ઈનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ (ITC) ના નિયમો બદલાશે? જાણો GST કાઉન્સિલની આગામી બેઠકના મુખ્ય 5 એજન્ડા
દેશના પરોક્ષ કર માળખા (Indirect Tax System) માં મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયો લેનારી દેશની સર્વોચ્ચ સંસ્થા GST કાઉન્સિલ ની આગામી બેઠક આખરે નક્કી થઈ ગઈ છે. લગભગ એક વર્ષ જેટલા લાંબા સમયગાળા બાદ, આગામી ૧૨ સપ્ટેમ્બરે નવી દિલ્હી ખાતે GST કાઉન્સિલની મહત્વની બેઠક યોજાવા જઈ રહી છે. એક અધિકૃત મેમોરેન્ડમ અનુસાર, આ મુખ્ય બેઠક પહેલા ૧૧ સપ્ટેમ્બરે સિનિયર અધિકારીઓની (Officers’ Meeting) એક પૂર્વ-તૈયારી રૂપે વિશેષ બેઠક પણ યોજાશે.
સામાન્ય નિયમ મુજબ GST કાઉન્સિલની બેઠક દર ત્રણ મહિને (દરેક ત્રિમાસિક ગાળામાં એકવાર) મળવી જોઈએ. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક સમયથી દેશમાં વિવિધ રાજ્યોની વિધાનસભા ચૂંટણીઓ અને સંસદના ચોમાસુ સત્રના કારણે આ બેઠક લંબાઈ રહી હતી. હવે ચૂંટણીઓ અને સંસદનું સત્ર પૂર્ણ થઈ જતાં, કેન્દ્રીય નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારામન ની અધ્યક્ષતામાં આ બેઠક બોલાવવામાં આવી છે, જેને લઈને સમગ્ર દેશના વેપારી આલમ અને ઉદ્યોગ જગતમાં ભારે ઉત્સુકતા જોવા મળી રહી છે.
‘GST 2.0’ ના સુધારાઓને આગળ ધપાવવા પર રહેશે ભાર
આ અગાઉ જ્યારે કાઉન્સિલની બેઠક મળી હતી, ત્યારે કરવેરાના દરોનું યુક્તિસંગતીકરણ (Rate Rationalisation) કરવા અને કર પ્રણાલીની પ્રક્રિયાઓને વધુ સરળ બનાવી ‘GST 2.0’ નો રોડમેપ તૈયાર કરવા અંગે પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યા હતા. આગામી ૧૨ સપ્ટેમ્બરની બેઠકમાં તે જૂના પ્રસ્તાવોને આગળ ધપાવવાની સંપૂર્ણ શક્યતા છે.
ખાસ કરીને, નાના અને મધ્યમ કક્ષાના વ્યવસાયો (MSMEs) માટે GST રજીસ્ટ્રેશનની પ્રક્રિયા વધુ સરળ બનાવવી, કરવેરાનું ઓડિટ હળવું કરવું અને અમુક ખાસ ચીજવસ્તુઓ તથા સેવાઓ પર મળતી ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ (Input Tax Credit – ITC) ની ગૂંચવણો ઉકેલવા પર વિસ્તૃત ચર્ચા થઈ શકે છે. કાઉન્સિલનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વેપારીઓ માટે ‘ઈઝ ઓફ ડુઈંગ બિઝનેસ’ (વેપાર કરવાની સરળતા) પ્રોત્સાહિત કરવાનો રહેશે.
કેન્દ્ર અને રાજ્યોની કમાણી તથા ટેક્સ રેટ્સની સમીક્ષા
ગયા વર્ષે ટેક્સના દરોમાં કરવામાં આવેલા ફેરફારો બાદ કેન્દ્ર અને વિવિધ રાજ્ય સરકારોની મહેસૂલી આવક (Revenue Position) પર કેવી અસર પડી છે, તેનો હિસાબ-કિતાબ પણ આ બેઠકમાં લેવામાં આવશે.
