US-Iran શાંતિ મંત્રણાની જાદુઈ અસર: હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખુલવાના સંકેતો વચ્ચે સોના-ચાંદીના વૈશ્વિક અને સ્થાનિક વાયદા ઉછળ્યા
વૈશ્વિક કોમોડિટી માર્કેટ અને ભૌગોલિક-રાજકીય મોરચે સોમવારે એક અત્યંત ચોંકાવનારો અને ઐતિહાસિક યુ-ટર્ન જોવા મળ્યો છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે થયેલા એક મોટા અને વ્યૂહાત્મક રાજદ્વારી કરારને કારણે પશ્ચિમ એશિયામાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી ચાલી રહેલા યુદ્ધ અને આકરા તણાવનું જોખમ નાટકીય રીતે ઘટી ગયું છે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય શાંતિ મંત્રણાની સીધી અને સકારાત્મક અસર વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન પર પડી છે, જેના લીધે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તોતિંગ ઘટાડા સાથે પ્રતિ બેરલ $100 ની નીચે આવી ગયા છે. તેલના ભાવો તૂટવાને કારણે વૈશ્વિક સ્તરે ફુગાવાનો (Inflation) ભય ઓછો થયો છે, જેણે સેફ-હેવન ગણાતા સોના અને ચાંદીના ભાવોને જોરદાર બૂસ્ટર ડોઝ આપ્યો છે. હાલમાં આંતરરાષ્ટ્રીય અને સ્થાનિક બંને વાયદા બજારોમાં કિંમતી ધાતુઓ ચમકી રહી છે.
શાંતિ કરારની આશા અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારનું ગણિત
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે શાંતિ કરારની નવી આશાઓ જાગતા જ વૈશ્વિક બજારમાં અમેરિકી ડોલર ઇન્ડેક્સ નબળો પડ્યો હતો, જે સોનાની તેજી માટે પથદર્શક સાબિત થયો. સોમવારે વૈશ્વિક બજારમાં હાજર સોના (Spot Gold) નો ભાવ ૧ ટકાથી વધુના ઉછાળા સાથે $4,565 પ્રતિ ઔંસ પર ટ્રેડ થઈ રહ્યો હતો. બીજી તરફ, ઔદ્યોગિક માંગ અને રોકાણકારોના આકર્ષણને કારણે હાજર ચાંદી (Spot Silver) નો ભાવ ૩ ટકાથી વધુની જોરદાર તેજી સાથે $78 પ્રતિ ઔંસની સપાટી પર પહોંચી ગયો હતો.
વૈશ્વિક કટોકટી વચ્ચે કોમોડિટી માર્કેટમાં આવેલો મોટો ઉલટફેર
| કોમોડિટી / ઇન્ડેક્સ (Asset) | આંતરરાષ્ટ્રીય બજારનો ભાવ | સ્થાનિક બજાર (MCX વાયદો) | બજાર પર થયેલી સીધી અસર |
| સોનું (Gold) | $ 4,565 પ્રતિ ઔંસ (૧% વધારો) | ₹ 159,325 પ્રતિ ૧૦ ગ્રામ (જૂન વાયદો) | ડોલર ઘટતાં અને ફુગાવાનો ભય ઓછો થતાં સોનામાં ખરીદી વધી. |
| ચાંદી (Silver) | $ 78 પ્રતિ ઔંસ (૩% નો મોટો ઉછાળો) | ₹ 276,500 પ્રતિ કિલોગ્રામ (૧.૭% વધારો) | વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન સુધરતાં ઔદ્યોગિક સેન્ટિમેન્ટ મજબૂત થયું. |
| ક્રૂડ ઓઇલ (Crude Oil) | $ 100 ની નીચે પ્રતિ બેરલ (મોટો ઘટાડો) | સ્થાનિક બજારમાં પણ નરમાઈ | હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ટૂંક સમયમાં ફરી ખુલવાના સંકેતથી સપ્લાય વધી. |
| યુએસ ફેડરલ રિઝર્વ | કેવિન વોર્શ બન્યા નવા ચેરમેન | નાણાકીય નીતિઓ કડક રહેવાના સંકેત | ડિસેમ્બરના અંતમાં વ્યાજ દરમાં વધારો થવાની અપેક્ષા વધી. |
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું નિવેદન અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનું મહત્વ
બજારના નિષ્ણાતોના મતે, આ તેજી પાછળ અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું શનિવારનું એ નિવેદન છે, જેમાં તેમણે દાવો કર્યો હતો કે વોશિંગ્ટન અને તેહરાન વચ્ચેનો શાંતિ કરાર “લગભગ પૂર્ણ થઈ ગયો છે.” તેમણે વૈશ્વિક વેપાર માટે જીવનરેખા ગણાતી ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ (Strait of Hormuz) ને ટૂંક સમયમાં જ વ્યાપારી જહાજો માટે ફરીથી ખુલ્લી મૂકવાના સંકેત આપ્યા હતા.
