પેટ્રોલ-ડીઝલ બાદ હવે ટોલ ટેક્સમાં ૧૦% સુધીના વધારાની આશંકા; સામાન્ય જનતા અને વાહનચાલકો પર પડશે બેવડો માર
પશ્ચિમ એશિયા (મિડલ ઇસ્ટ) માં લાંબા સમયથી ચાલી રહેલો ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ અને અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચેનો ગંભીર સંઘર્ષ હવે ભારતીય નાગરિકોના રોજિંદા જીવન અને મુસાફરીના બજેટને સીધી રીતે પ્રભાવિત કરવા જઈ રહ્યો છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલ (કચા તેલ) ના ભાવમાં ભડકો અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈનમાં અવરોધો ઊભા થવાને કારણે દેશમાં મોંઘવારીનો ગ્રાફ ઊંચો જવાની આશંકા છે. આ આર્થિક દબાણની સીધી કડી ભારતના હાઇવે અને એક્સપ્રેસ-વે પર વસૂલવામાં આવતા ટોલ ટેક્સ સાથે જોડાયેલી છે. પેટ્રોલ અને ડીઝલના આસમાને પહોંચેલા ભાવો વચ્ચે, હવે આગામી સમયમાં ટોલ ટેક્સના દરોમાં ૮ થી ૧૦ ટકા સુધીનો મોટો વધારો થવાની સંભાવના વર્તાઈ રહી છે, જે સામાન્ય વાહનચાલકો અને ટ્રાન્સપોર્ટ ઉદ્યોગ માટે ‘બેવડો માર’ સાબિત થશે.
ટોલ ટેક્સ અને હોલસેલ પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સ (WPI) નો સીધો સંબંધ
ભારતમાં રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો પર ટોલના દરો નક્કી કરવા પાછળ એક ચોક્કસ આર્થિક ફોર્મ્યુલા કામ કરે છે. દેશમાં ટોલ રેટનો વાર્ષિક વધારો પાછલા વર્ષના હોલસેલ પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સ (WPI) એટલે કે જથ્થાબંધ ફુગાવાના દરના આધારે નક્કી કરવામાં આવે છે. જો જથ્થાબંધ મોંઘવારી દર નીચો હોય, તો ટોલના દરો નિયંત્રિત રહે છે. ગત વર્ષે ડબલ્યુપીઆઈ નીચો હોવાને કારણે ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં ટોલ દરોમાં મર્યાદિત વધારો જોવા મળ્યો હતો.
પરંતુ, વર્તમાન વૈશ્વિક પરિસ્થિતિને જોતાં ચિત્ર બદલાયું છે. ઈરાન-અમેરિકા સંઘર્ષને કારણે આ નાણાકીય વર્ષમાં જથ્થાબંધ ફુગાવો ઝડપથી વધવાની ધારણા છે, જેની સીધી આકરી અસર નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૮ માં ટોલ રેટ્સ પર પડશે. રેટિંગ એજન્સી ‘ક્રિસિલ’ (CRISIL) દ્વારા દેશના આશરે ૧૦,૦૦૦ કિલોમીટર હાઇવેને આવરી લેતી ૯૧ ટોલ રોડ એસેટ્સનો વિસ્તૃત અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો છે. આ સ્ટડી અનુસાર, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૮ માં દેશમાં ટોલ કલેક્શનની વૃદ્ધિ ૮ થી ૧૦ ટકા સુધી પહોંચી શકે છે, જે ચાલુ નાણાકીય વર્ષના ૫ થી ૭ ટકાના અંદાજ કરતાં ઘણી વધારે છે. ક્રિસિલ રેટિંગ્સના ડેપ્યુટી ચીફ રેટિંગ ઓફિસર મનીષ ગુપ્તાના જણાવ્યા મુજબ, પશ્ચિમ એશિયાના યુદ્ધને લીધે વધનારો હોલસેલ ફુગાવો અંતે આગામી નાણાકીય વર્ષોમાં વાહનચાલકોના ખિસ્સા હળવા કરશે.