બીજી તરફ, દેશના કેટલાક વિશિષ્ટ ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રો અને વેપારી મંડળો દ્વારા તેમના ઉત્પાદનો પર લાગતા GST દરો ઘટાડવા માટે સતત રજૂઆતો કરવામાં આવી રહી છે. જોકે, કાઉન્સિલ આ બેઠકમાં જ તમામ ક્ષેત્રોના ટેક્સ દરોમાં તાત્કાલિક ઘટાડો કરશે કે કેમ, તે અંગે હજુ એજન્ડા સ્પષ્ટ થયો નથી. પરંતુ મહેસૂલી આવકના આંકડાઓને ધ્યાનમાં રાખીને અમુક જરૂરી ફેરફારો પર ચર્ચા ચોક્કસ થઈ શકે છે.
GST એપલેટ ટ્રિબ્યુનલ (GSTAT) ની પ્રગતિની સમીક્ષા
જોકે આ બેઠકનો સત્તાવાર એજન્ડા ટૂંક સમયમાં આખરી કરવામાં આવશે, પરંતુ આંતરિક સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, કાઉન્સિલ GST એપલેટ ટ્રિબ્યુનલ (GST Appellate Tribunal – GSTAT) ની કામગીરી અને તેની સ્થાપનાની વર્તમાન સ્થિતિની પણ સમીક્ષા કરશે.
કરદાતાઓ અને સરકાર વચ્ચેના ટેક્સ વિવાદો અદાલતોમાં જવાને બદલે ઝડપથી ઉકેલાય તે માટે આ ટ્રિબ્યુનલનું સુચારુ સંચાલન અત્યંત મહત્વનું ગણાય છે.
ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ (ITC) ના કડક નિયમો અંગે નિષ્ણાતોનો અભિપ્રાય
કર નિષ્ણાતોના મતે, આ બેઠકમાં ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ (ITC) ના સૌથી વધુ વિવાદાસ્પદ નિયમો પર પુનર્વિચાર કરવાની તાતી જરૂરિયાત છે.
ગ્રાન્ટ થોર્નટન ભારત (Grant Thornton Bharat) ના પાર્ટનર અને ટેક્સ વિવાદ વ્યવસ્થાપન વિભાગના વડા મનોજ મિશ્રા એ આ અંગે મહત્વનો મુદ્દો ઉઠાવતા જણાવ્યું હતું કે:
“હાલની GST સિસ્ટમ હેઠળ, ખરીદી કરનાર વેપારી (Recipient) ને ત્યાં સુધી ITC ની ક્રેડિટ મળતી નથી જ્યાં સુધી માલ વેચનાર સપ્લાયર (Supplier) તે ટેક્સ સરકારના ખાતામાં જમા ન કરાવે. હવે વાસ્તવિકતા એ છે કે ખરીદી કરનાર વેપારી પાસે એવું કોઈ વ્યવહારિક સાધન કે સત્તા નથી જેનાથી તે ટ્રેક કરી શકે કે તેના સપ્લાયરે સરકારી તિજોરીમાં ટેક્સ ભર્યો છે કે નહીં. છતાં નુકસાન ખરીદનારે ભોગવવું પડે છે. કાઉન્સિલે આ નિયમમાં સુધારો કરવો જોઈએ.”
તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે કાઉન્સિલે બિનજરૂરી કાયદાકીય કેસો (Litigation) ઘટાડવાને પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ. ખાસ કરીને ‘ગેમ્સક્રાફ્ટ’ (Gameskraft) કેસમાં સુપ્રસિદ્ધ સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણય બાદ ઓનલાઈન ગેમિંગ અને રમત-ગમત ક્ષેત્રે ઊભા થયેલા કરવેરાના અર્થઘટનના વિવાદોને સ્પષ્ટ કરીને લિટીગેશન ઘટાડવું ખૂબ જરૂરી બન્યું છે.