KCM ટ્રેડના મુખ્ય બજાર વિશ્લેષક ટિમ વોટરરે આ અંગે જણાવ્યું કે, “ટ્રમ્પના આ આશાવાદી વલણે તેલના ભાવો પર દબાણ લાવ્યું છે અને તેનાથી ફુગાવાના દૃષ્ટિકોણથી સોના માટે રેલીની એક મોટી અને આકર્ષક તક ઊભી થઈ છે.” જોકે, વ્હાઇટ હાઉસ તરફથી આ કરારને સત્તાવાર મંજૂરી મળવામાં હજુ થોડા દિવસોનો સમય લાગી શકે છે, જેથી રોકાણકારો અત્યારે પણ સાવચેતીપૂર્વક આગળ વધી રહ્યા છે.
ફેડરલ રિઝર્વમાં સત્તા પરિવર્તન અને વ્યાજ દરનું નવું જોખમ
બજારમાં આજના સુધારા છતાં લાંબા ગાળાના રોકાણકારો માટે યુએસ સેન્ટ્રલ બેંક (Fed) નો વલણ ચિંતાનો વિષય છે. ગયા શુક્રવારે જ કેવિન વોર્શે જેરોમ પોવેલના સ્થાને યુએસ ફેડરલ રિઝર્વના નવા ચેરમેન તરીકે સત્તાવાર શપથ લીધા છે. વોર્શ પોતાની કટ્ટર (Hawkish) અને કડક નાણાકીય નીતિઓ માટે જાણીતા છે. વેપારીઓ હવે એવી અપેક્ષા રાખી રહ્યા છે કે ફેડરલ રિઝર્વ ડિસેમ્બરના અંતમાં વ્યાજ દરોમાં વધુ એક વધારો કરી શકે છે. સામાન્ય રીતે ઊંચા વ્યાજ દરો બોન્ડ યીલ્ડ અને કરન્સીને મજબૂત કરે છે, જે કિંમતી ધાતુઓ માટે નકારાત્મક માનવામાં આવે છે. આજે અમેરિકામાં મેમોરિયલ ડે (Memorial Day) હોવાથી યુએસ માર્કેટ્સ બંધ છે, જેથી વૈશ્વિક વોલ્યુમ ઓછું છે.
મધ્ય પૂર્વમાં ૨૮ ફેબ્રુઆરીથી શરૂ થયેલા તણાવ બાદ સોનાના ભાવો પોતાના ઓલ-ટાઇમ હાઇથી લગભગ ૧૩% જેટલા નીચે આવી ગયા હતા, પરંતુ યુએસ-ઈરાનની આ શાંતિ મંત્રણાએ બજારને નવો આત્મવિશ્વાસ આપ્યો છે. ભલે શોર્ટ ટર્મ માટે ક્રૂડ ઓઇલ ઘટતાં સોના-ચાંદીને ટેકો મળ્યો છે, પરંતુ આગામી દિવસોમાં જાહેર થનારા યુએસ જીડીપી (GDP) ડેટા અને પશ્ચિમ એશિયાના ગ્રાઉન્ડ રિપોર્ટ જ નક્કી કરશે કે આ ચમકારો લાંબો સમય ટકશે કે કેમ.