ટોલ કલેક્શન અને આર્થિક ટ્રેન્ડનું તુલનાત્મક વિશ્લેષણ
| નાણાકીય વર્ષ અને માપદંડ | ટોલ કલેક્શન વૃદ્ધિ દર | મુખ્ય આર્થિક પરિબળો અને અસરો |
| ચાલુ નાણાકીય વર્ષ (અંદાજ) | ૫% થી ૭% | પાછલા વર્ષના નીચા જથ્થાબંધ ફુગાવા (WPI) ને કારણે રાહત. |
| નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૮ (આગાહી) | ૮% થી ૧૦% | વૈશ્વિક યુદ્ધ, ક્રૂડ ઓઇલની મોંઘવારી અને ઊંચા ફુગાવાની સીધી અસર. |
| કોમર્શિયલ સેગમેન્ટ (માર્ચ-એપ્રિલ) | સતત ઘટાડો | વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાને કારણે નૂર (Freight) અર્થતંત્ર ધીમું પડ્યું. |
| પેસેન્જર વાહન સેગમેન્ટ | સતત મજબૂત વૃદ્ધિ | વાહનોની વધતી માલિકી અને એક્સપ્રેસ-વે કનેક્ટિવિટીનો લાભ. |
નૂર અર્થતંત્ર (Freight Economy) માં મંદી અને ફાસ્ટેગના આંકડા
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના વૈશ્વિક તણાવની અસર માત્ર સામાન્ય પ્રવાસીઓ પર જ નહીં, પરંતુ ભારતીય ધોરીમાર્ગો પર દોડતા માલવાહક વાહનો (Commercial Trucks and Goods Carriers) પર પણ દેખાવા લાગી છે. દેશભરના ટોલ પ્લાઝા પરથી થતી કુલ કલેક્શનની આવકમાં ટ્રક, ટેમ્પો અને મલ્ટી-એક્સલ વ્યાવસાયિક વાહનોનો હિસ્સો લગભગ ત્રણ ચતુર્થાંશ (૭૫%) જેટલો મોટો હોય છે. ઇન્ડિયન હાઇવે મેનેજમેન્ટ કંપનીના ૯૦૦ થી વધુ ટોલ પ્લાઝાના ‘ફાસ્ટેગ’ (FASTag) ડેટા પર નજર કરીએ તો, માર્ચ અને એપ્રિલ મહિનામાં આ કોમર્શિયલ સેગમેન્ટમાંથી થતી ટોલ આવકમાં સતત ઘટાડો નોંધાયો છે.
આ આર્થિક સુસ્તીના કારણે જ ક્રિસિલે અંદાજ મૂક્યો છે કે પાછલા વર્ષની સરખામણીએ ચાલુ વર્ષે કુલ ટોલ કલેક્શનની વૃદ્ધિ આશરે ૧.૫ થી ૨ ટકા જેટલી ઓછી રહી શકે છે. જો કે, અહીં નોંધવા જેવી બાબત એ છે કે સામાન્ય પેસેન્જર કાર અને નોન-કોમર્શિયલ વાહનોનો ટ્રાફિક સતત વધી રહ્યો છે, જેને વધુ સારી એક્સપ્રેસ-વે કનેક્ટિવિટી અને વધતી વાહન માલિકીનો સપોર્ટ છે. ઘટાડો મુખ્યત્વે નૂર ઉદ્યોગમાં જોવા મળ્યો છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ ના જાન્યુઆરી-માર્ચ ક્વાર્ટરમાં વાર્ષિક હાઇવે પાસ યોજના પસંદ કરનારા સ્થાનિક વાહનચાલકોના કારણે પાસ કલેક્શન પર પણ માપી શકાય તેવી વાસ્તવિક અસરો થઈ છે.
ચોમાસું, રેતી ખનન પર પ્રતિબંધ અને એસેટ ડાયવર્સિફિકેશન
ક્રિસિલના સેમ્પલ સ્ટડીમાં એક અન્ય મહત્વની વિગત પણ સામે આવી છે કે દર ચારમાંથી એક ટોલ રોડ પર છેલ્લા બે વર્ષમાં ટ્રાફિકનું પ્રમાણ ઘટ્યું છે. જો કોઈ ચોક્કસ રૂટ પર વાહનોની સંખ્યા ઓછી જણાય, તો તેની પાછળનું મુખ્ય કારણ નજીકમાં બનેલો નવો, આધુનિક અને ઝડપી એક્સપ્રેસ-વે હોઈ શકે છે. આ રૂટ ડાયવર્ઝનને લીધે અભ્યાસ હેઠળની અંદાજે ૧૨ ટકા એસેટ્સ પ્રભાવિત થઈ છે. આ સિવાય પ્રાદેશિક સ્તરે ચોમાસાની લાંબી સિઝન, નદીઓમાંથી રેતી ખનન (Sand Mining) પરના કાયદાકીય પ્રતિબંધો અને સ્થાનિક વિક્ષેપો પણ ટ્રાફિક ઘટાડવા માટે જવાબદાર છે.
સ્થિર ક્રેડિટ પ્રોફાઇલ અને ભવિષ્ય (Credit Profile Outlook):
આ તમામ પડકારો વચ્ચે પણ રોડ પ્રોજેક્ટ્સની આર્થિક સ્થિતિ મજબૂત રહેવાની આશા છે. ક્રિસિલ રેટિંગ્સના ડાયરેક્ટર આનંદ કુલકર્ણીના જણાવ્યા અનુસાર, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ટ્રસ્ટ (InvIT) સ્ટ્રક્ચર હેઠળ નિયંત્રિત કરાયેલા દેવા (Leverage) અને મજબૂત ઓપરેટિંગ પર્ફોર્મન્સને કારણે, ચાલુ અને આગામી નાણાકીય વર્ષમાં ટોલ રોડ એસેટ્સનો ડેટ સર્વિસ કવરેજ રેશિયો (DSCR) ૧.૫ ગણો મજબૂત રહેશે. આથી, રોડ કન્સેશનર્સ અને પ્રોજેક્ટ્સની એકંદર ક્રેડિટ પ્રોફાઇલ સ્થિર અને સુરક્ષિત જળવાઈ રહેશે.
