શાળાએ જતી છોકરીઓમાં સ્થૂળતા અને PCOSનું વધતું જોખમ, AIIMSના અભ્યાસમાં ચિંતાજનક સ્થિતિ
કિશોરાવસ્થામાં શરીર અને હોર્મોન્સમાં અનેક ફેરફારો થતા હોય છે, પરંતુ બદલાતી જીવનશૈલી હવે શાળાએ જતી છોકરીઓના સ્વાસ્થ્ય સામે નવા પડકારો ઊભા કરી રહી છે. AIIMS નવી દિલ્હીના અભ્યાસમાં કિશોરાવસ્થાની છોકરીઓમાં સ્થૂળતા, જીવનશૈલી સંબંધિત સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ અને પોલિસિસ્ટિક ઓવરી સિન્ડ્રોમ (PCOS)ના કિસ્સાઓ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ, વધુ પડતો સ્ક્રીન ટાઈમ, શારીરિક પ્રવૃત્તિનો અભાવ, નબળી જીવનશૈલી અને પોષણ સંબંધિત સમસ્યાઓ આ સ્થિતિ સાથે જોડાયેલા મહત્વના પરિબળો છે.
AIIMS નવી દિલ્હીના પીડિયાટ્રિક એન્ડોક્રિનોલોજી વિભાગના પ્રોફેસર રજની શર્માના જણાવ્યા અનુસાર, સંસ્થા ‘સોસાયટી ઓફ એન્ડોક્રાઇન હેલ્થ ઇન એલ્ડરલી, એડોલેસન્ટ એન્ડ ચિલ્ડ્રન’ નામની NGOના સહયોગથી શાળાઓમાં વિદ્યાર્થીનીઓના સ્વાસ્થ્યની તપાસ કરી રહી છે. આ તપાસમાં મેટાબોલિક સમસ્યાઓ, પોષણ સંબંધિત સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ અને PCOS જેવી સ્થિતિઓ પર ધ્યાન આપવામાં આવી રહ્યું છે.
શાળાઓમાં વિદ્યાર્થીનીઓનું સ્ક્રીનિંગ, સમસ્યા જણાય તો AIIMSમાં વધુ તપાસ
પ્રોફેસર રજની શર્માએ જણાવ્યું કે અભ્યાસ હેઠળ વિવિધ શાળાઓની મુલાકાત લઈને વિદ્યાર્થીનીઓની તપાસ કરવામાં આવે છે. કોઈ વિદ્યાર્થીનીમાં સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત સમસ્યા જોવા મળે તો તેને વધુ તપાસ માટે AIIMS બોલાવવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા માત્ર એક વખતની તપાસ સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ વિદ્યાર્થીનીઓના સ્વાસ્થ્ય પર દેખરેખ પણ રાખવામાં આવે છે.
આ અભ્યાસ છેલ્લા ત્રણ વર્ષથી ચાલી રહ્યો છે અને હવે તેને ફોલો-અપ સ્ટડી તરીકે આગળ વધારવામાં આવી રહ્યો છે. આ દરમિયાન નિષ્ણાતોએ શાળાએ જતી છોકરીઓમાં વધતી સ્થૂળતાની સમસ્યા નોંધાવી છે. પ્રોફેસર રજની શર્માના જણાવ્યા અનુસાર, ખાનગી શાળાઓમાં 40થી 45 ટકા છોકરીઓ વધુ વજન અથવા સ્થૂળતાની સમસ્યાનો સામનો કરી રહી છે. સરકારી શાળાઓમાં પણ આ સ્થિતિ જોવા મળી રહી છે, જ્યાં 15 ટકા સુધીના બાળકોનું વજન વધારે હોવાની અથવા સ્થૂળતાની સમસ્યા હોવાનું જણાવાયું છે.
