અચાનક બીપીની દવાઓ બંધ કરવાનું સાહસ પડી શકે છે જીવલેણ! હાર્ટ એટેક, સ્ટ્રોક અને કિડની ફેલ્યોરનો વધે છે મોટો ભય
આજના આધુનિક યુગમાં અનિયમિત જીવનશૈલી અને સતત માનસિક તણાવના કારણે હાઈ બ્લડ પ્રેશર (હાઈપરટેન્શન) ની સમસ્યા ઘરે-ઘરે જોવા મળી રહી છે. બ્લડ પ્રેશરને નિયંત્રણમાં રાખવા માટે કરોડો લોકો રોજિંદા ધોરણે દવાઓનું સેવન કરે છે. જોકે, ઘણીવાર દવાઓની આડઅસર, મોંઘો ખર્ચ અથવા દરરોજ નિયમિત સમયસર ગોળી લેવાની કંટાળાજનક પ્રક્રિયાથી કંટાળીને લોકો ડૉક્ટરની સલાહ લીધા વિના જ અચાનક દવા લેવાનું બંધ કરી દેતા હોય છે. તબીબી નિષ્ણાતોના મતે, દવાઓનો એકાદ ડોઝ ભૂલાઈ જવાથી કદાચ તાત્કાલિક મોટું જોખમ ઊભું થતું નથી, પરંતુ ડૉક્ટરની સલાહ વગર તેને સંપૂર્ણપણે બંધ કરી દેવું અત્યંત ગંભીર અને જીવલેણ સ્વાસ્થ્ય પરિણામો નોતરી શકે છે.
રીબાઉન્ડ હાઇપરટેન્શન: ૨૪ કલાકમાં પ્રેશર શૂટ-અપ થવાનું જોખમ
જ્યારે કોઈ દર્દી અચાનક પોતાની બ્લડ પ્રેશરની દવાઓ બંધ કરે છે, ત્યારે શરીરમાં ‘રીબાઉન્ડ ઈફેક્ટ’ જોવા મળે છે. ખાસ કરીને આલ્ફા-એગોનિસ્ટ્સ (જેમ કે ક્લોનિડાઇન) અને બીટા-બ્લોકર્સ (જેમ કે પ્રોપ્રાનોલોલ) વર્ગની દવાઓ અચાનક બંધ કરવાથી રક્તવાહિનીઓ પરનું દબાણ ક્ષણવારમાં વધી જાય છે. પરિણામે, બ્લડ પ્રેશર અગાઉ કરતાં પણ વધુ આક્રમક રીતે અને ઝડપથી વધી જાય છે. દવા બંધ કર્યાના માત્ર ૨૪ કલાકની અંદર જ દર્દીમાં તેના ગંભીર લક્ષણો દેખાવાના શરૂ થઈ જાય છે.
હાર્ટ એટેક અને સ્ટ્રોકનું જોખમ બેવડાય છે
અનિયંત્રિત અને ઉચ્ચ બ્લડ પ્રેશર શરીરની નાજુક રક્તવાહિનીઓની અંદરની દિવાલોને ભારે નુકસાન પહોંચાડે છે. ધમનીઓની ગોબ્લેટ વોલ પર ચરબી (કોલેસ્ટ્રોલ) નો જમાવડો થવા લાગે છે. જ્યારે અચાનક દવા બંધ થતાં રક્તનું દબાણ વધે છે, ત્યારે આ ચરબીના પ્લેક તૂટીને લોહીના ગંઠા (Blood Clots) બનાવી દે છે. જો આ ગંઠાઓ હૃદય સુધી પહોંચતી ધમનીમાં અટકાય તો હાર્ટ એટેક આવે છે.
તે જ રીતે, જો હાઈ પ્રેશરના કારણે મગજ તરફ જતી રક્તવાહિનીઓ ફાટી જાય અથવા લોહીનો ગંઠો મગજમાં ઓક્સિજનનો પુરવઠો રોકી દે, તો દર્દીને તીવ્ર સ્ટ્રોક (બ્રેઈન હેમરેજ અથવા ઈસ્કેમિક સ્ટ્રોક) આવે છે. આ સ્થિતિમાં મગજના કોષો ઝડપથી મૃત્યુ પામે છે અને દર્દી લકવાગ્રસ્ત બની શકે છે અથવા મૃત્યુ પણ પામી શકે છે.
કિડની અને હૃદયની કાર્યક્ષમતા પર ઘાતક અસર
બ્લડ પ્રેશરની દવાઓ માત્ર રક્તનું દબાણ જ ઓછું નથી કરતી, પરંતુ તે શરીરના મહત્વપૂર્ણ અંગોનું રક્ષણ પણ કરે છે. લાંબા સમય સુધી બ્લડ પ્રેશર હાઈ રહેવાથી કિડનીની બારીક રક્તવાહિનીઓ સંકુચિત અને નબળી પડી જાય છે. ક્ષતિગ્રસ્ત કિડની લોહીને ફિલ્ટર કરવામાં અને શરીરમાં પ્રવાહી, ક્ષાર તથા હોર્મોન્સનું સંતુલન જાળવવામાં નિષ્ફળ નીવડે છે.
આ ઉપરાંત, હાર્ટ ફેઈલ્યોરના દર્દીઓમાં હૃદય પરનો બોજ ઓછો કરવા માટે આપવામાં આવતી ‘ડાયયુરેટિક્સ’ (મૂત્રવર્ધક) દવાઓ અચાનક બંધ કરવાથી શરીરમાંથી વધારાનું પાણી અને મીઠું બહાર નીકળી શકતું નથી. આનાથી શરીરમાં પ્રવાહી જમા થાય છે, વજન ઝડપથી વધે છે, હાથ-પગમાં સોજા આવે છે અને હૃદય પર અસહ્ય દબાણ આવતા હાર્ટ ફેઈલ્યોરના લક્ષણો અચાનક વધી જાય છે.
દ્રષ્ટિ ગુમાવવાનું જોખમ અને આંખોના ગંભીર રોગો
અનિયંત્રિત રક્તસ્રાવ આંખોની અત્યંત બારીક રક્તવાહિનીઓને કાયમી નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. રેટિના (દ્રષ્ટિપટલ) અને આંખની ઓપ્ટિક ચેતાઓ સુધી લોહીનો પ્રવાહ ઘટી જવાથી દર્દીની દ્રષ્ટિ ઝાંખી પડી જાય છે અથવા કાયમ માટે જતી રહે છે. તદુપરાંત, તે ગ્લુકોમા (ચામડીનું ઝામર) અને મેક્યુલર ડિજનરેશન જેવા આંખના ગંભીર અને અસાધ્ય રોગોનું જોખમ પણ ઝડપથી વધારે છે.
ડૉક્ટરોની મહત્વપૂર્ણ સલાહ: ભૂલથી પણ ના કરો આ ભૂલો
જો તમને દવાઓની આડઅસર અનુભવાતી હોય, દવાઓ મોંઘી લાગતી હોય કે કોઈ અન્ય તકલીફ હોય, તો પણ ક્યારેય જાતે નિર્ણય લઈને દવા બંધ ન કરવી જોઈએ. હંમેશાં તમારા ડૉક્ટર કે ફાર્માસિસ્ટનો સંપર્ક કરવો. જો ક્યારેક દવા લેવાનું ભૂલી જવાય, તો જ્યારે યાદ આવે ત્યારે જ સરખો ડોઝ લેવો. ભૂલી ગયેલા ડોઝની ભરપાઈ કરવા માટે ક્યારેય એકસાથે બે ગણું (Double Dose) ઓવરડોઝ લેવાનું સાહસ ન કરવું.
