આ પાંચ લોકોની સહાય કરવી એટલે પોતાના પગ પર કુહાડી મારવા સમાન, જાણો આચાર્ય ચાણક્યની ખાસ સલાહ
ભારતીય સંસ્કૃતિમાં હંમેશાંથી એ જ શીખવવામાં આવે છે કે પરોપકાર જ સૌથી મોટો ધર્મ છે અને જરૂરિયાતમંદોની મદદ કરવી એ માનવતાનો સૌથી મોટો ગુણ છે. બાળપણથી જ આપણને એવા સંસ્કારો મળે છે કે આપણે હંમેશાં બીજાના કામ આવવું જોઈએ. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે શું દરેક વ્યક્તિની મદદ કરવી ખરેખર યોગ્ય છે? શું સામેવાળો વ્યક્તિ કેવો છે તે જોયા વગર તેની સહાય કરવી આપણા માટે જોખમી સાબિત થઈ શકે છે?
મહાન કૂટનીતિજ્ઞ, અર્થશાસ્ત્રી અને આચાર્ય ચાણક્યે પોતાની નીતિઓમાં એક ખૂબ મોટું અને કડવું સત્ય જણાવ્યું છે. ચાણક્યના મતે, દાન આપવું કે કોઈની મદદ કરવી એ એક સત્કાર્ય જરૂર છે, પરંતુ વિચાર્યા વગર અને યોગ્ય પાત્ર જોયા વગર કરેલી મદદ ઘણીવાર માણસના જીવનમાં મોટા સંકટો ઊભા કરી દે છે. આચાર્ય ચાણક્યે સમાજના કેટલાક એવા સ્વભાવવાળા લોકો વિશે વિગતવાર જણાવ્યું છે, જેમની મદદ કરવી માત્ર સમયનો બગાડ જ નથી, પરંતુ તે તમારા માન-સમ્માન, ધન અને ભવિષ્ય માટે પણ ગંભીર જોખમ બની શકે છે.
ચાલો જાણીએ કે આચાર્ય ચાણક્યે કયા પાંચ પ્રકારના લોકોથી દૂર રહેવાની અને તેમની મદદ ન કરવાની સલાહ આપી છે:
૧. મૂર્ખ લોકો (જે જ્ઞાન લેવા જ માગતા નથી)
આચાર્ય ચાણક્યનું માનવું છે કે મૂર્ખ વ્યક્તિને કોઈપણ પ્રકારનો ઉપદેશ આપવો કે તેની આર્થિક અને માનસિક સહાય કરવી સંપૂર્ણપણે વ્યર્થ છે. જે લોકો સત્ય સ્વીકારવાને બદલે પોતાની જીદ અને અજ્ઞાનતામાં જ ખુશ રહે છે, તેમને સમજાવવા એટલે પોતાની ઉર્જાનો નાશ કરવા જેવું છે. મૂર્ખ માણસ ક્યારેય તમારી સારી સલાહ નહીં સમજે. ઊલટાનું, તે તમારી વાતનો ખોટો અર્થ કાઢી શકે છે. આવા લોકો પાછળ પોતાનો કિંમતી સમય બગાડવા કરતાં, તેમનીથી સુરક્ષિત અંતર જાળવી રાખવું જ ડહાપણ છે.
૨. દુષ્ટ સ્વભાવ અને કુટિલ લોકો
ચાણક્યે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું છે કે સ્વાર્થી, હિંસક, ક્રૂર અને કુટિલ સ્વભાવવાળા લોકોની મદદ કરવી એટલે આગ સાથે રમવા સમાન છે. આવા લોકો સ્વભાવથી ધોખેબાઝ હોય છે અને તેમનો એકમાત્ર ઉદ્દેશ્ય પોતાનો સ્વાર્થ સાધવાનો હોય છે. તમે ભલે ગમે તેટલી તેમની ભલાઈ કરો, તક મળતા જ તેઓ સૌથી પહેલા પોતાના મદદગારને જ નુકસાન પહોંચાડવામાં પાછળ રહેતા નથી. આવા ઝેરી સ્વભાવવાળા લોકોથી હંમેશાં દૂર રહેવું જ તમારા હિતમાં છે.
૩. ખોટા કાર્યો અને અપરાધોને પ્રોત્સાહન આપનારા લોકો
જે લોકો અપરાધિક પ્રવૃત્તિના છે, ખોટા રસ્તે ચાલે છે, કે કોઈ બુરી લત (જેવા કે નશા વગેરે) ના શિકાર છે, તેમની મદદ ભૂલથી પણ ન કરવી જોઈએ. આચાર્ય ચાણક્યના મતે, આવા લોકોની મદદ કરવી એટલે સીધી રીતે તેમના અપરાધોને સંરક્ષણ આપવું કે પ્રોત્સાહન પૂરું પાડવું. જો તમે કોઈ ખોટા રસ્તે ચાલનારા વ્યક્તિનો સાથ આપો છો, તો સમાજની નજરમાં તમે પણ તેટલા જ દોષી ગણાવ છો. આવા લોકોની મદદ કરવાથી તમારું પોતાનું સામાજિક વર્તુળ અને ઇજ્જત બંને દાવ પર લાગી જાય છે.
4. કૃતઘ્ન લોકો
દુનિયામાં કેટલાક એવા લોકો પણ હોય છે જેને કોઈનો ઉપકાર માનતા આવડતું નથી. ચાણક્ય કહે છે કે જે ઇન્સાનના હૃદયમાં કૃતજ્ઞતા (gratitude) નો ભાવ નથી હોતો, તે સમય આવતા તમને સૌથી મોટો ધોખો આપી શકે છે. જ્યાં સુધી આવા લોકોને તમારી જરૂરિયાત હોય છે, તેઓ તમારા આગળ-પાછળ ફરે છે, પરંતુ કામ પૂરું થઈ ગયા પછી તેઓ તમને ઓળખતા પણ નથી. આવા એહસાન ફરામોશ લોકોની મદદ કરવાથી હંમેશાં બચવું જોઈએ, કારણ કે તેઓ તમારી નેકીનો ખોટો ફાયદો ઉઠાવે છે.
5. અત્યંત અહંકારી લોકો
જે વ્યક્તિના માથા પર અહંકારનો નશો ચડેલો હોય અને જેમાં પોતાની ભૂલ સ્વીકારવાની જરાય હિંમત ન હોય, તેને સાચો રસ્તો બતાવવો કે તેની મદદ કરવી નકામી છે. અહંકારી લોકોમાં એટલો ઘમંડ હોય છે કે તેમને કોઈની પણ મદદ કે સારી સલાહ હંમેશાં અપમાનજનક લાગે છે. તેઓ ક્યારેય એ સ્વીકારતા નથી કે તેમને કોઈના સહારેની જરૂર હતી. આવા લોકો ન તો તમારી ઇજ્જત કરશે કે ન તો તમારી મદદનું ક્યારેય મૂલ્ય સમજશે.
આચાર્ય ચાણક્યની આ નીતિઓ આપણને એ શીખવે છે કે પરોપકાર કરવો સારી વાત છે, પરંતુ પોતાની સમજદારી વાપર્યા વગર આંખો બંધ કરીને કોઈપણની સહાય કરવી તમારા માટે મુસીબતનું ઘર બની શકે છે. એટલા માટે, કોઈપણ વ્યક્તિની મદદ કરતા પહેલા તેના સ્વભાવ અને નિયતને ચોક્કસ પરખી લો, જેથી ભવિષ્યમાં તમારે પસ્તાવો ન કરવો પડે.