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, કિશોરાવસ્થામાં વધતું વજન માત્ર શારીરિક દેખાવનો મુદ્દો નથી. જીવનશૈલી સાથે જોડાયેલી આ સ્થિતિ અન્ય મેટાબોલિક અને હોર્મોનલ સમસ્યાઓ સાથે પણ સંકળાઈ શકે છે. આ કારણે શરૂઆતના તબક્કે જ સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત સમસ્યાઓ ઓળખવી મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
11થી 19 વર્ષની છોકરીઓમાં PCOS અંગે ચિંતા
અભ્યાસ દરમિયાન કિશોરાવસ્થાની છોકરીઓમાં અનિયમિત માસિક ચક્રના ઘણા કિસ્સાઓ પણ જોવા મળ્યા હોવાનું પ્રોફેસર રજની શર્માએ જણાવ્યું હતું. કેટલાક કિસ્સાઓમાં માસિક ધર્મ શરૂ થયાના થોડા સમય બાદ જ અનિયમિતતા જોવા મળી રહી છે. 11થી 19 વર્ષની વયની છોકરીઓમાં પણ PCOSના કિસ્સાઓ સામે આવી રહ્યા હોવાનું જણાવાયું છે.
પ્રોફેસર રજની શર્માના જણાવ્યા અનુસાર, તેમના મૂલ્યાંકનમાં PCOS એક વ્યાપક સમસ્યા તરીકે સામે આવ્યું છે. સ્થૂળતા અને જીવનશૈલીમાં આવેલા ફેરફારોની સાથે કિશોરાવસ્થાની છોકરીઓમાં હોર્મોનલ સ્વાસ્થ્ય અંગે જાગૃતિ વધારવાની જરૂરિયાત પણ આ અભ્યાસથી સામે આવે છે.PCOS મહિલાઓને અસર કરતી એક સ્થિતિ છે અને તેના સંદર્ભમાં માસિક ચક્રમાં અનિયમિતતા સહિતની સમસ્યાઓ જોવા મળી શકે છે. કિશોરાવસ્થામાં આવી સમસ્યાઓ જોવા મળે ત્યારે યોગ્ય તપાસ અને નિષ્ણાતની સલાહનું મહત્વ વધી જાય છે.
વધતો સ્ક્રીન ટાઈમ પણ ચિંતાનો વિષય
AIIMS નવી દિલ્હીના મનોચિકિત્સા વિભાગની બાળ મનોવૈજ્ઞાનિક રેણુ શર્માએ બાળકો અને કિશોરોના શારીરિક તથા માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર વધુ પડતા સ્ક્રીન ટાઈમ અને સોશિયલ મીડિયાના ઉપયોગની અસર અંગે પણ વાત કરી હતી. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, બાળકો સોશિયલ મીડિયા, વોટ્સએપ, ચેટિંગ અને ગેમિંગમાં લાંબો સમય વિતાવે છે. ખાસ કરીને કિશોરોમાં મોબાઇલ અને ગેમિંગ પ્રત્યેનો વધુ સમય ચિંતાનો વિષય બની રહ્યો છે.
રેણુ શર્માએ જણાવ્યું કે લાંબા સમય સુધી સ્ક્રીનનો ઉપયોગ માનસિક સ્વાસ્થ્યને અસર કરી શકે છે અને કિશોરોમાં સ્થૂળતા, વધતો તણાવ તથા વર્તણૂક સંબંધિત સમસ્યાઓમાં ફાળો આપી શકે છે. આ પરિબળો PCOSના જોખમ સાથે પણ જોડાયેલા હોવાનું તેમણે જણાવ્યું.નિષ્ણાતોએ આ સમસ્યાના નિવારણ માટે બાળકો અને કિશોરો માટે સ્ક્રીન ટાઈમની યોગ્ય મર્યાદા નક્કી કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે. માતા-પિતાએ બાળકોના સ્ક્રીન ઉપયોગ અંગે જાગૃત રહેવું અને ડિજિટલ સુખાકારીને પણ તેમના સ્વાસ્થ્યનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ માનવો જરૂરી છે.
AIIMSના અભ્યાસે કિશોરાવસ્થાની છોકરીઓના સ્વાસ્થ્યમાં પોષણ, શારીરિક પ્રવૃત્તિ અને ડિજિટલ સુખાકારીને એકસાથે જોવાની જરૂરિયાત તરફ ધ્યાન દોર્યું છે. શાળાઓમાં સમયસર સ્ક્રીનિંગ, સ્વાસ્થ્ય અંગે જાગૃતિ અને જરૂરી તપાસ દ્વારા સમસ્યાઓને વહેલી તકે ઓળખવા પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે. આ અભ્યાસથી સ્પષ્ટ થાય છે કે કિશોરાવસ્થામાં જીવનશૈલી અને સ્વાસ્થ્ય અંગે યોગ્ય જાગૃતિ ઊભી કરવી મહત્વપૂર્ણ છે.
