રતિબંધો હોય, પરંતુ યુરોપિયન યુનિયન હજુ પણ રશિયન લિક્વિફાઇડ નેચરલ ગેસ (LNG) પર નિર્ભર છે.
અત્યારે પણ મોટા જથ્થામાં રશિયન LNG યુરોપના દેશોમાં વહી રહ્યો છે. આ નિર્ભરતા દર્શાવે છે કે રશિયાને સંપૂર્ણપણે આર્થિક રીતે અલગ પાડવું એ યુરોપ માટે પણ ઉર્જા સંકટ ઊભું કરી શકે છે. તેમ છતાં, યુરોપ હવે ધીમે ધીમે રશિયાના વિકલ્પો શોધી રહ્યું છે અને રિન્યુએબલ એનર્જી તથા અન્ય દેશો પાસેથી ગેસ આયાત કરવા પર ભાર મૂકી રહ્યું છે. ૨૦૨૬નું આ વર્ષ રશિયા માટે આર્થિક રીતે સૌથી વધુ પડકારજનક સાબિત થઈ રહ્યું છે.
વૈશ્વિક બજાર અને ભારત પર તેની સંભવિત અસર
રશિયા પરના આ વધતા પ્રતિબંધોની અસર માત્ર યુરોપ કે અમેરિકા પૂરતી મર્યાદિત નથી. ભારત જેવા દેશો જે રશિયા પાસેથી સસ્તું તેલ આયાત કરે છે, તેમણે પણ આ નવા પ્રાઈસ કેપ અને શિપિંગ પ્રતિબંધોને ધ્યાનમાં રાખીને પોતાની વ્યૂહરચના બદલવી પડી શકે છે. તેલના ભાવમાં થતી આ વધઘટ અને આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ આગામી સમયમાં વૈશ્વિક મોંઘવારી દર પર પણ અસર કરી શકે છે.
નિષ્કર્ષમાં કહીએ તો, ૨૦૨૬ના આ ઉર્જા પ્રતિબંધો રશિયાને આર્થિક રીતે નબળું પાડવામાં સફળ રહ્યા છે, પરંતુ તે જ સમયે વૈશ્વિક ઉર્જા બજારમાં નવી અસ્થિરતા પણ પેદા કરી રહ્યા છે. વિશ્વ અત્યારે એક એવી સ્થિતિમાં છે જ્યાં સુરક્ષા અને ઉર્જા વચ્ચે સંતુલન જાળવવું એ સૌથી મોટો પડકાર છે.
