નોકરી જશે કે વધશે? AI ના ભવિષ્ય વિશે જેફ બેઝોસનો મોટો ખુલાસો
આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ને લઈને વિશ્વભરમાં એક મોટી ચર્ચા ચાલી રહી છે. ઘણા લોકો એવું માને છે કે AI ભવિષ્યમાં કરોડો લોકોની નોકરીઓ છીનવી લેશે અને માનવજાત માટે જોખમ ઊભું કરશે. પરંતુ, એમેઝોનના સ્થાપક જેફ બેઝોસે પેરિસમાં આયોજિત ‘VivaTech 2026’ ટેકનોલોજી કોન્ફરન્સમાં એક એવો દ્રષ્ટિકોણ રજૂ કર્યો છે જે આ તમામ ડરને પાયાવિહોણા ઠેરવે છે. બેઝોસનું માનવું છે કે AI માનવજાત માટે કોઈ ખતરો નથી, પરંતુ તે માનવ સર્જનાત્મકતાને અનેકગણી વધારીને નવા રોજગારના અવસરોનું સર્જન કરશે.
શું AI નોકરીઓ ખાઈ જશે?
બેઝોસે ખૂબ જ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું હતું કે, AI ના કારણે બેરોજગારી વધવાને બદલે ઉલટું ‘શ્રમિકોની અછત’ (Labour Shortage) સર્જાશે. તેમણે સમજાવ્યું કે AI માનવીઓને એવી ક્ષમતા આપશે કે તેઓ વધુ જટિલ સમસ્યાઓને ઓળખી શકશે અને તેને ઉકેલવા માટે નવા ઉદ્યોગોનું નિર્માણ કરશે. જ્યારે નવા ઉદ્યોગો આવશે, ત્યારે માનવ શ્રમની માંગ પણ વધશે.
તેમણે પોતાના નવા સ્ટાર્ટઅપ ‘પ્રોમિથિયસ’ (Prometheus) નું ઉદાહરણ આપતા કહ્યું કે, આ પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એક ‘આર્ટિફિશિયલ જનરલ એન્જિનિયર’ બનાવવાનો છે. આ પ્રકારની ટેક્નોલોજી નવીનતા લાવવાની પ્રક્રિયાને આટલી ઝડપી બનાવી દેશે કે માનવીય કલ્પનાશક્તિની મર્યાદાઓ જ આપણી એકમાત્ર મર્યાદા બની રહેશે. તેમના મતે, આપણે જે સ્વપ્નોને અત્યાર સુધી અશક્ય માનતા હતા, તે AI ની મદદથી વાસ્તવિકતામાં બદલાઈ જશે.
“ડ્રીમ-બિલ્ડ લૂપ” અને માનવીય ક્ષમતા
ભૂતપૂર્વ નાસાના અવકાશયાત્રી માઇક માસિમીનો દ્વારા સંચાલિત આ સત્રમાં બેઝોસે ‘ડ્રીમ-બિલ્ડ લૂપ’ (સ્વપ્ન જોવું અને તેને સાકાર કરવું) વિશે વાત કરી હતી. તેમણે કહ્યું કે, AI માનવ ક્ષમતાઓને મર્યાદિત નથી કરતું, પરંતુ તેને વિસ્તારવાનું કામ કરે છે. જ્યારે આપણે ટેકનોલોજી દ્વારા વિચારોને ઝડપથી અમલમાં મૂકવાનું શીખી જઈશું, ત્યારે દુનિયાની સામે એવી નવી સમસ્યાઓ આવશે જેના ઉકેલ માટે લાખો કુશળ માણસોની જરૂર પડશે. એટલે કે, કામ ઘટવાને બદલે કામના નવા રસ્તાઓ ખુલશે.
ભવિષ્યની સુરક્ષા માટે કિંમત ચૂકવવી પડશે?
આ ચર્ચામાં સૌથી વિવાદાસ્પદ મુદ્દો AI ડેટા સેન્ટરો દ્વારા કરવામાં આવતો પાણીનો વપરાશ અને સંસાધનોનો છે. વિશ્વભરમાં એવી ચિંતા છે કે ડેટા સેન્ટરો માટે મોટા પાયે પાણી અને ઉર્જા વપરાશ પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચાડી રહ્યા છે. જોકે, બેઝોસે આ અંગે એક અત્યંત કઠોર પણ વાસ્તવિક કહી શકાય તેવી દલીલ કરી હતી.
તેમણે કહ્યું કે, જો આપણે પૃથ્વીના ભવિષ્યનો ‘મેક્રો-પિક્ચર’ (મોટું ચિત્ર) જોઈએ, તો આપણે પ્રાથમિકતા નક્કી કરવી પડશે. બેઝોસના મતે, “જૈવિક મર્યાદાઓ વાસ્તવિક છે, પરંતુ ડિજિટલ ક્ષમતા અનંત છે.” તેમણે સ્પષ્ટપણે કહ્યું કે જો આપણે માત્ર વર્તમાન માનવ સુવિધાઓ (જેમ કે વધારાનું પાણી કે ઉર્જા) ને જાળવી રાખવા માટે ડેટા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને ભૂખ્યું રાખીશું, તો આપણે એક એવી સુપર-ઇન્ટેલિજન્સના જન્મમાં વિલંબ કરી રહ્યા છીએ, જે કદાચ ભવિષ્યમાં માનવજાતની તમામ સંસાધન સંબંધિત સમસ્યાઓનો કાયમી ઉકેલ લાવી શકે છે.
શું આપણે માનવતાને ગૌણ ગણી રહ્યા છીએ?
બેઝોસે જ્યારે એમ કહ્યું કે, “કેટલીકવાર તમારે એવી બુદ્ધિમત્તાને પ્રાધાન્ય આપવું પડે છે જે આપણને બચાવશે, તેના કરતા કે જે આપણા વિકાસને ધીમો પાડે છે,” ત્યારે આ વાક્યે ઉપસ્થિત સૌને વિચારતા કરી દીધા હતા. તેમનો આ મત દર્શાવે છે કે તેઓ માનવજાતના લાંબા ગાળાના અસ્તિત્વ માટે AI ને એક અનિવાર્ય સાધન માને છે.
